حفاظت از میراثفرهنگی نباید به عنوان یک امر لوکس یا در اولویت دوم پس از نجات جان انسانها تلقی شود، بلکه باید آن را به عنوان بخشی جدایی ناپذیر از راهبرد کلی کاهش خطر بلایا و توسعه پایدار دید.
رئیس پژوهشگاه میراثفرهنگی و گردشگری در 5مین نشست از سلسله نشستهای تخصصی محوطه میراث جهانی هگمتانه موضوع «خوانش و بهرهگیری از تجارب و دانش نهفته در میراث فرهنگی» را به بحث نهاد.
ابراهیم زارعی با اشاره به دانش و مهارتهای سنتی در این حوزه تصریح کرد: دانش بومی نهفته در معماری سنتی و سیستمهای مدیریت آب با روشهای کشاورزی پایدار، راهکارهای عملی برای کاهش خطر و سازگاری با تغییرات محیطی ارائه میدهد. استفاده از مصالح بومی و تکنیکهای ساخت سنتی که در طول زمان آزموده شدهاند، میتواند سازههایی مقاومتر در برابر بلایای خاص منطقه ایجاد کند، مانند سازههای مقاوم در برابر زلزله در برخی مناطق ایران و خانههای روی پایه در مناطق سیلخیز جزیره ماجولی هند. احیای این مهارتها همچنین به معیشت پایدار جوامع محلی کمک میکند.
وی در ادامه با بررسی نقش اجتماعی و روانی در این مقوله پرداخت و گفت: میراثفرهنگی نماد هویت، پیوستگی و غرور جمعی است. در زمان بحران و پس از آن، بناها و مکانهای تاریخی میتوانند به عنوان نقاط اتکا، مراکز تجمع و نمادهایی از امید و تداوم عمل کنند. بازسازی یک بنای تاریخی آسیبدیده فراتر از یک اقدام فنی میتواند نقشی مهم در بهبود روانی جامعه و بازیابی حس تعلق و همبستگی ایفا کند. مکانهای مقدس یا بناهای مهم تاریخی گاه به عنوان پناهگاه امن در زمان وقوع بلایا مورد استفاده قرار گرفتهاند.
این باستانشناس با اشاره به زیرساختهای سنتی افزود: سیستمهای مدیریت منابع سنتی مانند سیستمهای جمعآوری و توزیع آب، مانند آبانبارهای سنتی یا هیأتها در نپال، در شرایط اضطراری که زیرساختهای مدرن ممکن است از کار بیفتند، میتوانند منابع حیاتی را فراهم کنند.
زارعی در خصوص شبکههای اجتماعی سنتی میراث ناملموس گفت: این حوزه شامل ساختارهای اجتماعی و شبکههای حمایتی سنتی در جوامع محلی، نقش مهمی در واکنش جمعی به بحرانها و حمایت متقابل اعضای جامعه دارد. این شبکهها میتوانند سازوکارهای مقابلهای بسیار مؤثری باشند.
رئیس پژوهشگاه میراثفرهنگی و گردشگری در پایان اظهار کرد: حفاظت از میراث فرهنگی نباید به عنوان یک امر لوکس یا در اولویت دوم پس از نجات جان انسانها تلقی شود، بلکه باید آن را به عنوان بخشی جدایی ناپذیر از راهبرد کلی کاهش خطر بلایا و توسعه پایدار دید. میراث فرهنگی نهتنها باید محافظت شود، بلکه باید به عنوان یک دارایی ارزشمند برای ساختن جوامعی تابآورتر و آیندهای پایدارتر به کار گرفته شود، این امر مستلزم تلفیق دغدغههای میراث فرهنگی در برنامهریزیهای کلان توسعه، مدیریت بحران و سازگاری با تغییرات اقلیمی است.
کتاب سفال نوشیجان ملایر تهیه و تدوین میشود
مدیر پایگاه ملی میراثفرهنگی نوشیجان نیز در دیدار با محمدابراهیم زارعی، رئیس پژوهشگاه میراثفرهنگی و گردشگری بر همکاری در تهیه و تدوین «کتاب سفال نوشیجان» بهمنظور ثبت علمی، آموزشی و پژوهشی این آثار ارزشمند تأکید کرد.
ابراهیم جلیلی گفت: در این نشست، موضوع جمعآوری، مستندسازی و مطالعه سفالهای تاریخی پایگاه ملی نوشیجان بهعنوان یکی از محوطههای شاخص عصر ماد مورد بررسی قرار گرفت و درباره تهیه و تدوین «کتاب سفال نوشیجان» بهمنظور ثبت علمی، آموزشی و پژوهشی این آثار ارزشمند، بحث و تبادلنظر شد.
رئیس اداره میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی شهرستان ملایر، با اشاره به اهمیت منحصربهفرد نوشیجان در ساختار استقراری و فرهنگی مادها، بر ضرورت بهرهگیری از ظرفیتهای علمی پژوهشگاه و ساماندهی کامل اطلاعات مربوط به سفالها تأکید کرد.
محمدابراهیم زارعی، رئیس پژوهشگاه میراثفرهنگی و گردشگری نیز با تأکید بر جایگاه ویژه نوشیجان در پژوهشهای باستانشناسی کشور، آمادگی کامل پژوهشگاه برای پشتیبانی علمی و فنی از پروژه تدوین کتاب تخصصی سفالهای نوشیجان را اعلام کرد.
در ادامه این دیدار، اسماعیل همتی، مدیر پژوهشی دانشگاه بوعلیسینا نیز بر حمایت علمی دانشگاه از پروژههای مشترک پژوهشی تأکید و آمادگی دانشگاه را برای همکاری در مستندسازی میراثفرهنگی منطقه اعلام کرد.
نوشیجان آتشکده و قلعهای باستانی در ۱۵ کیلومتری شمال غرب ملایر است و در نزدیکی روستای شوشاب قرار دارد. در کاوشهای باستانشناختی تاکنون نشانههایی از 3دوره باستانی مختلف در نوشیجان بهدست آمده که دوره نخست را به مادها (حدس بر اساس آجرهای اولیه و زیرین یک سالن)، دوره دوم را به هخامنشیان و دوره سوم را به اشکانیان نسبت میدهند. از جمله یافتههای باستانی در نوشیجان، گنجینهای متشکل از بیش از ۲۰۰ شیء ساختهشده از نقره است که قدمت برخی از آنها به حدود ۴هزار سال پیش میرسد.
