|
کمتر از 3سال پس از ابداع عکاسی در فرانسه توسط لوئی داگر، این اختراع نو پا وارد ایران شد.
نخستین دوربین عکاسی که وارد ایران شد، یک دوربین کالوتیپ بود که توسط ملکه ویکتوریا به محمدشاه قاجار هدیه شد و توسط سفیر ایران به دست وی رسید. همچنین 2ماه بعد نیز نیکولای پاولوف، سفیر روسیه یک عدد دوربین داگرئوتیپ را به ناصرالدین میرزا که در آن زمان ولیعهد بود هدیه داد که نخستین عکس نیز به روایتی توسط این دوربین برداشت شده است. پس از به سلطنت رسیدن ناصرالدین شاه و به سبب علاقه بیش از حد او به عکاسی، امیرکبیر با آموزش عکاسی در دارالفنون موافقت کرد و همچنین پادشاه، عکاسخانهای نیز در کاخ گلستان ایجاد کرد که به نام عکاسخانه همایونی معروف بود.
آقارضاخان عکاسباشی
شاخصترین عکاس دربار ناصری که شاه به او لقب عکاسباشی را داده است آقا رضاخان اقبال السلطنه است. آقارضا فن عکاسی را به دستور ناصرالدین شاه در 17سالگی، نزد کارلیه فرانسوی در دارالفنون آموخت. یحیی ذکاء در یادداشتهای خود که در مجله عکس منتشر شد، آقارضا را نخستین عکاس حرفهای ایران میداند و درباره او مینویسد: او تعداد زیادی عکس به مناسبتهای مختلف تهیه کرد که میتوان از عکسهای نور، کجور، شهرستانک، و فیروزکوه که در سال های 1280 و 1282 ه.ق تهیه شده نام برد. اقبال السلطنه مدت 27سال به عنوان عکاس در دستگاه سلطنتی مشغول کار بود و در سال 1307 ه.ق در 48 سالگی به مرگ ناگهانی درگذشت .
عکاسی پس از چندی از دربار ناصری خارج و توسط خارجیهایی که در هیأت نظامی یا دیپلماسی به ایران آمده بودند رواج و گسترش یافت. این عکاسان بیشتر عکسهای مستند و بومینگاری و تاریخی را دنبال میکردند. البته به مرور زمان و بر حسب مقتضیات زمانه، به موضوعات و ژانرهای عکاسی در ایران اضافه شد. پس از چندی نیز فارغالتحصیلان رشته عکاسی داالفنون و همچنین از فرنگ برگشتگان رشته عکاسی، جایگاه ویژهای در میان عکاسان برای خود ایجاد کردند .
بر اساس اسناد و پژوهشها محمد شاه قاجار، خانواده سلطنتی و به طور احتمال گروهی از درباریان در یک روز پاییزی اواخر آذرماه سال 1221 در کاخ سلطنتی تهران روبهروی دوربین یک دیپلمات روسی تزاری قرار گرفتند و نخستین عکس ثبت شد. پس میتوانیم بگوییم این روزها در حال سپری کردن 183سالگی ورود عکاسی به ایران هستیم. عکاسان ایرانی و خارجی بسیاری در سراسر ایران به ثبت زندگی اجتماعی و سیاسی در کشور پرداختهاند و اکنون مخزن بزرگ و متنوع اما پراکندهای را از خود در منابع و مراکز مختلف بر جای گذاشتند.
راز ماندگاری یک عکس در تاریخ
عکاسان خبری زیادی تلاش میکنند تا وقایع بزرگ تاریخی را در قاب تصویر ثبت کنند، یک نشست خبری که ممکن است آینده دنیا را تغییر دهد ممکن است بهترین موقعیت برای چنین امری باشد و عوامل بسیاری در جهانیشدن یک عکس تأثیرگذارند اما چنین عکسهایی بیشتر در حیطه عکاسی خبری اتفاق میافتد.
عکاسان خبری بیشتر با چنین سوژههایی سر و کار دارند. یک عکاس خبری در طول سالهای فعالیتش اتفاقات بسیار زیادی را از دریچه دوربینش میبیند اما شاید عکاسی که 30سال در این حوزه فعالیت کرده تنها بتواند 10فریم ماندگار در تاریخ ثبت کند. موقعیتهایی که عکاس در آن قرار میگیرد و سوژهای که قصد دارد تصاویری از آن ثبت کند و همچنین پیگیری سوژه توسط عکاس در ماندگاری عکس سهم دارد. یک عکاس شاترهای بسیار زیادی میزند، شاید هزاران فریم عکس از یک اتفاق ثبت شود اما تنها یک لحظه در بین این همه شاتر خاص خواهد بود و ممکن است اتفاق مهمی در آن رخ بدهد.
اتفاقات بزرگ خودشان سبب ماندگار شدن عکس میشوند، اتفاقاتی مانند جنگ، اتفاقاتی مانند ارتحال یا راهپیماییهای مختلف نمیشود به صورت قطعی گفت که عکاس در ثبت یک عکس ماندگار دخیل است. شاید همه موارد دست به دست هم میدهند و این عکاس است که مانند یک شکارچی که به دنبال شکار خود است، سعی میکند تا عکس ماندگاری را ثبت کند.
تجربه عکاس سبب میشود دقیقا بداند در چه لحظهای باید شاتر دوربین را فشار دهد یا در چه زاویهای قرار بگیرد تا عکس بهتری حاصل شود. حسی که در وجود یک عکاس به او میگوید که باید کی و کجا بایستد در ثبت تاریخی یک لحظه بسیار مهم است.
عکاس قطعاً در ثبت یک عکس مؤثر است. تجربه و نگاه عکاس و همچنین موضوعی که قرار است ثبت بشود اهمیت دارد.
حساسیت موضوع یکی از دلایل مهم در ماندگاری عکسهاست. البته زمانی که عکاس از سوژه عکس و محیط شناخت داشته باشد هم میتواند عکس بهتری ثبت کند. زمانی که عکاس بداند قرار است چه اتفاقی رخ بدهد در جایگاه مناسب قرار میگیرد و در زمان مناسب اقدام به ثبت عکس میکند.
سرآغاز عکاسی در همدان
«تاریخ عکاسی در همدان» از حدود 160 سال پیش (دوران قاجاریه) آغاز شده و تا دوران معاصر ادامه دارد.
سید حسن همدانی دانشآموخته عکاسی مدرسه دارالفنون را شاید بتوان نخستین عکاس همدانی در سالهای پایانی دوران ناصری نامید. وی در سال ۱۳۰۴ق / ۱۸۸۷م از شاگردان شاهزاده عبدا... میرزا قاجار در مدرسه دارالفنون بوده و فنون عکاسی نزد ایشان فراگرفته است. شادروان يحيى ذكاء، بنا به نشانه شیر بر کارت مقوایی عکاسخانه وی دیده میشود او را وابسته به دستگاه دولتی و حکومتی در همدان میداند. بر روی کارت مقوایی عکاسخانه او عبارت «شاگرد عکاسخانه مدرسه مبارکه دارالفنون ناصری سید حسن همدانى در شهر جمادى ....» به تاریخ سال ۱۳۱۰ق / ۱۸۹۳م دیده میشود.
از نخستین شهرها و مناطق که در سرآغاز تاریخ عکاسی ایران، تصویر آنها به جادوی نور و نقره ثبت شده همدان و برخی از روستاهای اطراف آن است. این پیشینه تاریخ عکاسی در همدان را شایان توجه میکند.
نگاهی به روند عکاسی در همدان
تاریخ منسجمی درباره عکاسی در استان همدان پیش از این در دست نیست، هنر عکاسی در شهری پر ارزش خواهد بود که خود و سوژههایش از جنس زمان باشند و میگوید که گذشتگان از آن با نام هگمتانه، مادستان، اکباتان و دیار الوند یاد میکنند.
عکاسانی با دوربینهای مختلف شامل دوربین فانوسی، لوبیتل و دوربینهایی که به 8تایی معروف بود و عکسهای معمولی میگرفت، کار خود را آغاز کردند.
گردآوری: مرضیه شفیعی صدیق
|
