مطالعات روانشناسی نشان میدهد شیوه کتابخواندن والدین برای کودکان میتواند نقش مهمی در شکلگیری علاقه مادامالعمر آنها به کتاب و مطالعه داشته باشد؛ علاقهای که با بهبود سلامت روان، تواناییهای شناختی و موفقیت تحصیلی همراه است.
به گزارش ایبنا، هرچند نقش فناوری در کاهش میزان مطالعه تفریحی میان جوانان و نوجوانان بیتأثیر نبوده، اما پژوهشها حاکی از آن است که کاهش کتابخوانی والدین برای کودکان نیز نقش قابلتوجهی در این مسأله دارد. یک نظرسنجی اخیر در بریتانیا نشان میدهد درصد والدینی که برای کودکان پیشدبستانی خود کتاب میخوانند، از ۶۴ درصد در سال ۲۰۱۲ به ۴۰ درصد در سالهای اخیر کاهش یافته است.
کارشناسان معتقدند کودکانی که در سالهای ابتدایی زندگی از سوی والدین با کتاب و لذت خواندن آشنا نمیشوند، در آینده کمتر به خوانندگانی پیگیر تبدیل خواهند شد. این در حالی است که کتابخوانی صرفاً یک سرگرمی نیست. اگرچه فعالیتهایی مانند ورزش، هنرهای دستی یا سرگرمیهای خلاقانه نیز مفید هستند، اما مطالعه جایگاهی متفاوت دارد؛ چراکه آثار آن فراتر از علاقه شخصی و به حوزههای شناختی و اجتماعی گسترش مییابد.
پژوهشها نشان دادهاند وجود کتاب بیشتر در خانه با عملکرد تحصیلی بهتر کودکان مرتبط است؛ نکته قابلتوجه آنکه این تأثیر حتی در بهبود تواناییهای ریاضی نیز مشاهده شده است. با این حال، فواید کتابخوانی به موفقیت در مدرسه محدود نمیشود.
در همین راستا، یک پروژه تحقیقاتی گسترده از دانشگاه کمبریج، عادات مطالعه و روند رشد بیش از ۱۰هزار کودک ۹ تا ۱۳ ساله آمریکایی را بررسی کرده است. نتایج این پژوهش حاکی از «ارتباطی قوی و مثبت میان مطالعه تفریحی در دوران کودکی و بهبود تواناییهای شناختی، سلامت روان و دستاوردهای آموزشی در دوره نوجوانی» است.
مطالعات علوم اعصاب نیز به تبیین این ارتباط پرداختهاند. دانشمندان با استفاده از فناوری تصویربرداری مغزی، فعالیت مغز کودکان پیشدبستانی را هنگام شنیدن داستان بررسی کردند. نتایج نشان داد زمانی که کودکان به داستانی که از روی کتاب خوانده میشود گوش میدهند، بخشهایی از مغز که با درک احساسات و همدلی مرتبط است، فعال میشود؛ در حالی که این واکنش در مواجهه با داستانهای مبتنی بر صفحهنمایش دیده نمیشود.
به گفته پژوهشگران، تعامل اجتماعی موجود در کتابخوانی حضوری میتواند به تقویت مسیرهای عصبی مرتبط با ارتباط، همدلی و فهم عاطفی کمک کند.
با توجه به این شواهد و همچنین دادههای متعدد درباره فواید مطالعه در بزرگسالی از جمله افزایش تمرکز، هوش هیجانی و موفقیت فردی کارشناسان بر اهمیت کتابخوانی والدین برای کودکان تأکید دارند.
در همین زمینه، جیمی لینگوود و اما واردی، دو روانشناس بریتانیایی، در مقالهای در نشریه The Conversation توصیههایی کاربردی برای والدین ارائه کردهاند. آنها نخست بر ایجاد محیطی آرام و بدون حواسپرتی تأکید میکنند و معتقدند حتی حضور تلفن همراه در اطراف، میتواند کیفیت ارتباط را کاهش دهد. به گفته آنها، هنگام کتابخوانی باید صفحهنمایشها کنار گذاشته شود و فضایی گرم و صمیمی فراهم آید.
این روانشناسان همچنین تأکید دارند که والدین لازم نیست حتماً تمام متن کتاب را کلمهبهکلمه بخوانند. آنها پیشنهاد میکنند والدین میتوانند با تمرکز بر تصاویر، گفتوگو درباره داستان، یا حتی نقشآفرینی، کودک را در فرایند روایت مشارکت دهند و از کتاب بهعنوان ابزاری برای تعامل استفاده کنند.
از دیگر توصیههای مطرحشده، سپردن انتخاب کتاب به خود کودک با افزایش سن است. به باور این کارشناسان، هر متنی که تخیل کودک را درگیر کند ــ از کتابهای مصور و کمیک گرفته تا مجله یا روزنامه میتواند نقطه آغاز مناسبی برای علاقهمندی به مطالعه باشد. حتی ساختن کتابی مشترک میان والدین و کودک نیز پیشنهاد شده است.
لینگوود و واردی همچنین یادآور میشوند که کتابخوانی نباید صرفاً به زمان پیش از خواب محدود شود. اگر این زمان برای خانوادهای مناسب نیست، میتوان مطالعه مشترک را به هر زمانی از روز که آرامش بیشتری فراهم میکند، منتقل کرد.
در پایان این گزارش تأکید شده است که اگرچه زندگی پرمشغله امروز و فناوریهای دیجیتال ممکن است کتابخوانی خانوادگی را به حاشیه براند، اما شواهد علمی نشان میدهد قصهخوانی و مطالعه مشترک نهتنها به پیشرفت تحصیلی کودکان کمک میکند، بلکه آثار مثبت گستردهای بر رشد شناختی و اجتماعی آنها دارد و زمینهساز علاقهای پایدار به کتاب و مطالعه میشود؛ هدیهای ارزشمند که والدین میتوانند به فرزندان خود بدهند.
