ریاست محترم شورای اسلامی شهر همدان
اعضای محترم شورای اسلامی شهر همدان
شهردار محترم شهر همدان
با سلام و احترام
علاوه بر داستان اسکایمال که مسائل فراوانی را در شهر همدان به وجود آورد، شنیده میشود متقاضی دیگری اخیراً پیگیر یک مال دیگر و کسب امتیازات است. این نوشته تلاش دارد خطرات بررسی نشده این قبیل موارد را گوشزد نماید.
فروشگاههای زنجیرهای، مالها و مگامالها در دنیا سابقه دیرینهای ندارند. گفته میشود نخستین فروشگاه زنجیرهای به معنای امروزی آن توسط انجمن خردهفروشان آمریکا راهاندازی شده است. در 1972نخستین فروشگاه بزرگ با مدیریت وارتون اسمیت در لندن راهاندازی شد. در 1852 فروشگاه بعدی و در 1859 برند A&P و 1879برندی دیگر در نیویورک و همینطور این روند ادامه پیدا کرد: والمارت، کروگر، کارفور، 7-11، تسکو، ال دی، اسپار، دلاراما و... از این دستهاند. در مقالات علمی آمده است حداقل 46 درصد از خریدها در دست هایپرها و دیلیها است و الباقی در دست خردهفروشان و کسبه بازار و محله است .
دقت نمایید: در سال 2007 پرفروشترین شرکت دنیا از بین 500 شرکت معتبر فنی و صنعتی و... شرکت زنجیرهای والمارت با رقم 378 میلیارد دلار بوده است .در ایران در سال 1328 تعاونی مصرف سپه، 1333 فروشگاه شهر و روستا با حمایت و نظارت آلمانیها، 1338 فروشگاه فردوسی، 1340 توسط اخوان کاشانی، فروشگاه ایران و در ادامه آن فروشگاه اتکا راهاندازی شد. در سال 1348 فروشگاه کوروش(قدس) توسط برادران خیامی و... تأسیس و راهاندازی شدند.
در دوران انقلاب و پس از آن تا پایان جنگ این مدل فروشگاهها سیر نزولی را طی کردند و سپس با تلاش شهرداری تهران در دوران آقای غلامحسین کرباسچی نخستین آنها از نمونههای رفاه و شهروند راهاندازی شد. از سال 1384 پای سرمایهگذاران خارجی در این زمینه به ایران باز شد و نخستین نمونه آن در سال 1388 با نام هایپراستار با سرمایهگذاری اماراتیها و فرانسویها افتتاح شد. هماینک 11شرکت خارجی در این زمینه فعال یا در حال اخذ مجوز هستند. در سال 1381 اتحادیه سراسری فروشگاههای زنجیرهای در ایران راهاندازی و هم اینک بر اساس گزارش همین اتحادیه 128برند با حداقل 4 هزار و700 شعبه در ایران فعال هستند. آمارهای اقتصادی داخلی حکایت از نرخ حدود 50 درصد معاملات در حوزهها مربوطه را دارد. هم اینک در شهر همدان بر حسب آمار اتحادیه سراسری 13برند با 46 شعبه وجود دارد.
ویژگیهای این فروشگاهها چیست ؟
میگویند: خرید راحت، خرید و خوراک توأم، خرید رویایی برای اطفال، صرفهجویی در وقت، حذف واسطهها، قدرت انتخاب، شفافیت مسیر توزیع، از ویژگیهای مثبت است که البته جای بحث فراوان دارد. در مقابل مخالفان موارد زیر را از عوارض منفی آن میدانند: سود کلان که در اثر حذف واسطهها ایجاد میشود به جیب سرمایهدار میرود، صاحبان این مدل فروشگاهها عمدتاً غیر بومی هستند و دل در گروی شهر و شهروندان و اقتصاد آن ندارند. به دلیل ارتباطات مالی که دارند وامهای بانکی کم بهره میگیرند. نه تنها در کاهش ترافیک نقشی ندارند، بلکه در برخی از ساعات روز و روزهایی از هفته نقش منفی دارند. عمده خریدها در این حوزه نقدی است. رفت و آمد خریداران برای ساکنان محدوده این فروشگاهها مزاحمت فراوان ایجاد میکنند. موجبات رواج مصرفگرایی و خرید کاذب میشوند. موجب بروز پدیدهای به نام گردشگری خرید میشوند. تعامل و گفتوگو و... در این مجموعهها به حداقل میرسد. سود ناشی از فروش به جیب خردهفروشان نمیرود و عامل افزایش سرمایه، سرمایهداران هستند که موجبات کمرونقی تجارت خرد در محله و بازار میشوند. موجبات بیکاری جوانان را فراهم میآورند. موجب بروز پدیده مصرفگرایی بر مبنای تفکر اولیه آمریکایی میشوند.
در این مدل فروشگاهها اصلاح و بهسازی فرهنگ اجتماعی وجود ندارد. عمده مغازهداران و غرفهداران در این سیستم مستأجر هستند. امکان زد و بند در این سیستم بین فروشگاهها و کارخانجات وجود دارد. به دلیل نقدینگی بالایی که دارند در تعیین قیمتها بسیار مؤثر هستند و...
اینک مالها در کجای راه هستند
رواج خرید در فضای مجازی از یک طرف و توجه به موضوع روابط انسانی و اجتماعی در جوامع غربی ناقوس مرگ مالها را به صدا در آورده است. گفته میشود تا سال 2030 حدود 30 الی 40 درصد از این مالها ورشکسته میشوند و فروشگاههای آنها به انبارهای بزرگ فروشگاههای مجازی تبدیل میشوند.
یک نمونه مگامال در چین به نام شین هوانن با مساحت 900هزار مترمربع در سال 2003 ساخته شد که هنوز بخش عمده آن بلااستفاده مانده است. و اما در ایران به دلایل زیر در اوایل راه مرگ مالها و مگامالها هستیم :
-کمبود فضای باز شهری که نتیجه ضعف مدیریت شهری است .
-مالها هم اینک به عنوان یکی از مراکز تفریح و گذران اوقات فراغت به خصوص برای جوانان است .
-مالها هنوز به دلایلی مورد استقبال نوکیسهگان قرار دارند.
-مالها سبب ایجاد یک طبقه اجتماعی گردیده که دنبال تشخص از طریق خرید از این سیستم است.
هشدار :
1-صاحبان مالها و مگامالها عمدتاً دارای قدرت افسانهای اقتصادی، فرهنگی، سیاسی، اجتماعی و... هستند .
2-مالها قدرت تغییر منش و رفتار فرهنگی جامعه را دارند
3-خرید در مالها بر اساس نیاز نیست، بلکه بر اساس امیال است
4-مالها سرعت مصرفی شدن جامعه را توسعه میدهند
5-مالها بر ترافیک و محیطزیست اثر منفی دارند
6-مالها باید دارای گزارشهای توجیهی مثبت به نفع شهر باشند
7-سرمایهگذاران مالها بهتر است بومی و ساکن در شهر باشند و دارای سوابق مثبت در تمامی زمینهها باشند
8-مالها باید رقیبی برای تجارت خرد به حساب نیایند
9-کارکنان اینگونه فروشگاهها باید دائماً در مسیر آموزشهای اجتماعی قرار گیرند
10-مالها نباید به یک ضد ارزش در حوزه اجتماعی و فرهنگی تبدیل شوند
11-مالها مشروط به رعایت بسیاری از این امور میتوانند موتور توسعه مناطق کمبرخوردار باشند، لکن تاکنون چنین امری محقق نشده است .
12-ارائه مجوز به مالها نباید از طریق شورای اسلامی شهر، شهرداری و کمیسیون ماده 5 باشد. اینگونه مجوزها ابتدا باید در شورای برنامهریزی فرهنگی و اقتصادی استان بررسی و سپس مجوزهای مربوطه ارائه گردد.
13-نسبت توده به کل در طراحی مالها باید حدکثر 20 الی 30 درصد بوده و الباقی در خدمت شهر قرار گیرد .
14-از ساخت مالهای غولپیکر و یا با هویتهای بیگانه باید خودداری شود .
15-فراوانی نقدینگی و انحصاری بودن بسیاری از خدمات، ممکن است به بروز یک حفره امنیتی منجر شود.
با توجه به شرایط فعلی به نظر میرسد توسعه مالها در شهر همدان یک عامل ضد توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی باشد .
باید مواظب باشیم .
انشاءا...
*شهروند کمترین
عراقچیان
رونوشت:
1-معاونت محترم هماهنگی امور عمرانی استانداری همدان
جناب آقای مهندس تیموری جهت استحضار
