پایگاه اطلاع رسانی روزنامه همدان پیام
 
تاریخ چاپ : جمعه ، 29 تير 1397

کد خبر : 84484

 
سال طلاییِ باستان شناسی همدان
تاریخ خبر : 1397-04-04
نویسنده : خسرو محمدی
     
 
 
     
متن خبر :

حدود یک سده از نخستین کاوش‌های باستان شناسی علمی در ایران و همدان می‌گذرد.
 باستان شناسی همدان در طول این یک قرن فراز و نشیب‌های زیادی داشته است اما امسال برای باستان شناسی همدان سال دیگری است.
فراوانی فرآیندهای کاوش و بکارگیری متخصصان این عرصه آن هم در طیفی فراگیر، جامعه‌ی کوچک باستان شناسی همدان و حتی استان‌های دیگر را بسی خرسند کرده است. در پیش از انقلاب، کاوش‌ها و کشف‌های بزرگی در همدان روی داد. برای نمونه دو کشف بزرگ در نهاوند و جوکار به دست باستان شناسان فرنگی به نام‌های رومن گریشمن و دیوید استروناخ اتفاق افتاد که یکی دژ بزرگ نوشیجان با حدود 3000 سال پیشینه بود و دیگری قبرستان پیش از تاریخی گیان با بیش از 5000 سال قدمت.
پس از پایان کاوش‌ها و انتشار برآیند آن‌ها، هر دو تپه مرجع مطالعات ایران شناسی و شرق شناسی در جهان شدند و نام همدان بر سر زبان‌ها افتاد. سال‌ها پس از آن دو کشف، بازیابی لوح بزرگ یونانی (لائودیسه) در شهر نهاوند و لوحه‌ها و جام‌های طلایی در تپه‌ی هگمتانه، همه‌ی نگاه‌ها را به همدان و شهرستان‌هایش دوخت. پس از آن کشفیات، و بعد از انقلات اسلامی کشف دیگری در همدان صورت گرفت.
این بار نه طلایی در کار بود، نه کتیبه‌ای و نه دژی بلکه در مرکز شهر همدان و در محل معروف به تپه‌ی هگمتانه بقایای شهری به دست آمد که نه تنها نتوانست گره از معمای هگمتانه بگشاید بلکه گره دیگری نیز به آن افزود چرا که همه انتظار داشتند از آن کاوش‌ها، دژ جادویی و عجیب مادها که هرودوتِ تاریخ نویس، در حدود 2400 سال پیش از آن سخن گفته، بیرون بیاید که چنین نشد.
باستان شناسی که آن آثار را از دل تپه‌ هگمتانه بیرون کشید دکتر محمد رحیم صراف بود. او تحصیلکرده‌ی کشور آلمان، و تخصصش را در گرایش پیش از تاریخ گرفته بود. صراف پس از چند فصل کاوش با حالت قهر از همدان رفت و دیگر هیچ‌گاه به این شهر بازنگشت. دلایل بسیاری برای ادامه نیافتن کاوش‌های هگمتانه گفته شده است. خلاصه این که آن اتفاق هر چه بود هم‌چون طلسمی سیاه بخت باستان شناسی همدان را بست و از آن پس هیچ اتفاق بزرگی در باستان شناسی همدان نیفتاده. یک دلیل این امر، سیستمی و دستوری شدن فرآیندهای کاوش بود یعنی این که گزینش تپه‌های باستانی برای کاوش بر اساس ضوابط و دستورالعمل‌های اداری بود نه واکاوی، جستجو و کشف. سال‌هاست که با گسترش شهرها، روستاها و راه‌ها، ماندگاه‌ها و تپه‌های باستانی در خطر نابودی، آسیب و غارت قرار گرفته‌اند.
میراث فرهنگی هم بیشتر توان و سرمایه‌ی خود را صرف نگهداری آن‌ها می‌کند. امسال اما به جز سال‌های پیش است. سال 1397سال طلایی باستان شناسی همدان است. در پی افزایش اعتبارات سازمان میراث فرهنگی، امسال یکی از بهترین سال‌ها برای باستان شناسی همدان شده. فرآیندهای کاوش بسیاری انجام شده و چندین کاوش در حال انجام است.
 بی شک پس از پایان آن فرآیندها نتایج خوبی فراهم خواهد شد که موجب رشد این علم در همدان می‌شود. باستان شناسی همدان علی رغم وجود ماندگاه‌های بزرگ باستانی مانند هگمتانه بسیار کم‌توان است، با وجود کوشش‌های مسئولین اما همچنان تپه‌های باستانی آن در معرض نهب و غارت هستند و هر هفته به یکی از آن‌ها تعرض می‌شود. یکی برای یافتن گنج آن‌ها را می‌کاود و دیگری برای تامین خاکِ زمین کشاورزی‌اش‌، خلاصه این که عرصه بر ماندگاه‌های باستانی که چاه‌های نفت آینده‌ این سرزمین هستند بسی تنگ است. و اما سخن آخر. بسیاری از ملت‌ها و کشورها آرزوی داشتن حتی یک تپه از تپه‌های باستانی ما را دارند. می‌کاوند و می‌کاوند و آن چه می یابند یا از تمدن روم است که ربطی به فرهنگشان ندارند و عموما خبر از مستعمره بودنشان به دست رومیان میدهد یا اگر چیزی غیر از آن هم بیابند یا مایه‌ی سرافکندگی‌شان است و یا موضوعی نیست که شهرت و اعتبار جهانی برایشان به همراه داشته باشد. این در حالی است که در استان ما هر آن‌چه از تپه‌های باستانی به دست می‌آید بازمانده‌ی هنر و اندیشه‌ مردمان این دیار است. هر کدامشان گره‌گشای اثر پیش از خود است و مجموعشان کامل کننده‌ی فرهنگ، هنر و صنعت مردمان استان همدان و ایران.
در این جا جادارد از توجه ویژه‌ی میراث فرهنگی همدان به باستان شناسی و هنر کهن این استان سپاسگزاری کنیم و پایداری و ادامه‌ی این رویکرد را خواستار شویم.   
* باستان شناس  ‌

 

 
 
نشر و نقل مطالب فقط با ذکر نام روزنامه همدان پیام بلامانع است.