|
توسعه فيزيكي و رشد جمعيتي شهرهاي ايران تا چند دهه پيش داراي افزايش هماهنگ و متعادل بود. با بروز تحولات جديد، شهرها به سرعت تغييرات و دگرگونيهايي را پذيرفتند.
اين دگرگونيها به شكل افزايش سريع جمعيت و گسترش فيزيكي شتابآميز شهرها بهصورت نامتعادل و ناهماهنگ بوده است. اگر چه شهرها داراي گسترش فيزيكي وسيعي بودهاند، اما در قالب اين گسترش فيزيكي سريع نيز تعادل برقرار نبوده و سطح زيرساختهاي شهري و اختصاص زمين در پيرامونهاي شهري مناسب به هر يك، تناسب معقول و منطقي برقرار نبوده است. شهرهاي كوچك و مياني به لحاظ نقش و ساختار خود و جمعيت كمتر فشار كمتري بر محيطزيست و منابعطبيعي وارد ميكنند. ضمن ايجاد كمترين آلودگي زيستمحيطي در خود و محيطهاي اطراف اغلب شرايط پايداري را در نحوه ميزان بهرهبرداري از منابع و سازگار با شرايط طبيعي ارائه ميدهند كنترل و نظارت مداوم نيز در آنها تا حدي ميسر ميگردد با توجه به مسأله رشد بيرويه جمعيت و رشد شهرنشيني سريع ناشي از چالشهاي اقتصادي و محدوديت منابع طبيعي رشد و توسعه شهرهاي كوچك ميتواند نقش بسيار مؤثري در توسعه شهري ايفا كند.
در شهرسازی امروز، توسعه شهر و حملونقل نمیتواند مستقل از یکدیگر تحقق یابد. از اینرو ارتباط تنگاتنگ و انکارناپذیری با یکدیگر و با معیارهای کیفی شهر، سیاستگذاریها و نیز اقتصاد شهری دارد.
توسعه شهرها با بهرهگیری از ظرفیتهای عناصر ترابری شهری همواره در طول تاریخ مورد توجه بوده و در دورههای زمانی مختلف با اهداف و روشهای گوناگونی صورت پذیرفته است. در این زمینه، آنچه در آستانه هزاره سوم بر آن تأکید میشود توسعه مبتنی بر حملونقل عمومی است.
برخلاف الگوي سنتي توسعة كالبدي، پيدايش و رواج روشها و الگوهاي جديد كالبدي در شهرها كه توأم با فرايند غيراصولي عرضة زمين بوده، خصلت جديدي به سازمان كالبدي- فضايي آن بخشيده است، الگوهاي ديد در تقابل كامل با تيپولوژي سنتي بوده و موجب بروز مشكلات مضاعفي در ادبيات شهرسازي شده است. از طرفي، بافتهاي روستايي حاشيهاي تا حدود زیادی به درون مرزهاي شهري كشانده و الگوي توسعة فيزيكي بافتهاي تاريخي ناپيوسته را دامن زده است و از طرف ديگر باغات و اراضي كشاورزي در اغلب شهرهای ایران همپيوند با اين بافتهاي روستايي را بهصورت اراضي باير كنوني به شهرها ضميمه کرده و الگوي توسعة متخلخل را ارائه داده است.
طبق تحقیقات صورت گرفته عوامل اقتصادی چون درآمد خانوار، رشد تقاضاي سفرها، يارانه پرداختي به انواع سيستمهاي حملونقل شهري و میزان مالکیت بر وسیله نقلیه یکی از عوامل مؤثر در گسترش فیزیکی شهرها بوده است. همچنین تأثیراتی که عوامل اجتماعی از حيث تركيب سني، شمار افراد خانوار، هدف از سفر، دسترسی به مراکز درمانی و دسترسی به مراکز فرهنگی و اداری در گسترش شهرها میتواند مؤثر باشد. وسيله نقليه عمومي نیز تأثیر بسیار زیادی در گسترش و توسعه شهرها میتواند داشته باشد.
از ديرباز مسأله حركت، جابهجايي و انتقال كالا و خدمات براي انسانها حایز اهميت بوده و بنا به اين ضرورت، انسانها همواره در جستوجوي راههايي براي برطرف کردن اين نياز مهم بودهاند. در ادوار گذشته، هرچه جوامع بزرگتر و پيشرفتهتر شدند، بر پيچيدگي مسأله حملونقل نيز افزوده شده است، بهطوري كه آنچه دنياي امروز با آن روبهروست، شبكههاي عظيم و پيچيده حملونقل زميني، هوايي، دريايي، بينالمللي، برونشهري و درونشهري است. در كشورهاي در حال توسعه از جمله ايران، محدوديتهاي فني، مالي و مديريتي قادر به ايجاد سريع همه انواع شبكههاي حملونقل عمومي نيستند؛ با وجود اين، بهترين، ارزانترين و سريعترين گزينه گسترش شبكه اتوبوسراني درونشهري است.
هماكنون، 25درصد سفرهاي درونشهري كشور ما با ناوگان اتوبوسراني انجام ميگيرد. در واقع، هرچه سهم حملونقل عمومي از سفرهاي درونشهري افزايش پيدا كند، به حل بيشتر مشكلات كمك خواهد شد. با تقويت و ساماندهي عملكرد حملونقل عمومي، بهخصوص سيستم مترو، و در شهرهايي كه اين امكان وجود ندارد، با گسترش سيستم اتوبوسراني و توسعه آن در تمام قسمتهاي شهر ميتوان از تردد وسايل نقليه خصوصي در سطح شهر جلوگيري کرد و مشكلات ترافيكي و زيستمحيطي را كاهش داد و درنهايت، به توسعه پايدار ملي كمك کرد.
|
