|
قرار است از امروز 26 تا ۳۰ مردادماه، همدان میزبان هجدهمین نمایشگاه سراسری صنایعدستی کشور باشد؛ رویدادی که در آن ۲۹ استان کشور حضور دارند و برای چند روز، نمایشگاههای بینالمللی همدان را به ویترینی از هنرهای دستی ایران تبدیل میکنند.
ساعت بازدید نمایشگاه از ۱۶ تا ۲۱:۳۰ تعیین شده است؛ یعنی درست زمانی که گرمای روز آرامتر میشود و شهروندان و گردشگران میتوانند راهی نمایشگاه شوند و چند ساعت را میان رنگ، نقش، بافت و هنر سپری کنند.اما اگر قرار باشد این نمایشگاه را فقط با چند عدد معرفی کنیم، بخش مهم ماجرا را از دست دادهایم.
صنایعدستی را نمیشود فقط در آمار و تعداد غرفهها خلاصه کرد. پشت هر محصول، داستانی وجود دارد؛ داستان دستهایی که یک مهارت را از نسلهای گذشته گرفتهاند، آن را حفظ کردهاند و به شکل امروزی رساندهاند. شاید به همین دلیل است که وقتی یک محصول صنایعدستی را در دست میگیریم، با یک کالای معمولی روبهرو نیستیم؛ بخشی از فرهنگ یک منطقه، بخشی از هویت یک جامعه و گاهی بخشی از زندگی یک هنرمند را لمس میکنیم.
از سنگ تا چوب
ایران در قاب غرفهها
در هجدهمین نمایشگاه سراسری صنایعدستی، تنوع رشتهها یکی از نخستین چیزهایی است که نگاه مخاطب را به خود جلب میکند.
تراش سنگهای قیمتی و نیمهقیمتی یکی از این رشتههاست؛ هنری که در آن سنگ خام، زیر دست هنرمند آرامآرام شکل میگیرد و تبدیل به قطعهای میشود که میتواند در قالب زیور یا محصول تزئینی، راه خود را به خانه گردشگران و خریداران باز کند.
کمی آنسوتر، محصولات چرمی قرار دارند. چرم، با آن ظاهر ساده و آشنایش، وقتی وارد دنیای صنایعدستی میشود، به کیف، کمربند، اکسسوری و محصولات دیگری تبدیل میشود که ترکیبی از کاربرد و هنر را به نمایش میگذارند.
در بخش چوب نیز داستان ادامه پیدا میکند. خراطی و معرق چوب، دو نمونه از هنرهایی هستند که صبر و دقت در آنها حرف اول را میزند. در خراطی، چوب خام باید زیر دست هنرمند به فرم برسد و در معرق، قطعات کوچک چوب در کنار یکدیگر قرار میگیرند تا تصویری واحد شکل بگیرد.اینجا شاید مخاطب برای نخستین بار متوجه شود که چیزی که در ویترین یک فروشگاه فقط «یک اثر چوبی» به نظر میرسد، در واقع حاصل ساعتها کار و دقت است.
وقتی پارچهها داستان میگویند
بخش دیگری از نمایشگاه به هنرهای رودوزیهای سنتی اختصاص دارد؛ هنرهایی که بیش از هر چیز با صبر، ظرافت و حوصله پیوند خوردهاند.گلیمبافی، پتهدوزی، رودوزیهای سنتی، قلاببافی و رفوگری فرش، هرکدام بخشی از این جهان رنگارنگ هستند.
در روزگاری که تولید صنعتی با سرعتی خیرهکننده پیش میرود و بسیاری از کالاها در چند دقیقه یا چند ساعت تولید میشوند، صنایعدستی هنوز قواعد خودش را دارد. اینجا زمان بخشی از محصول است.یک نقش ممکن است ساعتها طول بکشد. یک دوخت شاید نیازمند تکرار صدها حرکت دست باشد. یک فرش یا گلیم ممکن است روزها و ماهها زمان ببرد.
به همین دلیل است که ارزش صنایعدستی فقط در قیمت نهایی آن خلاصه نمیشود. زمان، مهارت و تجربه هنرمند نیز بخشی از ارزش واقعی آن است.
سفال؛ پای ثابت قصه همدان
برای همدان، هر نمایشگاه صنایعدستی یک موضوع ویژه هم دارد که آن هم سفال است. استان همدان و بهویژه لالجین، سالهاست با سفال شناخته میشود و لالجین نیز به عنوان شهر جهانی سفال، نام خود را در نقشه صنایعدستی جهان ثبت کرده است.
در این نمایشگاه نیز هنر سفال و رشتههای مرتبط با آن، بخشی از فضای نمایشگاهی را به خود اختصاص خواهند داد. نقاشی روی سفال، یکی از رشتههایی است که میتواند مخاطب را با یکی از جلوههای این هنر آشنا کند.
سفال برای همدان فقط یک محصول نیست؛ بخشی از اقتصاد، فرهنگ و هویت گردشگری استان است. گردشگری که به همدان میآید، وقتی با سفال لالجین مواجه میشود، در واقع با بخشی از تاریخ و زیست فرهنگی این منطقه روبهرو شده است.این همان نقطهای است که صنایعدستی و گردشگری به هم میرسند.
هنرهایی که کمتر دیده میشوند
در میان رشتههای شناختهشده، برخی هنرها نیز حضور دارند که شاید برای بسیاری از بازدیدکنندگان کمتر آشنا باشند.
تذهیب، آینهکاری، عروسکبافی، زیورآلات سنتی و گرهچینی، هرکدام دنیایی مستقل دارند. آینهکاری با انعکاس نور و هندسه، گرهچینی با ترکیب دقیق قطعات چوب، تذهیب با ظرافت نقش و رنگ و عروسکبافی با روایتهای فرهنگی و محلی، نشان میدهند که صنایعدستی ایران تنها به چند رشته مشهور محدود نمیشود.در بخش فلز نیز فیروزهکوبی و قلمزنی روی مس حضور دارند؛ دو هنری که ترکیب رنگ، ماده و مهارت را به نمایش میگذارند.
فیروزهکوبی،با کنار هم قرار گرفتن قطعات فیروزه و زمینه فلزی، یکی از شناختهشدهترین هنرهای تزئینی ایران است و قلمزنی روی مس نیز با نقشهایی که به وسیله ابزار و ضربههای دقیق روی فلز ایجاد میشوند، نمونهای دیگر از پیوند هنر و مهارت فنی است.
۲۹ استان، یک نمایشگاه
یکی از ویژگیهای هجدهمین دوره نمایشگاه، گستردگی جغرافیایی آن است.۲۹ استان کشور در این رویداد حضور دارند و تنها استانهای کهگیلویه و بویراحمد و آذربایجان غربی در نمایشگاه حضور نخواهند داشت.این یعنی مخاطب همدانی برای دیدن بخشی از تنوع صنایعدستی ایران، لازم نیست هزاران کیلومتر سفر کند. در یک فضای نمایشگاهی، میتواند با محصولاتی روبهرو شود که ریشه در فرهنگها و جغرافیای متفاوت کشور دارندهمین ویژگی، نمایشگاه را از یک بازار فروش ساده فراتر میبرد.
هر غرفه میتواند نماینده بخشی از یک فرهنگ باشد؛ از اقلیم و پوشش گرفته تا مواد اولیه، نقشها، رنگها و شیوه تولید.
در واقع، اینجا ایران در ابعاد کوچکتر کنار هم قرار گرفته است؛ ایرانی که نه در نقشههای رسمی، بلکه در دستهای هنرمندان دیده میشود.
صنایعدستی؛ از ویترین
تا اقتصاد گردشگری
اما صنایعدستی فقط برای تماشا نیست بلکه یکی از مهمترین کارکردهای چنین نمایشگاههایی، ایجاد ارتباط مستقیم میان هنرمند و بازار است. هنرمندی که در کارگاه کوچک خود تولید میکند، به بازار، مشتری و معرفی نیاز دارد. نمایشگاه میتواند بخشی از این فاصله را از میان بردارد.
از سوی دیگر، گردشگران امروز بیش از گذشته به دنبال خرید محصولاتی هستند که داستان و هویت داشته باشند. سوغات دیگر صرفاً یک یادگاری تزئینی نیست؛ برای بسیاری از گردشگران، خرید صنایعدستی به معنای بردن بخشی از فرهنگ مقصد به خانه است. اگر صنایعدستی درست معرفی شود، میتواند هم برای هنرمند درآمد ایجاد کند، هم به گردشگر تجربهای متفاوت بدهد و هم بخشی از اقتصاد محلی را فعال کند. به همین دلیل، نمایشگاههای صنایعدستی را باید در کنار موضوعاتی مانند گردشگری، اشتغال، صادرات، برندسازی و توسعه بازار دید.
5 روز برای دیدن
لمس کردن و خریدن
هجدهمین نمایشگاه سراسری صنایعدستی کشور از ۲۶ تا ۳۰ مرداد در محل نمایشگاههای بینالمللی همدان برپا خواهد بود. بازدیدکنندگان میتوانند هر روز از ساعت ۱۶ تا ۲۱:۳۰ به نمایشگاه مراجعه کنند. پنج روز زمان زیادی نیست؛ بهخصوص برای نمایشگاهی که قرار است ۲۹ استان کشور و مجموعهای متنوع از رشتههای صنایعدستی را کنار هم قرار دهد. شاید بهترین راه برای دیدن این نمایشگاه، عجله نکردن باشد؛ چند دقیقه ایستادن مقابل یک اثر، پرسیدن درباره شیوه ساخت آن، دیدن دستهای هنرمند و شنیدن داستانی که پشت یک محصول قرار دارد. چون صنایعدستی، برخلاف بسیاری از کالاهای امروز، فقط چیزی نیست که ساخته شده باشد؛ چیزی است که کسی برای ساختنش وقت گذاشته است و شاید همین، مهمترین چیزی باشد که در میان شلوغی سالنهای نمایشگاه باید دوباره به یاد بیاوریم؛ اینکه هنوز در این کشور، هنرهایی وجود دارند که با دستگاه شروع نمیشوند و با یک دکمه به پایان نمیرسند.
هنوز دستهایی هستند که چوب را میتراشند، سفال را شکل میدهند، نخ را از میان تار و پود عبور میدهند، روی مس نقش میزنند و از سنگ، چوب، فلز و پارچه، چیزی میسازند که فقط یک کالا نیست؛ روایتی است از جایی که به آن تعلق دارد. همدان در این پنج روز، میزبان همین روایتهاست.
|
