|
استان همدان اکنون حدود ۱۱هزار هکتار سطح زیرکشت گیاهان دارویی و بیش از ۲۴هزار تن تولید دارد. همچنین بر اساس اعلام مسئولان، حدود ۳۵۰ گونه از حدود یکهزار و ۶۵۰ گونه گیاهی استان، دارویی هستند. این اعداد در نگاه نخست تصویری از یک ظرفیت بزرگ اقتصادی ارائه میکنند، اما یک واقعیت مهم را نیز به رخ میکشند؛ ظرفیت زمانی به ثروت تبدیل میشود که زنجیره آن کامل باشد.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان همدان، در جمع خبرنگاران از برنامهای برای حرکت گیاهان دارویی استان از تولید خام به سمت فرآوری، بستهبندی، تولید فرآوردههای تخصصی و توسعه بازار خبر داد؛ برنامهای که قرار است با حضور گروه «پیشرانان توسعه گیاهان دارویی کشور» در هفته نخست شهریورماه وارد مرحله ظرفیتسنجی و برنامهریزی شود.
اما اینجا همان نقطهای است که باید یک پرسش جدیتر مطرح شود: آیا همدان قرار است فقط تولیدکننده گیاه دارویی باشد یا میخواهد صاحب برند و زنجیره اقتصادی این محصول نیز باشد؟
مسأله دیگر زمین نیست
حمزه خانجانیافشار، از تبدیل کشاورزی دانشبنیان و بهرهور به یکی از پیشرانهای اصلی اقتصاد استان خبر داد و گفت: همدان سالانه 6/4 میلیون تن محصولات کشاورزی به ارزش بیش از ۱۵۰هزار میلیارد تومان تولید میکند؛ ظرفیتی که ۲۷درصد ارزش افزوده استان را به خود اختصاص داده است.
در بخش کشاورزی، افزایش سطح زیرکشت معمولا نخستین نشانه توسعه تلقی میشود. اما برای گیاهان دارویی، افزایش تولید بهتنهایی نمیتواند شاخص موفقیت باشد. ارزش اصلی زمانی ایجاد میشود که گیاه تولیدشده در همان منطقه فرآوری شود، به محصول نهایی تبدیل شود، بستهبندی و برند داشته باشد و در نهایت به بازار داخلی یا خارجی برسد.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان نیز بر همین مسأله تأکید کرده است؛ اینکه اگر محصول پس از برداشت به صورت خام وارد بازار شود، بخش قابل توجهی از ارزش اقتصادی آن از چرخه تولیدکننده خارج میشود.
این مسأله البته فقط درباره گیاهان دارویی نیست. تجربه محصولاتی مانند سیر همدان نیز همین واقعیت را نشان میدهد. در شهرستان همدان حدود یکهزار و ۳۰۰ هکتار به کشت سیر اختصاص دارد و تولید سالانه حدود ۱۹ هزار و ۵۰۰ تن اعلام شده است؛ محصولی که به گفته مسئولان به دلیل طعم و عطر ویژه، ظرفیت صادراتی دارد.
اما سیر همدان نیز برای تبدیلشدن به یک محصول اقتصادی قدرتمند، بیش از افزایش تولید به برندسازی، فرآوری، بستهبندی و بازار صادراتی نیاز دارد.به بیان سادهتر، همدان مشکل تولید ندارد؛ مشکل اصلی، تبدیل تولید به ارزش افزوده است.
3 استان، یک زنجیره
یکی از خبرهای کمتر مورد توجه نشست جهاد کشاورزی، طرح همکاری میان همدان، کردستان و کرمانشاه در حوزه گیاهان دارویی بود.
این همکاری اگر در حد تفاهمنامه و برگزاری نشست باقی نماند، میتواند از معدود برنامههایی باشد که نگاه منطقهای را وارد اقتصاد گیاهان دارویی میکند. 3 استان میتوانند در حوزههای تولید، تحقیقات علمی، فرآوری، صنایع تبدیلی و بازاررسانی ظرفیتهای خود را به یکدیگر متصل کنند و همدان نیز به دلیل ظرفیت تولید و زیرساخت علمی، نقش محوری این زنجیره را بر عهده بگیرد.
اما این طرح یک پیششرط دارد: باید از «همکاری اداری» عبور کند و به «تقسیم کار اقتصادی» برسد.یعنی مشخص باشد همدان در کدام بخش مزیت دارد، کردستان چه ظرفیتی وارد زنجیره میکند، کرمانشاه چه نقشی دارد و در نهایت محصول با چه برند، استاندارد و بازار هدفی عرضه خواهد شد.در غیر این صورت، 3 استان فقط یک زنجیره دیگر به فهرست زنجیرههای روی کاغذ کشور اضافه کردهاند؛ همان فهرستی که معمولا در پوشههای اداری عمر طولانیتری از خود طرحها دارد.
پیوند نام بوعلیسینا با آینده گیاهان دارویی
خانجانیافشار در ادامه با اشاره به همزمانی این برنامه با هفته همدان گفت: نام همدان با شخصیت علمی و پزشکی بوعلیسینا پیوندی عمیق دارد و این پیشینه میتواند به عنوان یک ظرفیت فرهنگی و علمی برای معرفی توانمندیهای استان در حوزه گیاهان دارویی مورد استفاده قرار گیرد. در برنامههای هفته همدان، موضوع گیاهان دارویی و داروهای گیاهی با محوریت دانش بوعلیسینا و سنتهای اصیل علمی و درمانی مورد توجه قرار گرفته و برنامههای ویژهای در این زمینه اجرا خواهد شد.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان همدان بازدید از باغ گیاهان دارویی استان را یکی از برنامههای مهم هفته همدان عنوان کرد و گفت: این مجموعه از سال ۱۳۷۵ فعالیت خود را آغاز کرده و حدود ۲۰۰ گونه مهم گیاهی را در خود جای داده است. وجود چنین مجموعهای ظرفیت مناسبی برای معرفی گونههای گیاهی، فعالیتهای آموزشی و پژوهشی و همچنین پیوند میان دانش سنتی و ظرفیتهای علمی روز در حوزه گیاهان دارویی محسوب میشود.
خانجانیافشار با تأکید بر اینکه توسعه گیاهان دارویی نباید به افزایش سطح زیرکشت محدود شود، گفت: یکی از اهداف اصلی سازمان جهاد کشاورزی، حرکت از تولید محصول خام به سمت فرآوری، بستهبندی، تولید فرآوردههای تخصصی و ایجاد زنجیره ارزش افزوده است. اگر محصول تولیدشده در استان پس از برداشت بدون فرآوری وارد بازار شود، بخش مهمی از ارزش اقتصادی آن از دست میرود؛ بنابراین باید ظرفیتهای علمی، صنعتی و اقتصادی استان برای تکمیل زنجیره تولید به کار گرفته شود.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان همدان افزود: ایجاد زنجیره ارزش میتواند علاوه بر افزایش درآمد کشاورزان، زمینه ایجاد واحدهای فرآوری، توسعه صنایع تبدیلی، اشتغال دانشآموختگان و افزایش سهم استان از بازارهای داخلی و منطقهای را فراهم کند.
همزمانی این برنامه با هفته همدان نیز یک فرصت قابل توجه ایجاد کرده است.نام همدان با ابوعلیسینا پیوند خورده و استفاده از این ظرفیت برای معرفی توانمندیهای گیاهان دارویی میتواند فراتر از یک برنامه تبلیغاتی باشد. اگر درست طراحی شود، میتوان میان میراث علمی بوعلیسینا، گیاهان دارویی، باغ گیاهان دارویی، مراکز دانشگاهی، شرکتهای دانشبنیان، تولیدکنندگان و گردشگری یک روایت واحد ایجاد کرد.
همدان از سال ۱۳۷۵ باغ گیاهان دارویی دارد و حدود ۲۰۰ گونه مهم گیاهی در این مجموعه نگهداری میشود. چنین ظرفیتی فقط یک مجموعه پژوهشی نیست؛ میتواند بخشی از یک مقصد گردشگری علمی و آموزشی نیز باشد.اینجاست که کشاورزی و گردشگری به یکدیگر میرسند.
گردشگری کشاورزی؛ حلقهای که نباید فراموش شود
استان همدان هماکنون 8مزرعه گردشگری فعال دارد و جشنوارههایی مانند برداشت آلو، سیر و رازیانه نیز برگزار میشود. بنابراین زیرساخت اولیه برای پیوند کشاورزی و گردشگری وجود دارد. اما اگر قرار است گیاهان دارویی به یکی از محورهای اقتصاد استان تبدیل شوند، چرا این ظرفیت فقط در مزرعه و کارخانه دیده شود؟
مزرعه گیاهان دارویی میتواند بخشی از یک مسیر گردشگری باشد؛ مسیری که گردشگر در آن با گونههای گیاهی، شیوه کشت، فرآوری، طب سنتی، دانش بومی و محصولات نهایی آشنا شود. باغ گیاهان دارویی نیز میتواند در کنار ظرفیتهای علمی بوعلیسینا، دانشگاهها و مراکز پژوهشی، بخشی از یک «گردشگری علمی و سلامت» باشد.
این همان نقطهای است که گیاه دارویی از یک محصول کشاورزی به یک محصول چندلایه گردشگری، فرهنگی و اقتصادی تبدیل میشود. البته نباید با هر مزرعهای عنوان گردشگری کشاورزی را یدک کشید. تجربه گردشگری کشاورزی زمانی ارزشمند است که بازدیدکننده چیزی برای دیدن، تجربهکردن و خریدن داشته باشد و جامعه محلی نیز از آن درآمد کسب کند. در غیر این صورت، فقط تابلوی جدیدی بر سردر یک مزرعه نصب شده است.
نسخه توسعه، باید از تولیدکننده شروع شود
در نهایت، مهمترین حلقه این زنجیره همان کشاورزی است که محصول را تولید میکند.اگر فرآوری، برندینگ و صادرات توسعه پیدا کند اما سهم تولیدکننده از ارزش افزوده افزایش نیابد، توسعه زنجیره کامل نشده است. بنابراین مأموریت گروه پیشرانان توسعه گیاهان دارویی که قرار است 4روز در استان حضور داشته باشد، زمانی اهمیت پیدا میکند که خروجی آن به چند پروژه مشخص و قابل اندازهگیری منجر شود.همدان اکنون آمار تولید دارد، گونههای متنوع گیاهی دارد، ظرفیت علمی دارد، مزرعه گردشگری دارد، باغ گیاهان دارویی دارد و حتی ایده همکاری منطقهای نیز مطرح شده است.آنچه هنوز باید ساخته شود، مدل اقتصادی این ظرفیتهاست.
مدلی که از کشاورز آغاز شود و به آزمایشگاه، شرکت دانشبنیان، کارخانه فرآوری، بستهبندی، برند، بازار صادراتی و حتی گردشگر برسد.همدان اگر بخواهد قطب گیاهان دارویی کشور شود، دیگر نباید صرفا برای افزایش سطح زیرکشت رقابت کند. رقابت اصلی از اینجا به بعد بر سر دانش، فرآوری، برند و بازار است.۱۱هزار هکتار زمین و ۲۴ هزار تن محصول، آغاز داستان است؛ نه پایان آن.
|
