نفقه در لغت به معنای خرج هر روزه و هزینه آمده است. به تعبیر دقیقتر، نفقه، انفاق و کمک از باب نیکوکاری است که در برخی موارد همچون نفقه زوجه الزامآور میشود. نفقه زوجه مطابق ماده ۱۱۰۷ قانون مدنی عبارت از همه نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زن از قبیل مسکن، البسه، غذا، اثاث منزل و هزینههای درمانی و بهداشتی و خادم در صورت عادت یا احتیاج به واسطه نقصان یا مرض میباشد که به تصریح ماده ۱۱۰۲ قانون مدنی به مجرد وقوع نکاح دائم به شرط تمکین از ناحیه زوجه بر ذمه زوج مستقر میگردد.
نکته مهم آن است که برخلاف تصور عموم مردم که معتقدند پس از وقوع عقد نکاح و پیش از آنکه زوجین در یک منزل سکونت گزینند، باز هم نفقه خانم (اعم از باکره یا غیره) بر عهده پدرش میباشد، اما پدر هیچگونه مسئولیتی در پرداخت نداشته و از آنجا که پس از ازدواج حقوق و تکالیف زوجین در برابر یکدیگر قرار میگیرد، پرداخت نفقه بر عهده مرد میباشد.
همان طور که ذکر شد، زن در عقد موقت یا دوران نامزدی مستحق دریافت نفقه نمیباشد و این امر به عقد نکاح دائم آن هم به شرط وجود تمکین از ناحیه زوجه اختصاص دارد. در صورتی که زن بدون داشتن عذر موجه نظیر مصادیق عسر و حرج، حق حبس و غیره از تمکین عام و خاص با شوهرش امتناع ورزد، ناشزه تلقی گردیده و با عواقب حقوقی تمکین نشدن (نشوز) روبهرو میشود.
مستفاد از ماده ۱۱۰۸ قانون مدنی، اگر زنی بدون وجود دلایل مشروع نسبت به تمکین عام یا خاص ممانعت ورزد، به طور مثال هنگامی که زوجین در یک منزل سکونت دارند، علیرغم زندگی مشترک، زن بیآنکه دلیل محکمهپسندی داشته باشد از انجام تکالیف خود خودداری ورزد یا آنکه منزل مشترک را بدون اجازه شوهر و یا بدون دلیل مشروع ترک نماید، حق نفقه نسبت به وی ساقط میشود. اما به محض تمکین مجدد، حق دریافت نفقه به وی بازمیگردد و شوهر موظف به پرداخت خواهد بود.
همانگونه که بیان شد، زن در صورت وقوع عقد دائم به شرط انجام تکالیف زناشویی خود بیآنکه ناشزه تلقی گردد، مستحق دریافت نفقه میباشد که میزان آن حسب شرایط زندگی وی بر اساس نظریه کارشناس تعیین میگردد.
