بخشش و مدارا در سیره نبوی(ص) و رضوی(ع) همدان پیام
 
 
سه شنبه - 22 آبان 1397 - شماره 3335
 
امروز : پنجشنبه ، 24 آبان 1397

Today : Wed, November 14, 2018




ارتباط با سرویس ها - پذیرش آگهی * "1397،سال حمایت ازکالای ایرانی"
ورود کاربران


کانال همدان پیام
logo-samandehi
 
کد مطلب:  86272 تاریخ انتشار:  1397-08-15 - 06:00 تعداد بازدید:  30
ارسال به دوستان
نسخه چاپی

بخشش و مدارا در سیره نبوی(ص) و رضوی(ع)

نویسنده : علی حیدری

اجتماعی
 
 یکی از این پیوندها برخورداری از روحیه گذشت و بخشش است که در حوزه‌های مختلف قابل بحث است. جامعه انسانی بر اساس تعامل و رفتار متقابل اعضای آن شکل می گیرد و بعید است که در فضای جمعی، رفتارهایی خلاف عرف، قانون و حقوق شهروندی از سوی برخی شهروندان سر نزند.
 البته تردیدی نیست که این رفتارهای نابهنجار در اثر عوامل گوناگون رخ می‌دهد و حل ریشه‌ای معضلات اجتماعی نیازمند پرداختن به علل بروز آنهاست و  این نکته بدیهی است که جوامع انسانی برای کسانی که قوانین جامعه و حقوق شهروندان را زیر پا می‌گذارند مجازات‌هایی را در نظر گرفته‌اند.
 اما در این نوشتار قصد داریم از منظر دیگری به این موضوع نگاه کنیم. یعنی در کنار بایسته‌های قانونی و کنکاش‌های روانی برای حل معضلات اجتماعی، به نظر می‌رسد می‌توان از راه سومی ‌نیز یاد کرد که هر فردی از اجتماع به نوبه خود می‌تواند با رعایت آن به تنش‌زدایی از جامعه کمک کند.
 فرهنگ اسلامی‌به ما می‌‌آموزد که بخشش و گذشت می‌تواند تأثیر مهمی‌ در بهبود روابط اجتماعی داشته باشد. در آستانه رحلت جانگداز حضرت رحمة للعالمین، محمد مصطفی صلّی ا... علیه و آله و شهادت جانسوز فرزند برومندشان، امام رئوف، حضرت رضا علیه السلام سعی می‌کنیم در این مقال در محضر آل‌ا... زانوی ادب زنیم و به قدر توان جرعه‌ای از اقیانوس معرفت آن ذوات مقدس بنوشیم.
به فرموده پیامبر گرامی‌اسلام یکی از اهداف برانگیخته شدن ایشان برای امر نبوت، تمام نمودن مکارم اخلاقی بوده است. بخشش و مدارا با مردم یکی از فضایل اخلاقی است که بنا به سخن حضرت رسول اکرم(ص) رعایت این امر ریشه در عقلانیت انسان دارد: «خردمندترينِ مردم، كسى است كه بيشتر با مردم مدارا كند».
 پیوند خردمندی و مدارا در کلام رسول ختمی‌مرتبت(ص) نکته‌ای قابل تأمل است. همانگونه که در سرآغاز این نوشتار گفته شد، گذشت و مدارا با مردم به معنای تأیید کار زشت و عدم برخورد با آن نیست و صدالبته مدارا نمودن با خاطیان مانند بسیاری از امور شرایط خاص خودش را دارد، اما در اینجا سخن از همزیستی مسالمت‌آمیز با افراد جامعه است. 
اگر بنای افراد جامعه بر این باشد که زشتی را با زشتی پاسخ دهند یا کوچکترین حرکت اشتباه را از دم تیغ مجازات بگذرانند و به بهانه دفاع از حقوق خویش شمشیر انتقام به دست گیرند، روشن است که چنین فضایی به هیچ عنوان فضای دوستی و محبت نیست و به جای آن مجال برای کینه توزی و خشونت فراهم آمده است.
به بیان دیگر، خطا و اشتباه در میان عموم انسانها جریان دارد، بنابراین خردورزی ایجاب می‌کند که حداقل برای رسیدن به خواسته‌های خود نیز باید اهل بخشش و مدارا بود. البته این بهره حداقلی است و پرواضح است که این خصیصه انسانی کارآمدیِ حداکثری برای جامعه به همراه خواهد داشت. 
رسول گرامی‌اسلام پیش از آنکه سایرین را به آراسته شدن به این فضیلت اخلاقی سفارش کنند، خود اهل آن بودند. در منابع اسلامی‌آمده است که در جریان جنگ احد عرصه بر مسلمین تنگ شد و در جریان آن صورت حضرت پیامبر(ص) شکافته شد و دندان های میانی ایشان شکست. برخی از یاران از این آسیب به درد آمده و به ایشان گفتند که ای کاش این قوم را نفرین کنی! پیامبر رحمت در پاسخ چنین فرمود: من برای لعن و نفرین مبعوث نشده‌ام، بلکه برای دعوت به حق و از سر مهر برانگیخته شده‌ام، بار خدایا قوم مرا هدایت فرما که آنان سخت نادانند.» آری در آن لحظات سخت نیز حضرت پیامبر(ص) زبان به تلخی نگشود و همچنان به فکر اصلاح امت بود.
امام رضا(ع) نیز پرورش یافته مکتب رسول گرامی‌اسلام است. سراسر زندگی آن امام همام سرشار از جلوه‌های گوناگون فضایل اخلاقی است. به نظر می‌رسد با تحلیل اصل مدارا و گذشت می‌توان بیان داشت که یکی از مبانی این خصیصه اخلاقی باور داشتن به کرامت انسانی است. کرامت انسانها یعنی همه آدمیان مخلوق خداوند هستند و بنابراین ویژگی های جفرافیایی، رنگ پوست، طبقه اجتماعی، جایگاه سیاسی و...نمی‌تواند در نوع نگاه ما به انسان تأثیرگذار باشد. نیز بر همین اساس می‌توان بیان داشت کرامت ذاتی انسان موجب می‌شود نسبت به خطاها به دیده اغماض نگریسته شود و چنین نباشد که با کوچکترین اشتباهی مقام شامخ انسانیت مورد توهین واقع شود. یکی از یاران امام رضا (ع) نقل می‌کند با آن حضرت در سفر به خراسان همراه بودم. یک روز امام(ع) سفره‌ای طلب نمود و تمام خدمتکاران و غلامان را بر سر سفره گرد آورد. عرض کردم: فدایتان شوم، کاش برای اینان سفره‌ای جداگانه می‌انداختید! فرمود: دست بردار! خدای همة ما یکی است، پدر و مادر همه یکی است و پاداش نیز به اعمال است». دقت در این ماجرا به خوبی نشان می‌دهد که در سیره رضوی(ع) اصل کرامت انسانی چه جایگاه والایی دارد. 
حضرت رضا(ع) به طور خاص در مورد بحث مدارا و گذشت اهتمام داشته است و نگاه به بیانات ایشان در طول حیات خود شاهدی بر این مدعاست. در روایتی می‌خوانیم که ایشان فرمود: «مؤمن، مؤمن نيست مگر اينكه سه خصلت در او باشد، سنّتى از پروردگارش، سنّتى از پيامبرش و سنّتى از مولايش‏. آنگاه امام(ع) فرمود: سنّت پيامبر مدارا كردن با مردم است، خداوند پيامبرش را به‏ مدارا كردن با مردم امر مى‏كند...» اهمیت مقوله مدارا و گذشت از این سخن امام(ع) دانسته می‌شود که ایشان یکی از عناصر سازنده ایمان را اصل مدارا می‌داند که که برآمده از سنّت و خصلت انبیای الهی است. پیامبران الهی برای پیشبرد اهداف الهی و انسانی خود و محقق ساختن ارزش های اخلاقی در جامعه از تدابیر مختلفی استفاده می‌کردند. اگرچه یکی از روش های ایشان برخورد با مخالفین و قانون شکنان بود، اما بدون تردید مدارای با خطاکاران نیز نقش مهمی‌در تدابیر هدایتگری آنان داشته است. حضرت رضا(ع) در این باره می‌فرماید: «هرگز دو گروه با هم رویاروى نشدند، مگر این که با گذشت‌ترین آنها پیروز شد.»
از مجموع بیانات حضرات معصومین(ع) می‌توان چنین برداشت کرد که تحقق ایمان واقعی بدون گذشت و مدارا امکانپذیر نیست که اگر چنین بود این همه سفارش برای رعایت آن وجود نمی‌داشت. بنابراین می‌توان مدعی شد هر انسان و به تبع آن هر جامعه‌ای برای رسیدن به کمال خود نیازمند رعایت اصولی است که یکی از لوازم آن برخورداری از روحیه گذشت و مدارا و نهادیه کردن آن در جامعه است. در چنین شرایطی است که کینه توزی و انتقام جای خود را به رأفت و محبت می‌دهد و در اثر آن سلامت روانی افراد جامعه در فضایی حداقل کم تنش بیش از پیش محقق می‌شود. البته چنانکه پیشتر نیز بدان اشاره شد، این نگاه به معنای نادیده انگاشتن جرم و خطا و عدم برخورد با خاطیان نیست، بلکه توجه به اصل کرامت ذاتی انسانها و نگاه کریمانه افراد جامعه به یکدیگر است. به نظر می‌رسد در این فضا امنیت و اعتماد متقابل مجال ظهور بیشتری می‌یابد و امید بیشتری برای اصلاح ناراستی ها وجود دارد. 
منابع:
شیخ کلینی، اصول کافی
شیخ صدوق، من لایحضره‌الفقیه
شیخ حر عاملی، وسائل‌الشیعه
شیخ عباس قمی، سفینة‌البحار

بازگشت
نظرات بینندگان :
نظر شما :
   
نام*
ایمیل* ایمیل محفوظ می باشد
نظر*
کد امنیتی*
کد امنیتی

 
 
 
گزارش گزارش ویژه یادداشت تحلیل سرمقاله ضمیمه(پیام_آدینه) دانلود
صفحه نخست آخرین اخبار درباره ما ارتباط با ما  پیوندها ویژه_نامه راهنما
نشر و نقل مطالب فقط با ذکر نام روزنامه همدان پیام بلامانع است.

 
روزنامه همدان پیام ( اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي، سياسي، ورزشی )
صاحب امتياز و مدير مسئول: نصرت ا... طاقتي احسن  -  سردبير: يدا... طاقتي احسن
نشاني: همدان، خيابان شريعتي، ابتداي خيابان مهديه، ساختمان پيام
تلفن: 38264433 (081)  -  فکس: 38279013 (081)  -  سازمان نیازمندی: 38264400 (081)  - ايميل: info@hamedanpayam.com