|
در پی حضور جمهوری اسلامی در میز مذاکره و تقویت احساس خوشبینی به رفع خطر تهاجم نظامی به ایران، بازار نرخ دلار به این تحولات واکنش مثبت نشان داد.
افزایش قیمت دلار نسبت به ریال از دو منشاء عمده سرچشمه میگیرد: یکی منشأ اقتصادی و دیگری سیاسی.
از منظر اقتصادی، میتوان به رابطه کسر بودجه و تورم اشاره کرد. هرچقدر دولت نتواند از مسیرهای پایدار (مثل مالیات یا فروش داراییهای واقعی) کسری خود را جبران کند و به جای آن به چاپ پول روی بیاورد، در نهایت ارزش پول ملی کاهش یافته و دلار گران میشود. بهویژه در شرایطی که تولید واقعی نیز تضعیف شده و تقاضا برای داراییهای امنتر (مثل دلار و طلا) بالاست.
واردات تورم کشور صادرکننده را به ایران منتقل میکند که نتیجه آن افزایش هزینههای تولید و تورم و به تبع آن بالا رفتن قیمت دلار است. سیاست دولت برای تأمین کسر بودجه و بالا بردن مصنوعی قیمت دلار، دلیل اقتصادی دیگری برای گران شدن دلار است.
کاهش تولید ناخالص داخلی در پی بحرانهای اقتصادی و اجتماعی به بروز تورم، کاهش ارزش پول ملی و افزایش بهای ارزهای معتبر خارجی میانجامد. افزایش بهای کالاهای عمومی توسط دولت سطح عمومی قیمتها را بالا برده و به کاهش قدرت خرید و درنهایت به افزایش قیمت دلار منجر میشود.
افزایش حقوق و دستمزد، مارپیچ دستمزد-قیمت را رقم میزند که نتیجه آن تورم و افزایش قیمت دلار است.
عوامل دیگری نظیر قحطی، کمبودهای مصنوعی (احتکار)، فساد سیستماتیک و بهطور کلی هر عاملی که عرضه را تحت فشار و کاهش قرار دهد، اسباب بروز تورم و افزایش دلار خواهد شد.
از منظر عوامل سیاسی تحریمها، فشارهای خارجی، جدا افتادن اقتصاد از زنجیره تأمین جهانی، شرایط مذاکرات و تنشهای سیاسی با آمریکا، اسرائیل و متحدانشان اثر قابل توجهی بر انتظارات تورمی مردم و فعالان اقتصادی دارد. حتی بدون تغییر بنیادین در اقتصاد، اگر چشمانداز بدتر شود یا ترس از تحریمهای جدید یا تشدید درگیریهای منطقهای ایجاد شود، مردم و بازار به سمت خرید ارز هجوم میآورند و قیمت دلار بالا میرود. به همین دلیل، قیمت دلار در ایران بسیار “انتظاری” و وابسته به اخبار و گمانهزنیهاست.
در پی حضور جمهوری اسلامی در میز مذاکره و تقویت احساس خوشبینی به رفع خطر تهاجم نظامی به ایران، بازار نرخ دلار به این تحولات واکنش مثبت نشان داد.
روند مذاکرات و واکنش دلار:
در دور نخست مذاکرات بین ایران و آمریکا که دو طرف بر پیشرفت مثبت مذاکرات اذعان کردند، تأثیر روانی خود را بر کاهش ۲۰ هزار تومانی دلار نشان داد. در دور دوم که اظهار نظرهای ضد و نقیضی از سوی طرفین ارائه شد، نه تنها روند کاهشی دلار را خنثی کرد، بلکه با یک نوسان افزایشی ۲ تا ۳ هزار تومانی روبهرو شد. دور سوم که اطلاعات مربوط به افزایش فاصله بین مواضع دو طرف رسانهای شد، به خصوص در مورد کمیت غنیسازی، شیوه راستیآزمایی، تضمین اجرای توافق، افزایش مدت توافق نسبت به برجام و انتظار آمریکا بر دستیابی به توافق برجام پلاس که قویتر از برجام است، دسترسی به توافق را با ابهام روبهرو کرد و از طرفی انفجار بندرعباس که به اعتبار اظهارات منابع متفاوت و رسانههای غربی معطوف به اشتعال سوخت جامد وارداتی از چین برای سوخت موشکهای بالستیک بوده است، بر فضای مذاکرات تأثیر منفی بر جای خواهد گذاشت و لذا با شکلگیری و افزایش انتظارات تورمی، امروز دلار روند صعودی به خود گرفت. در ضمن، علیرغم آنکه بخش کمتری از کالاهای اساسی از این بندر وارد میشود، به طورقطع در روزهای آینده خود را در کمبود کالاهای اساسی آشکار میکند و قیمت هم به لحاظ سودجویی واردکنندگان که محاط در مثلث ثروت، قدرت و اطلاعات هستند و هم احتمالا بهعلت کمبود کالاها افزایش مییابد که به معنای افزایش قیمتها و تورم است که قیمت دلار را افزایش میدهد.
دورنمای ابهامآلود مذاکرات:
محل و تاریخ دور چهارم مذاکرات هنوز نامشخص است. تهدیدهای اسرائیل در برچیدن برنامه هستهای و اعلام اینکه یک توافق بد، بدتر از نبود توافق است و اظهارات ترامپ پس از گفتوگوی تلفنی با نتانیاهو، که هماهنگی خود را در مورد مذاکرات با جمهوری اسلامی با وی اعلام کرد و تهدیدهای نظامی متقابل ایران، دورنمای مذاکره را بسیار ابهامآمیز کرده و پیشبینیپذیری آینده را به چالش کشیده و به نظر میرسد که تأثیر آن بر افزایش قیمت دلار قطعی خواهد بود.
پیشبینی در کوتاهمدت:
با توجه به آنچه گفته شد و با عنایت به اینکه درحال حاضرهیچ نشانه روشنی از حصول یک توافق پایدار و قوی دیده نمیشود، روند دلار در کوتاهمدت به احتمال زیاد افزایشی یا نوسانی، صعودی خواهد بود.
اگر هم توافقی حاصل شود، آنچه مهم است کیفیت و قدرت آن توافق است؛ توافقی که ایران را وادار به امتیازدهی زیاد کند بدون اینکه دسترسی کامل به منابع مالی مسدودشده یا رفع تحریمها را فراهم کند، اثر کاهشی محدودی بر دلار خواهد داشت و ماندگار هم نخواهد بود.
حتی در صورت حصول یک توافق ضعیف یا طولانی شدن روند مذاکرات، انتظارات تورمی کماکان بالاست و فشار بر نرخ دلار ادامه خواهد داشت و در نبود اصلاحات عمیق اقتصادی و سیاسی، کاهش قابل توجه و پایداری در قیمت دلار متصور نیست.
محمود جامساز
اقتصاددان
|
