جهانی شدن در هر زمینه ای از اهمیت بالایی برخوردار است؛ ولی اولویت این مسئله در خصوص میراث فرهنگی چندین برابر است زیرا علاوه بر جنبه های اقتصادی و فرهنگی در حفظ و نگهداری آن اثر و معرفی اش تاثیر مستقیم دارد.
در سال پیش روی ایران قرار است با همدان جهانی شود .
ترکیب سایت باستانی تپه هگمتانه، بافت تاریخی شهر و بازار قدیمی مفهوم تازهای به نام «هگمتانه و مرکز تاریخی همدان» است که برای نخستین بار میراث فرهنگی به دنبال ثبت جهانی آن رفت ، گزینه ای که در کشور رقیب ندارد و برای یونسکو موضوعی جذاب است .
ایرانیان، بهعنوان یکی از قدیمیترین اقوام دارای تمدن جهان، دارای میراث فرهنگی ملموس و غیرملموس بسیاری هستند؛ مسئله ای که هنوز به آن می بالند؛ ولی موضوع مهم این است که برای حفظ آنها چه تلاشی می شود. نزدیک به ۴۵ سال است که سازوکاری در جهان برای حفظ این آثار شکل گرفته است. «میراث جهانی یونسکو» نام عهد نامهای بینالمللی است که در تاریخ ۱۶ نوامبر ۱۹۷۲ میلادی بهتصویب کنفرانس عمومی یونسکو رسید. موضوع آن حفظ آثار تاریخی، طبیعی و فرهنگی بشر است که اهمیت جهانی دارند و متعلق به تمام انسانهای زمین، فارغ از نژاد و مذهب و ملیت خاصشان است. شور ما از سال 1975 به عضویت کنوانسیون میراث جهانی درآمد. میراث جهانی یونسکو در ایران تاکنون28 اثر فرهنگی، تاریخی و طبیعی را به ثبت رسانیده است. با این کار علاوهبر کشور صاحب اثر، سازمان میراث جهانی یونسکو وظیفه حفاظت و نگهداری از آثار مهم را برعهده دارد. چغازنبیل، میدان نقش جهان اصفهان و تخت جمشید از اولین آثار به ثبت رسیده در این سازمان هستند.
بر پایه این کنوانسیون، کشورهای عضو یونسکو میتوانند آثار تاریخی، طبیعی و فرهنگی کشور خود را نامزد ثبت بهعنوان «میراث جهانی» کنند. حفاظت از این آثار، پس از ثبت، در عین باقی ماندن در حیطه حاکمیت کشور مربوط بهعهده تمام کشورهای عضو خواهد بود. مکانهای میراث جهانی ثبتشده در سازمان یونسکو، مکانهایی مانند جنگل، کوه، آبگیر، صحرا، بقعه، ساختمان، مجموعه یا شهر هستند.
طبق گزارشی که سال گذشته از سوی میراث فرهنگی کشور اعلام شد: «ایران در سازمان یونسکو بین ۱۶۱ کشوری که آثار تاریخی جهانی دارد رتبه یازدهم را بهخود اختصاص داده است. اعضای کنوانسیون میراث جهانی ۱۹۱ کشور است که از این تعداد ۱۶۱ کشور آثار را در فهرست میراث جهانی خود ثبت کردهاند.»
هفت کشور اول فهرست یونسکو ایتالیا، فرانسه، آمریکا، آلمان، ایتالیا، ترکیه، چین و مکزیک هستند.
اما چرا ثبت جهانی آثار و میراث فرهنگی باید مورد توجه باشد؟ این مزایا را بهطور کلی میتوان در قالب ارتقا و بهبود هشت گروه «مشارکت علمی و عملی»، «سرمایههای اجتماعی»، «افتخار ملی»، «کمکهای مالی و وامهای مشخصه»، «حفاظت از آثار»، «آموزش»، «باززندهسازی و اصلاح شرایط موجود» و «گردشگری» دستهبندی کرد. در این راستا آگاهیرسانی و اطلاعرسانی به جامعه جهانی موجب افزایش فعالیت گردشگری، جذب منابع مالی و رونق اقتصاد محلی و عامه مردم میشود.
یکی از مزایای مهم پذیرش کنوانسیون، به ویژه برای کشورهای در حال توسعه، دستیابی به صندوق میراث جهانی است. به منظور شناسایی، حفاظت و معرفی محوطههای میراث جهانی، سالانه اعتباری در اختیار کشورهای عضو قرار میگیرد.
بنابراین اضافه کردن آثار تاریخی به لیست جهانی میراث فرهنگی باید یک هدف مهم در برنامه ریزی های آتی باشد. هم اکنون چغازنبیل، تخت جمشید، میدان نقش جهان، شهر یزد، پاسارگاد از میراث فرهنگی کشور هستند که ثبت جهانی شده اند؛ ولی شاید جالب باشد که بدانیم در این فهرست یک اثر از استان مرکزی نیز قرار دارد. «قنات ابراهیم آباد» اولین و تنها اثر تاریخی این استان است که ثبت جهانی شده است؛ ولی به نظر می رسد هم اکنون شش اثر دیگر از این استان برای ثبت جهانی معرفی شده اند.
البته باید گفت برای ثبت آثار در یونسکو معیارهایی وجود دارد که باید آن اثر حداقل یکی از آن ها را شامل شود معیارهای چون اثر نشانهای از شاهکار نبوغ خلاقانه بشر باشد؛ تعامل ارزشهای انسانی را در طول زمان، در زمینه فرهنگی، در دنیا نشان دهد، بهگونهای که شاهدی بر توسعه معماری، تکنولوژی و مانومان و طراحی شهری و منظر بوده باشد؛ اثر تاریخی باید حامل شاهدی منحصربهفرد یا حداقل استثنایی باشد که از یک فرهنگ یا تمدن زنده یا از بین رفته حکایت کند؛ اثر نمونهای برجسته از یک نوع ساختمان، مجموعه معماری و تکنولوژی یا منظر باشد که یک مرحله مهم از تاریخ بشر را نشان دهد؛ اثر نمونهای برجسته از سکونت انسان، استفاده از زمین یا دریا باشد و نمایانگر فرهنگ یا تعامل انسان با محیط در شکلی باشد که درحالحاضر، مورد تهدید عوامل و تغییرات بازگشتناپذیر قرار گرفته است؛ اثر بهطور مستقیم یا ملموس با اتفاقات یا سنتهای زنده، ایدهها، باورها، آثار ادبی و هنری که دارای ارزش جهانی هستند همراه باشد.
