|
بررسیهای یک گزارش نشان میدهد که مردم برای خرید یک پراید باید 3برابر حداقل حقوق سالانه خود را هزینه کنند. این در حالی است که شاید یک دهه قبل، قیمت پراید با حداقل حقوق سالانه برابری میکرد. وضعیت این شاخص که توسط «فایننشالتایمز» به تصویر کشیده شده است، به زبان ساده نشان میدهد که در سالهای اخیر، درامد خانوارها چگونه تبخیر شده است.
حال در آستانه انتخابات، تمام نامزدها وعده مهار تورم، افزایش رشد اقتصادی و بهبود وضعیت رفاه خانوارها را مطرح میکنند. بهنظر میرسد که برای ترمیم رفاه خانوار از دید نامزدها 2نگاه مشخص وجود دارد؛ گروهی معتقدند که تشدید تحریمها در یک دهه اخیر سبب شده است راه اقتصاد ایران از جهان جدا شود و همین موضوع بر وضعیت رفاهی خانوار نیز اثرگذاشته است. اما نگاه دوم در تداوم وضعیت موجود معتقد است که با اصلاحات درونی و توجه به ظرفیتهای نهفته در اقتصاد کشور، در کنار دور زدن تحریمها میتوان حال اقتصاد را خوب و رفاه خانوار را احیاءکرد.
به گزارش خبرآنلاین، پراید، ارزانترین خودروی تولید داخل ایران، سالهاست که به خاطر کیفیت پآئین و ناامنیاش مورد انتقاد بوده است. اما حالا این خودرو تبدیل به شاخصی برای ترسیم مشکلات اقتصادی مردم ایران و چالشهای پیشروی دولت شده است.
براساس گزارشی از فایننشالتایمز، انتخابات ریاستجمهوری ایران نزدیک است و مردم ایران در آستانه یک انتخاب جدید قرار گرفتند. ایرانیها قیمت پراید را با حداقل دستمزد مقایسه میکنند؛ پرایدی که زمانی یک خودروی ارزانقیمت محسوب میشد و شرکت سایپا از سال۱۹۹۳ آغاز به ساخت آن کرده بود. تولید پراید که زمانی محبوبترین خودروی ایران بود، در سال۲۰۲۰ متوقف شد، اما هنوز هم مدلهای باقیمانده در بازار به فروش میرسند. ده سال پیش، یک کارگر با حداقل دستمزد و خانوادهای 4نفره (حداقل دستمزد به تعداد اعضای خانواده بستگی دارد) برای خرید پراید به 6/1برابر حقوق سالانه خود نیاز داشت. اما حالا باید ۳برابر حقوق سالانه خود را برای خرید همان خودرو کنار بگذارد.
تورم و دستمزدهای پآئین، سطح زندگی را آنقدر پآئین آورده است که حتی خرید ارزانترین مدل داخلی یعنی پراید، که در بازار آزاد حدود ۶هزار دلار قیمت دارد، برای بسیاری به یک کالای لوکس و دستنیافتنی تبدیل شده است. مشکل مردم ایران در خرید پراید، یکی از نشانههایی است که نشان میدهد چرا این انتخابات در وضعیت نامساعد درامدی مردم برگزار میشود.
دوراهی انتخابات
این معیارسنجی فایننشال تایمز به شکل ساده نشان میدهد که وضعیت رفاهی مردم طی یک دهه اخیر چگونه است. برخی از نامزدها نیز در صحبتهای خود بر اثر تحریم، تورم و افت رشد اقتصادی بر کاهش رفاه خانوار ایرانی تأکید کردند. اما نکته قابل توجه این است که کدام سیاست میتواند رفاه را به خانوارهای ایرانی بازگرداند؟
آیا رئیسجمهور آینده میتواند این مسیر را تغییر دهد؟ بهنظر میرسد که 2نگاه در آینده اقتصاد کشور نقش تعیینکننده دارد. گروهی از نامزدها تعیین میکنند که این وضعیت تحتتأثیر تحریمها و منزوی شدن اقتصاد ایران است و باید به سمت لغو تحریمها حرکت کرد. گروهی نیز تأکید دارند که باید برای ترمیم اقتصاد به ظرفیتهای اقتصاد داخل استفاده کرد. آنچه مشخص است این است که باید در سیاستگذاری اتفاقی رخ دهد تا رفاه ازدسترفته بهبود یابد.
چالشهای رئیسجمهور جدید
بر اساس گزارش فایننشال تایمز، برنده انتخابات با چالشهای اقتصادی جدی مواجه خواهد بود که از سال۲۰۱۸ با تشدید تحریمهای آمریکا علیه ایران آغاز شده و تاکنون ادامه یافته است. مشکلات پیشروی رئیسجمهوری بعدی شامل کمبود کالا و افزایش فقر و همچنین افزایش شدید تورم و کاهش ارزش ریال است. تورم برای سالها حدود یا بالاتر از ۴۰درصد بوده، اگرچه در ماههای اخیر کمی از سرعت رشد آن کاسته شده است. این امر بر تمام جنبههای اقتصاد تأثیر منفی گذاشته است. امضای توافق هستهای ایران در سال۲۰۱۵ با قدرتهای جهانی، گامی مثبت برای لغو تحریمها بود.
این امر زمینهساز رونق تجارت، سرمایهگذاری و گردشگری در کشور شد و در نتیجه، شاهد کاهش چشمگیر نرخ تورم به زیر ده درصد در ۲سال پس از آن بودیم. بااینحال، خروج ایالات متحده از این توافق در دوره ریاستجمهوری ترامپ، بار دیگر روندی معکوس را رقم زد و نرخ تورم را به سطوحی نزدیک به رکوردهای قبلی خود رساند. افزایش شدید تورم بهطور عمده به عوامل مختلفی از جمله تحریمها، کاهش متعاقب درامدهای نفتی، تقاضای زیاد برای کالاهای کمیاب و افت ارزش ریال در برابر دلار آمریکا نسبت داده میشود. علاوه بر این، برخی منتقدان، مقامات ایران را به تشدید تورم از طریق چاپ پول در شرایط کاهش درامدهای نفتی متهم میکنند. جهش قیمتها در اقلام ضروری مانند خوراک، مسکن، درمان و حملونقل، درحالیکه دستمزدها در سطح پآئینی باقی مانده، موجی از فقر را در میان مردم به راه انداخته است. طبق گزارش مرکز پژوهشهای مجلس در سال منتهی به مارس۲۰۲۲، بیش از ۳۰درصد از جمعیت این کشور زیر خط فقر زندگی میکردند.
ترمیم اقتصاد با نفت
در سالهای اخیر، فروش نفت بار دیگر به کورسویی از امید برای دولت ایران تبدیل شده است: صادرات نفت این کشور در ماه آوریل به بالاترین سطح خود در 6سال گذشته رسید. رشد تولید ناخالص داخلی ایران در این سالها بهطور عمده به افزایش فروش نفت به چین، بهعنوان اصلیترین خریدار آن، نسبت داده میشود. ایران اقتصاد نسبتاً متنوعی دارد، اما درامدهای نفتی همچنان بخش مهمی از تولید ناخالص داخلی و همچنین منبع اصلی ارز خارجی بهشمار میرود. این وابستگی، ایران را در برابر تکانههایی مانند تحریمهای بینالمللی آسیبپذیر میکند.
ایران در ادامه از سختگیری کمتر دولت بایدن در اعمال تحریمها علیه خود بهرهمند شد. تحریمها و نبود ذخایر کافی ارز خارجی، چالشهای بزرگی را برای بخشهای کلیدی نظیر کشاورزی، صنعت، معدن و خدمات بهوجود آورده است. براساس این گزارش، ایرانیان نرخ ارز دلار در بازار آزاد را رصد میکنند تا وضعیت اقتصادی خود را ارزیابی کنند. در یک دهه گذشته، ارزش ریال ایران در برابر دلار آمریکا بهطور چشمگیری کاهش یافته و این امر منجر به افزایش قیمت کالاهای وارداتی و افت قدرت خرید مردم شده است.
تحولات نظامی و سیاسی جهانی و منطقهای، از جمله جنگ اسرائیل و حماس، سبب افزایش قیمت دلار شده و فشار بیشتری را بر اقتصاد ایران وارد کرده است.
بانک مرکزی ایران نرخ بازار آزاد را به رسمیت نمیشناسد و با اجرای یک سیستم چندنرخی، ارز را با قیمتهای مختلف به کسبوکارهای داخلی عرضه میکند.
هدف از این سیاست، حمایت از واردات کالاهای اساسی و کنترل قیمت آنها در بازار داخلی است. اما منتقدان میگویند این امر به سوداگری منجر شده است؛ زیرا برخی تجار کالاهای یارانهای را با نرخ بازار آزاد میفروشند. مقامات دولتی یارانهها را برای کالاهای اساسی مانند مواد غذایی، سوخت و دارو به عنوان راهحلی برای مصون نگهداشتن مردم عادی از پیامدهای افزایش قیمتها در بازار آزاد ارائه میکنند.
اما منتقدان بر این باورند که این یارانهها ناکافی بوده و توانایی مقابله با تمام چالشهای ناشی از نوسانات نرخ ارز، بهویژه دلار، را ندارند. ضعف مداوم ریال، بسیاری را بر آن داشته تا برای حفظ ارزش دارایی خود، پساندازهایشان را به ارزهای خارجی تبدیل کنند. تخمینها نشان میدهد که خانوادههای ایرانی بین ۲۰ تا ۶۰میلیارد دلار ارز خارجی به صورت نقد در خانههای خود نگهداری میکنند.
|
