گردشگری همدان از جذب سالمندان که درآمد ثابت و فراغ بال بیشتر هستند و بهترین گزینه برای تبدیل شدن به گردشگران درآمدزا هستند نیز بیبهره است .
همدان اما به دلیل نداشتن زیرساخت که شامل تسهیل در رفت وآمد با خودرو در اغلب جاهای گردشگری و استفاده از سرویسهای بهداشتی فرنگی است نمیتواند گزینه مناسب سفر سالمندان شود و این همان نقص در برنامهریزی است که هرگز رفع نمیشود .
در بیشتر برنامهریزیهای سفر، افراد بازنشسته به عنوان یک بازار دنج با درآمد قابل تصرف بالا معرفی شدهاند که در فصلهای کم تقاضا نیز میتوانند به راحتی سفر کنند اینها نه دنبال خرید هستند و نه دنبال هیاهوی سفر هستند.
امروز قصد داریم به مناسبت روز جهانی سالمند برخی از جوانب گردشگری سالمندی به ویژه در همدان را مرور کنیم .
کافی است تورهایی برنامهریزی شود که هدف آن جذب گردشگر سالمند از افرادی باشد که به طور مثال زادگاهشان استان همدان است و یا محل تحصیل آنها یکی از شهرهای این استان است. طبق برآوردها و آمارهای موجود در ۲۰ سال آینده به طور تقریبی بیش از یکچهارم جمعیت ایرانیان سالمند خواهند بود. این موضوع نشان میدهد که در طول ۲۰ سال آینده تغییرات آماری در جمعیت سالمند کشور ایجاد خواهد شد؛ به گونهای که بخش قابل توجهی از شهروندان در سن سالمندی قرار خواهند گرفت.
پیری و سالمندی جمعیت به عنوان واقعیتی انکارناپذیر تلقی میشود و از طرفی طبق پیشبینیها کشور ما نیز با جمعیت روبهرشد سالمند مواجه است. با توجه به محدودیتهایی که در این گروه سنی از لحاظ جسمی و حرکتی در اثر افزایش سن نمود پیدا میکند و نیازهای خاصی که این افراد در استفاده از خدمات گردشگری دارند، گردشگری خاص آنها اهمیت مییابد. از جمله موضوعات مهمی که در گردشگری سالمندان مطرح میشود میتوان به تور مناسب سالمندان به همراه امکانات خاص برای راحتی آنها و حتی توجه به الگوی مصرف سالمندان اشاره کرد.
گردشگری سالمندی با اقتضای درآمد
رئیس انجمن علمی طبیعتگردی ایران بیان کرد: زمانی که اقتضائات و نیازهای این سن مورد توجه قرار میگیرد، اولویتهای آنها را نیز باید مورد بررسی قرار داد. در مرحله نخست مسائل سلامتی، بهداشتی و پزشکی قرار دارد؛ به این معنا که بخشی از هزینههای سالمندان صرف امور بهداشتی و درمانی میشود. بخش دوم موضوعات فراغتی است. این موضوع طیف متنوعی از فعالیتها را شامل میشود که در این بخش گردشگری میتواند نقش بسیار پررنگی ایفا کند.
جواهرزاده عنوان کرد: به اعتقاد من گردشگری علاوه بر حوزه فراغتی میتواند در بخش بهداشت و درمان نیز مفید واقع شود و سالمندان میتوانند از طریق گردشگری هر ۲ نیازشان را تا حدی برطرف کنند. به تعبیری علاوه بر فراغت از بُعد روانسنجی و رواندرمانی نیز این موضوع کمککننده خواهد بود تا به واسطه آن از ابتلا به بسیاری از بیماریها پیشگیری شود. با توجه به موارد گفته شده جایگاه گردشگری سالمندان بسیار حائز اهمیت است اتفاقی که در همدان به دلیل نبود امکانات اولیه بر خلاف ظرفیتهای بالا مغفول مانده است .
گردشگری سالمندان در زمره گردشگریهای تخصصی است
یک راهنمای گردشگری نیز گفت: به طور کلی سالمندان از نظر جسمی و حرکتی به طور عمده با نیازها و محدودیتهایی مواجه هستند؛ از اینرو گردشگری آنها نیز در زمره گردشگریهای ویژه و تخصصی قرار میگیرد. به شکلی که نیازها و امکانات ویژهای نیاز بوده و الگوهای مصرف و خدمترسانی به آنها نیز متغیر است. به بیان دیگر سالمندان اغلب اقامتهای طولانیتری نسبت به سایر گروههای سنی دارند و انعطافپذیری آنها در انتخاب فصول سفر بیشتر است؛ لذا میتوان آنها را به سمت فصول خلوت هدایت کرد.
سما احسنی افزود: سالمندان اغلب ترجیح میدهند از مقاصدی بهرهمند شوند که التهاب کمتری داشته و به طور معمول به طور طبیعی نسبت به مسائل بهداشتی و نیازهای خود حساسیت بیشتری نشان میدهند.
از طرف دیگر سالمندان خدمات باکیفیتتر با دقتی بالاتر را مطالبه میکنند. به عنوان مثال امکان خوردن غذای ناسالم برای آنها وجود ندارد. بر این اساس غذاهای ارائه شده باید در چارچوبهای سالمندی قرار داشته باشد؛ لذا فاکتورهایی وجود دارد که در برنامهریزی تورهای گردشگری سالمندان باید مورد توجه قرار گیرد؛ به گونهای که به طور عمده تورهای سالمندان با قطار انجام میشود. به عبارتی اصطلاح گردشگری آرام(Slow Tourism) به عنوان یکی از الزامات گردشگری این قشر مورد توجه قرار دارد.
وی خاطرنشان کرد: همچنین در گردشگری سالمندان امنیت، آرامش و مناسب بودن محل اقامت و الزامات گردشگری سلامت از اهمیت ویژهای برخوردار است. به علاوه گاهی این نیاز وجود دارد که ابزاری مانند ویلچر، عصا و... نیز در تورها و موزه ها و اماکن گردشگری در استان همدان که مقصد اجرای تور خواهد بود باید مهیا باشد. اما برای تهیه ویلچر حتی. در اماکن گردشگری و تفریحی در همدان همچنان محدودیت داریم
نمونه یک پروژه موفق گردشگری سالمندی در اتحادیه اروپا
یک تورگردان همدانی گفت: برنامه گردشگری سالمندان اروپا (EST) برنامهای اختصاصی برای شهروندان بالای 55 سال اروپاست که فرصت سفر به اسپانیا را برای آنها فراهم میکند. حتی بخشی از هزینهی آن بهصورت یارانه توسط دولت اسپانیا و چند دولت دیگر تأمین میشود.
رضا میرابیان افزود: بیشتر گردشگرانی از کشورهای ایتالیا، لهستان و یونان از این برنامه سفر استقبال کردهاند، از دیگر جذابیتهای این برنامه امکان اشتراک تجربیات سفر با سایر علاقمندان و بهخصوص سالمندان در سایت این پروژه است.
طبق گفته مسئولان برگزاری آن، محیط این پروژه برای سالمندی فعال طراحیشده است. زمان رزروِ استفاده از این پروژهِ گردشگری، سالمندان امکان اظهار نظر درباره مدت مدنظرشان برای استفاده از امکانات، فعالیتهای موردعلاقه، غذاهای موردعلاقه، مراقبتهای خاص و سایر دسترسیهایی که برای یک گردش راحت مدنظرشان است را دارند.
به نظر شما چقدر در کشور ما به موضوع گردشگری سالمندان اهمیت داده میشود؟ آیا امکانات لازم برای این قشر از جامعه فراهم است؟
هدفگرفتن سالمندان و بازنشستگان، به عنوان مخاطبان اصلی صنعت گردشگری در جهان امروز، فرصتهای جدید و تکرارنشدنیای را برای این صنعت تأثیرگذار فراهم میکند. درحالی که بازنشستگی در بسیاری از کشورهای کمتر توسعهیافته مانند ایران، با آغاز بیماری و تنهایی، همراه است، در جوامع توسعهیافته، به عنوان دورانی برای مسافرتکردن و چشیدن طعم ناب زندگی معنا میشود.
