|
بازارهای سنتی استان همدان یکی از جاذبههای هنری و تاریخی کشور ایران، یادگاری به جا مانده از دوران قدیم است که سالانه گردشگران و توریستهان زیادی را جذب خود میکند. در واقع بازارهای سنتی، یکی از مهمترین مکانهای دیدنی هر کشوری محسوب شده که سابقه تاسیسشان به دوران باستان باز میگردد.
یکی از محلات قدیمی همدان که در نام آن در کتابهایی مانند «یاقوت حموی معجم البلدان» و «اسکندرنامه» ذکر شده محله بنه بازار است.
وقتی در کتابهایی که در قرن چهارم و پنجم نوشته شدهاند، از محلاتی نام برده میشود که خارج از رینگ نخست شهر هستند، این محلات کهنترین محلات شهر محسوب میشوند و تجمع آثار تاریخی که در کوچه قصابان، کوچه آقای خوند و میدان باباطاهر بیشتر از رینگ اول از جمله آقاجانی بیک است. این دانهها در کنار هم بافت تاریخی را تشکیل میدهد.
استاد معماری و شهرسازی دانشگاه بوعلی همدان در حاشیه کارگاه آموزشی گذری به معماری بازار همدان برای جامعه راهنمایان گردشگری همدان در گفتگو با همدان پیام گفت : کوچه آقای آخوند شریان اقتصادی همدان محسوب میشده و همه خانوادههای اصیل همدان از جمله صیفیکار، روناسی، مازوچی، ثابتیان، ذوالحواریه و مانند این در این کوچه زندگی میکردهاند و این کوچه پر از خانههای قدیمی است که بسیار هم زیبا هستند. اگر این مناطق از محدوده بافت تاریخی خارج شوند که چیزی به نام شهرداری منطقه بافت تاریخی بیمعناست و همان بهتر که نام شهرداری منطقه پنج بر آن بگذاریم.
محمدیان منصور عنوان کرد : اگر رینگ نخست به عنوان محدوده بافت تاریخی تعیین شود، محلاتی مانند بنه بازار، شالبافان، نظربیک، جولان، پای مصلی، کلپا، دوگوران، خیریه و خانم دراز بیرون از بافت تاریخی قرار میگیرند. برخی هم میگویند در این محلات بناهای شاخصی وجود ندارد در حالیکه اینطور نیست و در این محلات هم بناهای شاخص و هم کوچههایی که پر از خاطره هستند، وجود دارد. گوچههایی که بر اساس مورفولوژی بافت، قرنهاست که شکل و شمایل خود را حفظ کردهاند و هندسه این کوچهها و خاطراتشان قابل ثبت است. برای مثال کوچه کورهوندها در میدان میرعقیل چیزی نیست که بگوییم چون بنای شاخص در آن وجود ندارد، پس نباید جزو بافت تاریخی محسوب شود. در کوچه قصابان خانههایی مانند پورسماتی، افلاکیان، انتظام، احدی و خانجانی جا خوش کردهاند که همه واجد ثبت ملی هستند.
ویژگی کوچههای قدیمی همدان
عضو هیئت علمی دانشگاه بوعلی سینا معتقد است این کوچهها بر مبنای شرایط اقلیمی ساخته شدهاند و توضیح میدهد: کوچه آقای آخوند شمال غربی- جنوب شرقی است و طبق مطالعات علمی بهترین جهت برای آن است که برف در این کوچهها نماند. کوچه آقای آخوند از میدان باباطاهر آغاز، گنبد علویان، آرامگاه باباطاهر، سرای گندمیها، خامهفروشها، گلشن و میرزاکاظم عبور میکند و به محله حاجی میرسد و انتهای کوچه نام قزلان به خود میگیرد که داستانهای خودش را دارد.
اما خیابانکشیهای جدید طول این کوچه را از بین برده است و رینگ نخست آن را از بین برده است. میدان باباطاهر به میدان شیرسنگی با یک خط کاملا مستقیم به هم وصل میشوند که بر اساس شرایط اقلیمی بوده است. کوچه خونیها نیز به موازات همین کوچه قرار گرفته و کوچه قصابان و کوچه صابونیها نیز همین شرایط را دارد. پس صرف اینکه در این کوچهها بنای تاریخی مانده یا نه کافی نیست.
محمدیان منصور با بیان اینکه تاریخی که در پس این کوچهها پنهان شده فراتر از ماجرای تکبناهاست، ادامه میدهد: در کوچه صابونیها صابون تولید میشده که توسط خیابان شریعتی بریده شد. تکهای که از این کوچه جدا میشود، کوچه اسپرونهاست که یک ماده شستوشو بوده و در واقع این کوچه محل تولید مواد شوینده همدانیها بوده و ماهیت اقتصادی داشته است. یا کاروانسرای میرزاکاظم در حوزه فرش فعال بوده است. احمد پا در حمله به همدان آنقدر جنازه در کوچه خونیها میریزد که مردم از روی جسدها به پشت بام خانهها میرسیدند.
یکی از عواملی که از قدیم موجب شکلگیری روستاها به شهر میشد بازار بوده است. از گذشته بازارها به افزایش جمعیت و خانوارهای یک منطقه نقش به سزایی داشته است که با افزایش جمعیت شکل ظاهری روستا به شهر تبدیل و در نهایت به کلان شهر تبدیل میشد.
شهر همدان در گذشته پایتخت و مرکز تاریخ و تمدن ایران بوده و هست، نخستین دولت حاکم بر فلات ایران از این منطقه و شهر حکمرانی میکرده است. همین دلیل موجب شده است که گوشه به گوشه این استان هنر و تاریخ و قدمت ایران نهفته باشد.
|
