|
مناقشات بر سر حقوق زنان امروزه به یکی از مهمترین مشکلات در جامعه ما تبدیل شده است. نقش، جایگاه و اهمیتی که زنان در جامعه دارند بسیار مهم است و این مناقشات میتواند آسیبهای بزرگ اجتماعی را بهدنبال داشته باشد.
در رابطه با حقوق زنان، مسائل زیادی وجود دارد. برخی صاحبنظران مشکل را از بنیانهای حقوقی جامعه میدانند و برخی معتقدند تفسیرهای غلط ما از فقه اسلامی سبب بهوجود آمدن این مناقشات در جامعه شده است.
عضو هیأت علمی گروه حقوق دانشگاه ملایر در رابطه با مناقشات حقوق زنان بیان کرد: مناقشات حقوق زنان در ایران نتیجه گذار از سنت به سمت مدرنیته است.
وحید جلایی در گفتوگو با ایسنا، تصریح کرد: مناقشات مسأله حقوق زنان در ایران به این دلیل است که ما در یک وضعیت خاص تاریخی در ایران قرار داریم که این وضعیت خاص از حدود ۵۰ سال اخیر آغاز شده است. ما در حقیقت یک دوره گذاری را به لحاظ اجتماعی طی میکنیم که جامعه از وضعیت سنتی به سمت یک جامعه مدرن حرکت کرده است.
جلایی ادامه داد: بهطور طبیعی این وضعیت موجب میشود که آن مفاهیم قدیمی و سنتی تحتالشعاع قرار بگیرند و ما مفاهیم مدرنتر را جایگزین آن کنیم یا حداقل مطالبه جامعه ما جایگزینی مفاهیم مدرن باشد که بهطبع در این قضیه، مسأله حقوق زنان هم مستثنی نیست.
وی با بیان این که ما بهلحاظ اجتماعی در وضعیتی هستیم که زنان مطالبات جدیدی دارند، ادامه داد: زنان امروز، حتی در قشر مذهبی تن به یکسری مفاهیم سنتی نمیتوانند بدهند؛ بهعنوان مثال در مسأله تعدد زوجات چند نفر از خانمهای قشر مذهبی میپذیرند همسرشان چنین کاری انجام دهد؟
این وکیل پایه یک دادگستری اظهار کرد: بهلحاظ اجتماعی ما در وضعیتی قرار داریم که مدام مسأله حقوق زنان در جامعه مطرح میشود و زنان مطالبه حقوق خود را دارند و این مسأله بهصورت مداوم نیز ادامه دارد.
وی ادامه داد: از نظر حقوقی، حتی پیش از انقلاب اسلامی، ما یک نظام حقوقی مبتنی بر دین و مذهب را داریم و اساساً برخی حقوقدانها معتقدند این دوگانگی حقوق و فقه یک دوگانگی بسیار خانمانبرانداز است.
جلایی توضیح داد: ما اگر حقوق را یک پدیده مدرن بشناسیم، فقه یک پدیدهای است که مرتبط با سنت است، هر چند فقه تلاش میکند خود را بازسازی کند و تا جاهایی هم موفق شده اما بنیانهای آن متفاوت با بنیانهای حقوق مدرن است و همین سبب میشود ما با یکسری قواعد و مقرراتی سر و کار داشته باشیم که چالش برانگیز هستند.
وی تأکید کرد: نخستین مفهوم در حقوق مدرن زنان، برابری زن و مرد است؛ یعنی زن و مرد در یک مفهوم برابر قرار دارند اما گفتمان فقه و حقوق اسلامی این برابری را قبول ندارد هرچند سعی میکند این مسائل را توجیه و اصلاح کند و مسائل جدیدی مطرح کند تا بتواند این نابرابری را اصلاح کند اما در هر صورت در گفتمان سنتی حقوق ما این نابرابری میان زن و مرد وجود دارد؛ بنابراین تنش میان فقه بهعنوان مبنای اصلی حقوق و حقوق مدرن که در زمینه حقوق زنان بر برابری تأکید دارد سبب میشود همیشه این مسائل، تعارضات و مشکلات وجود داشته باشد.
عضو هیأت علمی گروه حقوق دانشگاه ملایر در رابطه با راهکارهای برونرفت از این مسأله، یادآور شد: اگر بخواهیم در گفتمان حقوق خودمان، یعنی فقه شیعه از آن صحبت کنیم، بحث اجتهاد پویا مطرح است. درحالحاضر فقهایی هستند که نظرات متفاوتی از پیشینیان خود میدهند، حرفهای تازهای میزنند و سعی میکنند برداشتهای جدیدی از فقه مطرح کنند.
جلایی ادامه داد: ما باید بهدنبال نظراتی باشیم که حداقل آن اندیشه فقهی سنتی را به اندیشه و مفاهیم مدرن نزدیک کند که این یک راهحل کارکردی است و میشود آن را در عمل انجام داد، کما اینکه در این سالها این اتفاق خیلی کُند افتاده است.
وی افزود: پیدا کردن راهحلهای میانه بهطوریکه نه آن اصول فقهی زیر سؤال برود و نه مسائل جدید خیلی تغییر کند، یکی از راهحلهای این مشکل است.
جلایی ادامه داد: امروزه زنان حق طلاق میگیرند که این حق طلاق یک راهحل میانه است، حق طلاق کماکان برای آقایان است و قانون ما حق طلاق را به زن نمیدهد اما راهحل میانه این است که خانم وکالتی از همسرش بگیرد تا هر وقت خواست خود را مطلقه کند.
این مدرس دانشگاه با تأکید بر اینکه راهحل مبنایی این است که ما باید تغییرات بنیادی در حقوق داشته باشیم، تبیین کرد: ما باید تکلیفمان را روشن کنیم و آن مفاهیمی که به اسم مصلحت و مقتضیات زمان در جامعه مطرح است، که حتی در اندیشه حقوق سنتی هم وجود دارد را در نظر بگیریم.
وی افزود: اگر میخواهیم این مشکلات را حل کنیم، بدون درنظر گرفتن دیدگاههای سیاسی، باید ببینیم جامعه امروز ما مفاهیم سنتی را قبول دارد؟ آیا یک خانم مذهبی امروزی میپذیرد که همسرش مجدد ازدواج کند؟ آیا میپذیرد ارثش نصف برادر خود باشد بدون اینکه استدلال درستی برای آن وجود داشته باشد؟
جلایی با بیان اینکه ما باید بپذیریم جامعه تغییر کرده و جامعهای که تغییر میکند باید قوانینش هم تغییر کند، تصریح کرد: قانون اگر برای جامعه خودش نباشد قانون به درد بخوری نیست. بهعنوان مثال قانون منع استفاده از ماهواره حالا چه کارکردی دارد؟ چند درصد از مردم ماهواره دارند؟ شما بهعنوان یک شخص وقتی در خانه فردی ماهواره میبینید آیا به چشم یک مجرم به آنها نگاه میکنید یا این که به یک چیز بدیهی تبدیل شده؟
این مدرس دانشگاه ادامه داد: این یعنی قانون کارکرد خودش را ندارد، اثری ندارد و اجرا هم نمیشود و خیلی وقت است که دیگر برخورد قضایی بر سر ماهواره در ایران صورت نمیگیرد.
عضو هیأت علمی گروه حقوق دانشگاه ملایر خاطرنشان کرد: ما باید قوانین را بررسی و بهروز کنیم و در این مسأله بهقطع قانونگذار و نخبگان خیلی میتوانند مؤثر باشند.
جلایی ادامه داد: سیاستزدایی به معنای اینکه مسائل را سیاسی نگاه نکنیم باید اتفاق بیفتد، ما وقتی میخواهیم درباره حقوق زنان صحبت کنیم مانند مفهوم حقوق بشر همیشه رگههایی از سیاست داخل آن است اما حقوق زنان یک مسأله اجتماعی است، امروز مسأله بودن یا نبودن حجاب تنها یک مسأله سیاسی و امنیتی نیست بلکه یک مسأله اجتماعی است.
وی در پایان خاطرنشان کرد: فضای بحث و گفتوگو در این زمینه باید باز شود و فضا امنیتی و سیاسی نشود. در اینصورت من فکر میکنم حداقل در فقه شیعه این ظرفیت وجود دارد که خودش را مقداری به مفهوم حقوق مدرن نزدیک کند.
|
