|
سرطان کلمهای است که هیچ فردی دوست ندارد در هنگام مراجعه به پزشک بشنود، حال
تصور کنید والدین کودکی از پزشک بشنوند فرزندشان مبتلا به سرطان است،چه اتفاقی میافتد؟
نگرانی از بروز این بیماری ممکن است کل خانواده را درگیر کند، با اینحال امروزه با
پیشرفت علم پزشکی، معالجه و درمان سرطان بسیار آسانتر از قبل شده است. بسیاری از مبتلایان به این بیماری، پس از طی فرایند درمان سرطان بهراحتی زندگی خود را ادامه میدهند.
سرطان خون یکی از سرطانهای رایج در بین کودکان است، مهدی صباغ، فوق تخصص
انکولوژی اطفال در گفتوگویی با همدانپیام، توضیحاتی را درباره سرطان خون در
کودکان داده است که در ادامه با هم میخوانیم:
آیا سرطان خون کودکان با سرطان خون در بزرگسالان متفاوت است؟
سرطان خون در کودکان و بزرگسالان از نظر منشأ ظهور چندان تفاوتی با هم ندارند، تنها تفاوت عمده آن این است که سرطان خون در کودکان درمانپذیری بهتر و مناسبتری نسبت به بزرگسالان دارد و داروهایی که در درمان سرطان خون کودکان استفاده میشود به نسبت سطح بدن کودکان، بسیار وسیعتر و بیشتر است، در صورتی که اگر سطح دارو در بزرگسالان بالا باشد، نسبت به دارو تحمل کمتر و واکنش بیشتری نشان میدهند، بزرگسالان دز معینی از دارو را دریافت میکنند که براساس وزن بدن آنها تعیین میشود، در نتیجه به نسبت کودکان داروی کمتری دریافت میکنند، اما پاسخ به درمان در کودکان به نسبت بزرگسالان بهتر و مقاومت در برابر سرطان بیشتر است.
سرطان خون در کودکان به چه صورت است؟ و لوسمیهای شایع کدامند؟
در ساختار مغز استخوان 3 نوع سلول تولید میشود، پلاکتها که موجب انعقاد خون میشوند، گلبولهای سفید که در سیستم ایمنی و دفاعی بدن در مقابل ژرمها و باکتریهای مختلف وارد عمل میشوند و گلبولهای قرمز که موجب ایجاد رنگ قرمز خون میشوند، سرطان خون سلولهای سفید خون را درگیر میکند و نوع سرطان بسته به اینکه کدام زیرشاخه از سلولهای سفید درگیر باشند، تعیین میشود.
سرطان خون کودکان در 2 گروه از سلولها اتفاق میافتد، در سلولهای لنفوبلاست، سرطان ALL یا لوکمی حاد لنفوبلاستیک و سرطان خون در سلولهای غیر لنفوسیتی AML یا لوکمی میولوبلاستیک نامیده میشوند، معمولاً حدود 75 درصد سرطانهای خون در کودکان از نوعALL یا سرطانهای خون لنفوبلاستیک هستند و حدود 20 درصد ممکن است، از نوعAML یا میولوبلاستیک باشند. در حدود 5 درصد یا کمتر موارد بسیار نادری از سرطان خون کودکان ممکن استCML یا لوکمی مزمن حاد باشد که در کودکان بسیار نادر است، معمولاً سالیانه از هر 100 هزار کودک، ممکن است 3یا 4 نفر دچار ALLشوند، اما در مورد نوع AML اطلاعات جامعی در کشور وجود ندارد، اما در کشور آمریکا سالیانه حدود 500 مورد سرطان از نوعAML در کودکان رخ میدهد. از نظر سنی بیماریهای لوکمی یا بیماریهای سرطان خون بین کودکان 2 تا 5 سال شایعتر هستند.
چه عواملی موجب لوسمی در کودکان میشود؟
در تماس با اشعه با دز بالا که در اشعه درمانیها وجود دارد، یا کسانی که تحت تشعشعات بمب اتمی قرار گرفتهاند، تماس با برخی از مواد شیمیایی ممکن است موجب سرطان، به خصوص نوعAML شود، ادکلنهای غیر استاندارد با ترکیبهای بنزینی، برخی داروهای شیمی درمانی، انتقال از طریق ژنتیک به کودکان، در هرصورت به صورت صددرصد ثابت نشده که سرطان از طریق ژنتیک از والدین به کودکان منتقل میشود.
برخی بیماریهای ژنتیکی زمینهساز بیماری سرطان هستند، ازجمله کودکان مبتلا به سندرمداون ممکن است در مقطعی از زندگی به سمت سرطان خون بروند، اما نکته مورد توجه سرطان خون در رابطه با دوقلوها است، اگر در 5 سال نخست زندگی یکی از قلها دچار سرطان خون شود، باید حتماً قل دوم تحتنظر هماتولوژیست یا متخصص کودکان قرارگیرد، چون احتمال بروز سرطان در دوقلوها بالاست، اگر یکی از افراد خانواده دچار سرطان شود با درصد پایینی در سایر اعضای خانواده هم احتمال بروز وجود دارد و باید تحتنظر پزشک متخصص باشند.
تشخیص سرطان خون در کودکان کار سادهای نیست، کودکانی که در 3 تا 4 ماه اخیر دچار سرماخوردگی مکرر، ضایعات مشکوک روی پوست، رنگ پریدگی، ضعف و بیحالی، از دست دادن اشتها، کسل بودن میشوند، باید مورد توجه جدی قرار گیرند.
گاهی ممکن است کودکان با علائم سرماخوردگی، یا با عفونتهای مکرر به پزشک مراجعه کنند و در آزمایشات مشخص شود توازن گلبولهای سفید کودک به هم خورده است، اینجاست که پزشکان مشکوک به بروز سرطان میشوند و در این صورت بیمار به انکولوژیست کودکان ارجاع داده میشود.
گاهی کودکان 2 تا10ساله با درد استخوان به پزشک مراجعه میکنند که ممکن است به دلیل درد رشد باشد، اما در برخی موارد دردهای استخوانی منشأ بیمارهای خونی از جمله سرطان خون است که والدین باید جدی بگیرند و به هماتولوژیست یا متخصص کودکان مراجعه کنند، در هنگام استحمام کودک اگر والدین متوجه بزرگ شدن طحال یا کبد شوند و یا در ناحیه گردن، زیر بغل و کشاله ران کودک غدد لنفاوی متورم باشند، کودک فوراً باید به پزشک متخصص ارجاع داده شود.
راههای تشخیص سرطان خون در کودکان چگونه است؟
زمانی که بیماران به پزشک مراجعه میکنند، علاوه بر علائمی مثل بیحالی و رنگپریدگی، ضایعات کوچک کبودی روی اندام و... که قبلاً ذکر شد، نخستین اقدامی که پزشکان انجام میدهند، بررسی روند سلولسازی در این کودکان است.
گاهی اوقات مشاهده میشود که در یک سرماخوردگی ساده که کودک تب میکند والدین اقدام به دادن برخی قرصهای ضدتب، مثل ایبوپروفن به کودکان میکنند، این قرصها معمولا در جامعه رایج هستند، به خانوادهها توصیه میشود، برای کاهش تب کودکان از این قرص استفاده نکنند، چون این قرص برای درمان دردهای رماتیسمی و دردهای استخوانی لاعلاج که منشأ التهابی و رماتیسمی دارد، تجویز میشود، از نظر علمی استفاده از ایبوپروفن و داروهای ضد تب غیرمجاز نیست، اما ممکن است استفاده از این داروها موجب سرکوبی و کم فعال شدن مغز استخوان شود و کاهش گلبولهای سفید، پلاکتها و یا گلبولهای قرمزخون را به دنبال داشته باشد، پس توصیه میشود در هنگام تب کودکان از قرصهای استامینوفن با دز معین استفاده شود.
اگر مصرف یک دارو موجب تشدید برخی علائم سرطان خون شود، چارهای جز آزمایش مغز استخوان کودک نیست، در صورت مشاهده علائم سرطان، کودک بستری میشود و از مغز استخوان نمونهگیری میشود تا تراکم مغز استخوان مشخص شود، درصورت کاهش تراکم، کودک بهصورت دورهای تحتنظر پزشک قرار میگیرد.
البته اگر کودک سابقه مصرف داروهای خاص داشته باشد، میزان سلولها در خون محیطی به صورت دورهای اندازهگیری میشود این آزمایش در بین مردم بهCBC رایج شده است.
از این طریق روند افت سلولی بررسی میشود، اگر درحد نرمال نبود و سطح سلولهای مغز استخوان پایین بود، کودک دچار آنمی آپلاستیک یا کمخونی آپلاستیک شده و بسته به اینکه خفیف یا شدید باشند نحوه درمان متفاوتی دارند، گاهی اوقات به دلیل شدت بیماری باید پیوند مغز استخوان شوند.
از طریق فلوسایتومتری که مراکز بسیار تخصصی تشخیص سرطان خون هستند نمونه سلولهای مغز استخوان دچار سلولهای سرطانی ارسال میشود، پس از ارسال، نوع سلول مشخص میشود تا براساس آن نوع درمان تعیین شود، معمولاً سرطان خون کودکان از نوع " یا" و یا از نوع لوسمی میولوبلاستیک (AML) استکه هر کدام از آنها نحوه درمان متفاوتی دارند.
پس از بستری بیمار، خانواده کودک در رابطه با نوع بیماری آگاه خواهند شد و پس از اجازه والدین شیمی درمانی کودک آغاز میشود، معمولاً در رابطه با نوع ALL یا لنفوبلاستی حدود 70 تا75 درصد به شیمی درمانی پاسخ مثبت میدهند و درمانپذیر است، اما این کودکان در ادامه زندگی باید تحتنظر باشند، شاید 25 درصد کودکان از لحاظ ژنتیکی در مقابل این درمان مقاوم باشند که در این صورت راهکار بعدی پیوند مغز استخوان است.
آیا در سطح استان مرکز تخصصی سرطان برای کودکان وجود دارد؟
در استان همدان نیز سالهاست که بخش فوق تخصصی بیماریهای خون و سرطان کودکان فعال است، پزشکان بسیار خوب و حاذقی در این مجموعه فعالیت داشتهاند و سالهاست که دکتر اصفهانی در بیمارستان بعثت بخش کودکان مبتلا به سرطان را اداره میکند، بنده نیز 2سالی است که در بخش سرطان کودکان بیمارستان بعثت فعالیت دارم، در پایان امیدوارم مسئولان دانشگاه علومپزشکی همدان در این حوزه دلسوزانه پیگیر بخش سرطان کودکان باشند و در آینده نزدیک با پیگیریهای مسئولان دانشگاه، شاهد راهاندازی مرکز پیوند مغز استخوان دانشگاه علومپزشکی همدان باشیم و از اعزام برخی بیماران به تهران جلوگیری شود و درمان کامل بیماران در شهر و اقلیم همدان انجام شود تا استرسهای روحی را در خانوادهها به حداقل برسانیم.
|
