|
۲۶ تیرماه یادآور تشکیل شورای نگهبان قانون اساسی بهعنوان یکی از نهادهای اصلی و بنیادی نظام جمهوری اسلامی در سال ۱۳۵۹ است.
نهادی فراقوهای با ترکیبی از ۶ فقیه و ۶حقوقدان که جایگاه ویژهای در قانون اساسی دارد؛ بهطوریکه مجلس شورای اسلامی جز درباره تصویب اعتبارنامه نمایندگان و انتخاب 6 حقوقدان شورای نگهبان، بدون وجود شورای نگهبان اعتبار قانونی ندارد.
این جایگاه مهم بعلاوه وظایف سنگینی که بر عهده شورای نگهبان گذاشته شده است، نشان میدهد که این نهاد بزرگ حافظ و پاسدار احکام اسلامی و قانون اساسی در نظام جمهوری اسلامی است.
البته بهلحاظ تاریخی شکلگیری چنین نهادی که نقش اصلی را در تطبیق قوانین با احکام شرعی داشته باشد، به دوران مشروطه برمیگردد که در آن زمان نهادی شبیه شورای نگهبان در ماده ۲ متمم قانون اساسی مشروطه پیشبینی شده بود که بر مبنای آن هیأت ۵ نفره متشکل از علمای تراز نخست باید خارج از مجلس بوده و پیش از تصویب قوانین توسط مجلس، مواد آن را بررسی کرده و آنها را با قواعد شریعت تطبیق میدادند.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، در تدوین قانون اساسی تشکیل چنین نهادی به شکل جدی مورد توجه قرار گرفت.
اصل ۹۱ قانون اساسی در اینباره تصریح دارد که: «برای پاسداری از احکام اسلام و قانون اساسی از نظر مغایرت نداشتن مصوبات مجلس شورای اسلامی با آنها، شورایی بهنام شورای نگهبان با ترکیب زیر تشکیل میشود:
1- 6 نفر از فقهای عادل و آگاه به مقتضیات زمان و مسائل روز. انتخاب این عده با مقام رهبری است.
2- 6 نفر از حقوقدانان، در رشتههای مختلف حقوقی، از میان حقوقدانان مسلمانی که بهوسیله رئیس قوه قضاییه به مجلس شورای اسلامی معرفی میشوند و با رأی مجلس انتخاب میگردند.
در این اصل بحث پاسداری از احکام اسلام و قانون اساسی مورد تأکید قرار گرفته است، کما اینکه عنوان شورای نگهبان هم ریشه قرآنی دارد و مبتنی بر آیات «و امرهم شوری بینهم» و «و شاورهم فیالامر» است که از این جهت شورای نگهبان از اهم این شوراها محسوب میشود و هم واژه «نگهبان» مراقبت و حراست دائمی را میرساند.
این نهاد کلیدی و ارزشمند بهلحاظ وظایف و رسالتهای خود نیز از جایگاه بالایی برخوردار است.
بر اساس قانون اساسی، وظایف شورای نگهبان در 3 بخش تقنینی، تفسیری و نظارتی است.
طبق اصل 93 قانون اساسی مجلس شورای اسلامی بدون وجود شورای نگهبان اعتبار قانونی ندارد مگر در مورد تصویب اعتبارنامه نمایندگان و انتخاب ۶ نفر حقوقدان اعضای شورای نگهبان.
همچنین در اصل 94 آمده است: تمامی مصوبات مجلس شورای اسلامی باید به شورای نگهبان فرستاده شود. شورای نگهبان موظف است آن را حداکثر ظرف ده روز از تاریخ وصول از نظر انطباق بر موازین اسلام و قانون اساسی مورد بررسی قرار دهد و چنانچه آن را مغایر ببیند برای تجدیدنظر به مجلس بازگرداند.
در بعد تفسیری نیز براساس اصل 98 قانون اساسی، تفسیر قانون اساسی برعهده شورای نگهبان است.
وظایف نظارتی این شورا نیز در اصول 99 و 118 قانون اساسی آمده است و شامل نظارت بر انتخابات مجلس خبرگان رهبری، ریاست جمهوری، مجلس شورای اسلامی و مراجعه به آرای عمومی و همهپرسی است.
این وظایف خطیر بعلاوه جایگاه تعریفشده در قانون اساسی برای شورای نگهبان، نشان میدهد که این نهاد نقشی بسیار مهم و بیبدیل در پاسداری از انقلاب و نظام است.
|
