خونهتکانی فقط جابهجا کردن وسایل و شستن پردهها نیست؛ آئینی قدیمی است که بوی تازگی میدهد، بوی نور، بوی آغازی دوباره. هر سال وقتی به روزهای پایانی اسفند نزدیک میشویم، انگار دل خانه هم بیقرار میشود؛ پنجرهها چشمبهراه نسیمی هستند که خبر از آمدن بهار میآورد و فرشها مشتاقاند زیر دستهای مهربان، گرد یکسال خاطره را بتکانند.
در فرهنگ ما، خونهتکانی پیشدرآمد نوروز است؛ رسمی که ریشه در قرنها زندگی و امید دارد. پیش از آنکه سفره هفتسین پهن شود و خانه با سبزه و سنبل آذین بگیرد، دلها باید غبار را از خود بتکانند. انگار با هر دستمالی که روی شیشه کشیده میشود، تکهای از خستگیهای سال گذشته هم پاک میشود.
خونهتکانی صدای خاص خودش را دارد؛ صدای جابهجا شدن مبلها روی سرامیک، شرشر آب در حیاط، خندههایی که لابهلای گردگیریها گم میشود. مادرها با آستینهای بالا زده فرماندهان این روزهای شلوغاند و پدرها با نردبان و جعبهابزار، گوشهای از کار را به دست میگیرند. بچهها شاید گله کنند، اما ته دلشان میدانند که این شلوغی دوستداشتنی، نوید روزهایی روشنتر است.
در هیاهوی تمیز کردن کمدها، چیزهایی پیدا میشود که سالها پنهان مانده بود؛ عکسهای قدیمی، نامهای تاخورده، اسباببازی کوچکی که بوی کودکی میدهد. خونهتکانی فقط زدودن گرد و خاک نیست، مرور خاطرههاست؛ روبهرو شدن با گذشته و تصمیم گرفتن برای سبکتر قدم برداشتن در سال نو.
خانه که برق میافتد، دل آدم هم روشن میشود. پردههای شسته در باد میرقصند و آفتاب بیدریغتر به اتاقها میتابد. انگار خود بهار، زودتر از موعد، پشت پنجره ایستاده است. خونهتکانی تمرین رها کردن است؛ رها کردن دلخوریها، نگرانیها و هر آنچه سنگینیاش را یکسال بر دوش کشیدهایم.
اما در کنار همهاین شور و شوق، خونهتکانی روی دیگری هم دارد؛ رویی که کمتر به آن توجه میکنیم. همانطور که بزرگان همیشه سفارش میکنند، تمیزی اگر با بیاحتیاطی همراه شود، میتواند دردسرساز باشد.
هر سال با نزدیک شدن به نوروز، پزشکان و کارشناسان ایمنی هشدار میدهند که هیجان خانهتکانی نباید سلامت ما را به خطر بیندازد. استفاده همزمان از مواد شوینده قوی، بهویژه ترکیب وایتکس با جوهرنمک یا سایر پاککنندههای اسیدی، میتواند گازهای سمی تولید کند؛ گازهایی که نفس را میبرند و چشم و ریه را میآزارند. چه بسیار خانوادههایی که تنها به شوق برق انداختن کاشیها، راهی اورژانس شدهاند.
خستگی پنهان نیز از دیگر مهمانهای ناخوانده این روزهاست. جابهجا کردن اجسام سنگین بدون رعایت اصول درست، میتواند به کمر و زانو آسیب بزند. بالا رفتن از چهارپایههای لق یا نردبانهای نامطمئن، خطر سقوط را دوچندان میکند. گاهی یک لحظه عجله برای شستن پردهها یا تمیز کردن لوستر، حادثهای میآفریند که شیرینی روزهای پیش از عید را تلخ میکند.
عضو هیأت علمی گروه فوریتهای پزشکی دانشگاه علوم پزشکی همدان به افزایش آمار حوادث ناشی از سقوط در زمان خانهتکانی اشاره کرد و گفت: استفاده از نردبانهای استاندارد با پایههای ضد لغزش و مقاوم ضروری است. نردبان باید روی سطح صاف و محکم قرار داده شود و هرگز نباید روی پلههای بالایی آن ایستاد.
مهدی مولوی با اشاره به نزدیک شدن ایام انجام خانهتکانی در روزها و هفتههای پایانی سال بر اهمیت رعایت نکات ایمنی در این فرآیند تأکید و تصریح کرد: خانهتکانی عید نوروز یکی از سنتهای زیبای ایرانیان است، اما رعایت نکات ایمنی در این فرآیند بسیار مهم است تا از بروز حوادث ناخواسته جلوگیری شود.
عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی همدان درباره اقدامات اورژانسی در زمان سقوط از ارتفاع یا نردبان در حین خانه تکانی، گفت: در چنین مواقعی، مصدوم نباید جابهجا شود بلکه باید گردن و ستون فقرات وی ثابت نگه داشته شود و در صورت خونریزی، باید با یک پارچه تمیز روی زخم فشار وارد شود و بلافاصله با اورژانس ۱۱۵ تماس گرفته شود.
وی افزود: برای نردبانهای بلند، استفاده از کمربند ایمنی و تجهیزات محافظتی توصیه میشود و از چهارپایههای ناپایدار یا آسیبدیده نباید استفاده کرد.
نکات ایمنی در استفاده از مواد شوینده
عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی همدان با اشاره به خطرات استفاده نادرست از مواد شوینده، گفت: هنگام استفاده از مواد شوینده شیمیایی، تهویه مناسب محیط ضروری است و افراد باید پنجرهها را باز نگه دارند تا از تجمع بخارات سمی جلوگیری شود.
وی استفاده از ماسک و دستکش را برای جلوگیری از آسیبهای ریوی و پوستی الزامی دانست و هشدار داد: از ترکیب مواد شوینده مختلف مانند وایتکس و جوهر نمک به طور جدی خودداری کنید، زیرا این ترکیب میتواند باعث تولید گازهای سمی و خطرناک شود.
مولوی افزود: مواد شوینده باید دور از دسترس کودکان نگهداری شوند و بهتر است از بستهبندیهایی استفاده شود که درب آنها به راحتی توسط کودکان باز نشود.
اقدامات اورژانسی در زمان مسمومیت با مواد شوینده
این عضو هیأت علمی گروه فوریتهای پزشکی همدان در خصوص اقدامات اورژانسی در زمان مسمومیت با مواد شوینده، گفت: در صورت بلع مواد شوینده، افراد باید بلافاصله با مرکز کنترل مسمومیت (شماره ۱۹۰) تماس بگیرند و از خوددرمانی پرهیز کنند.
وی تأکید کرد: هرگز فرد مسموم را وادار به استفراغ نکنید و در صورت هوشیاری، مقدار کمی آب یا شیر به او بدهید. همچنین در صورت تماس مواد شوینده با پوست یا چشم، ناحیه آسیبدیده باید با آب فراوان به مدت ۲۰ تا ۳۰ دقیقه شستشو داده شود.
توصیههای کلی برای خانهتکانی ایمن
این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی همدان در ادامه افزود: برنامهریزی مناسب و تقسیم کار در چند روز، استراحت کافی، نظارت بر کودکان و استفاده از خدمات نظافتی افراد متخصص از مهمترین اقدامات برای کاهش خطرات خانهتکانی است.
وی با بیان اینکه در صورت بروز هرگونه حادثه، سرعت عمل و تماس با مراکز اورژانس (شماره ۱۱۵ برای حوادث و ۱۹۰ برای مسمومیت) بسیار حیاتی است و از انجام اقدامات خودسرانه باید پرهیز شود، خاطرنشان کرد: با رعایت این نکات ایمنی، میتوان خانهتکانی عید نوروز را به شکلی ایمن و بدون خطر انجام داد و از آغاز سال جدید با خانهای تمیز و آرام لذت برد.
