|
توسعه روزافزون شهرنشيني از مشخصههاي اساسي عصر معاصر ما است. امروز شاهديم كه در كشورهاي پيشرفته بيش از 90 درصد مردم در شهرها زندگي ميكنند؛ شهرهايي كه قادر به فراهمسازي يك زندگي مرفه و توأم با خوشبختي براي شهروندان خود هستند. به علاوه شاهد هستيم كه كشورهاي در حال توسعه نيز روندي مشابه را در زمينه توزيع جمعيت در پيش گرفتهاند.
مهاجرت گسترده روستاييان به شهرها (بهخصوص كلانشهرها) پديدهاي اجتنابناپذير است كه تمامي كشورهاي جهان سوم و در حال توسعه با آن دست به گريبان هستند. اگرچه اين پديده، طبيعي است، اما عدم توانايي دولتهاي اين كشورها، در توسعه همهجانبه و پايدار شهرها، موجب ظهور پيامدهاي ناخوشايند فرهنگي و اقتصادي براي مردم شده است.
مديريت شهري
متناسب با رشد و توسعه شهرها در كشورهاي مختلف جهان، «مديريت شهري» نيز به مرور تكامل يافته است بهطوري كه امروز شاهد ظهور سبكهاي نوين و خلاقانه فراواني در اين حوزه هستيم. روند تغييرات جهاني و منطقهاي چنان پر شتاب گشته است كه امروز بحثهاي فراواني در ميان متخصصان، صاحبنظران و انديشمندان جهان در زمينه «شهرهاي آينده» (در حيطه علم «آيندهپژوهي») نيز مطرح است.
اين مطالعات حاكي از دغدغههاي جدي مديران ملي و شهري براي برنامهريزي پيشدستانه در مواجه با مسائل آينده است به طوري كه بتوانند شاهد توسعه پايدارِ كيفيت زندگيِ شهري مردم باشند.امروز چگونگيِ «الگوي مطلوب مديريت شهري» يكي از اساسيترين پرسشهاي پيشروي مديران است.
مطالعه ساختار مديريتي شهرهاي مختلف جهان نشانگر اين نكته است كه توسعه مستمر شهر و ارائه خدمات كيفي، در گروی وجود يك «ساختار مديريت شهريِ يكپارچه و آيندهنگر» و «وجود شهرونداني فرهيخته و دغدغهمند» است. بايد بتوان حوزههاي مختلف و بههمپيوسته زندگي شهروندان را در سايه ساختاري يكپارچه و بهينه سامان داد. از طرف ديگر، اهميت وجود شهرونداني آگاه، متعهد و دلسوز، تأثيري كمتر از عامل قبلي ندارد. توجه به اين نكته ضروري است كه مفهوم «شهروندي» فراي مقوله «سكنهبودن» (ساكن در شهر بودن) است.
روند توسعه خدمات شهري
امروز در جهان، «خدمات» از «توليد» پيشي گرفته است.
به نظر ميرسد كيفيت در خدمات، مسابقهاي است بدون خط پايان. به وضوح شاهديم كه اقتصادهاي امروز بيشتر به سمت خدماتي شدن پيش ميروند به طوري كه كشورهايي كه به خاطر بافت و زيرساختهاي فرهنگي خود، داراي امتيازاتي در اين زمينه هستند، از ديگران پيشي گرفتهاند. به علاوه ماهيتاً خدمات به گونهاي است كه به خاطر انعطافپذيري و فضاي خلاقانه خود، هيچگونه محدوديتي را برنميتابد.
خدمات شهري يكي از مهمترين عرصههاي رقابتي در حيطه خدماترساني است. مطالعه روند تكامل مديريت، پيشرفت خدمات شهري و رشد فكري افراد، ما را در خدمات شهري، در مقابل 3 مرحله اساسي قرار ميدهد كه بايد بكوشيم با برنامهريزي جدي و متعهدانه، فرايند گذار از اين مراحل را پشت سر بگذاريم:
مرحله نخست: روزمرگي و تلاش براي رفع نيازهاي اوليه شهروندان
بر مبناي شواهد و قراين و تجربيات خود، بيشتر به نظر ميرسد ما در اين مرحله حضور داريم. در اين مرحله، مديران شهري به برنامهريزي بلندمدت و جامع نميپردازند و بيشتر ميكوشند در حد امكانات، منابع و بودجهها به رفع نيازهاي اوليه شهروندان بپردازند.
مرحله دوم: تلاشي دغدغهمندانه براي جلب رضايت شهروندان
اين مرحله كه پس از گذار از مرحله رفع نيازهاي اوليه، ظهور ميكند، مديران به برنامهريزي جدي، بلندمدت و آيندهنگرانه با هدف جلب رضايت كامل شهروندان ميپردازند. پايبندي به «ارزش»هايي همچون «رضايت شهروندان» (مشتريان خدمات شهري)، ارتقاي كمي و كيفي خدمات، و ارزيابي مستمر عملكرد خود (توفيق در جلب رضايت شهروندان) از مشخصههاي اصلي اين مرحله محسوب ميشود. در چنين شرايطي، نقش شهروندان نيز كمتر از مديران شهري نيست. تعامل سازنده آنان با مديران و انتقال ديدگاهها و نظراتشان (به عنوان بازخورد) نقشي مهم در توفيق مديران و شكلگيري شهري شكوفا دارد.
مرحله سوم: كوششي خلاقانه براي ارتقاي توقعات شهروندان
در اين مرحله پاياني، ديگر مديران صرفاً به جلب رضايت شهروندان قانع نبوده و ميكوشند آگاهانه، توقعات آنان را افزايش دهند، چون اعتقاد دارند وجود شهرونداني فرهيخته و داراي استانداردهاي بالا، آنان را در كسب موفقيت هرچه بيشتر ياري ميدهد. در اين وضعيت، توسعهيافتگي بهطور كامل رخ داده است و ارتقاي خودجوش و مستمر رفاه، كيفيت و استانداردهاي زندگي، يك «ارزش» محسوب ميشود. در اين مرحله، بايد از مديراني خلاق و دلسوز بهره گرفت.
خدمات شهري
به جرأت ميتوان «خدمات شهري» را قلب «مديريت شهري» دانست. چون آنچه در ارتباط مستقيم و منسجمي با زندگي روزانه شهروندان است و کيفيت زندگي آنان را تعيين ميکند، نحوه ارائه خدمات شهري توسط شهرداري (و ديگر نهادهاي مرتبط) و نحوه دريافت آن خدمات توسط يکايک شهروندان است.
اگرچه گستره و نوع خدمات شهري همراه با نحوه ارائه آنان، از اهميتي فوقالعاده برخوردار است (که غالباً نيز نسبت به آن اطلاعاتي داريم) اما آنچه باید در زمینه خدمات شهري باید بدانیم این است که کجا هستيم، کجا بايد برويم و چه مراحلي را بايد طي کنيم.در زمینه خدمات شهری، شهرداري وظایف زيادي بر عهده دارد و خدمات فراواني به شهروندان ارائه ميدهد. از جمله نظافت و پاكيزگي شهر، ايجاد فضاي سبز و زيبايي و سالمسازي شهر، نظارت بر احداث و ساختوساز مسكن، نظارت بر خريد و فروش مسكن و زمين و مغازه و...، صدور پروانه و سند جهت احداث انواع واحدها، هماهنگي با بانك مسكن برای اخذ وام جهت خريد منزل، آسفالت و مرمت خيابانها و معابر، دريافت عوارض نوسازي و استفاده از آن در جهت آسفالت مجدد – فضاي سبز و...، نصب سطلهاي زباله در سطح شهر و همچنين اعلاميههايي در جهت تشويق شهروندان براي رعايت نظافت، جمعآوري زباله از سطح شهر و انهدام زبالهها و خدمات شهرداري بسيار گستردهتر از اين موارد است كه به برخی نكات برجسته اشاره شد. در برخی شهرها شهرداري به مناطق چندگانه تقسيم ميشود يعني يك شهرداري مركزي و ساير شهرداريها هر كدام به يك منطقه رسيدگي ميكند، ولي در شهرهاي كوچكتر يك شهرداري وجود دارد كه وظيفه رسيدگي به كل شهر را بر عهده دارد.
* گردآورنده: محمدرضا فیضیمنش
|
