|
حمام قلعه همدان با تغییر کاربری به چرخه رستورانها بازگشت. تغییر کاربری آثار و بناهای تاریخی واجد شرایط واگذاری به بخش خصوصی چندین سال است در راستای احیاء و حیات دوباره میراث اجدادی در حال انجام شدن است .
مدیرکل میراث فرهنگی استان همدان در این باره گفت: حمام قلعه با مدیریت صندوق توسعه و احیاء و با سرمایهگذاری 8میلیارد ریالی بخش خصوصی، با کاربری فرهنگی، پذیرایی، مرمت شده و به عنوان ظرفیتهای گردشگری استان و کشور اضافه شده است و پس از برگزاری مراسمی بازگشایی شد .
محسن معصوم علیزاده عنوان کرد : این بنا در دوران قاجار با ۱۷۰۰ مترمربع عرصه و ۱۵۰۰ مترمربع اعیانی ایجاد شده است و طراحی معماری آن همانند بسیاری از حمامهای تاریخی شامل بخشهایی چون هشتی ورودی، سربینه، دالان میاندر، گرمخانه، خزینه بوده که در طول زمان دستخوش تغییرات شده است.
معصوم علیزاده افزود: حمام قلعه یکی از بناهای عهد قاجار است که در دل بافت سنتی شهر و بازار همدان پابرجا مانده است، بنایی که مدتها در سالیان دور متروک بود و پس از بازسازی به یکی از جاهای دیدنی شهر همدان تبدیل شد.
معماری حمام
یک کارشناس میراث فرهنگی در این باره میگوید: ازآنجا که شهر همدان در منطقه سرد و کوهستانی قرار دارد، گرم نگاهداشتن حمام یکی از مسائلی بود که معماران ایرانی باید چارهای برایش میاندیشیدند. یکی از راهکارهایی که معمار حمام به کار برده ساخت بنا در حدود یک متر پایینتر از سطح زمین است؛ با این کار انرژی گرمایی بنا حفظ میشد و دسترسی به آب قنات نیز آسانتر میگشت.
صفری افزود: تمهید دیگر برای حفظ حرارت حمام، استفاده از راهروهای پیچدرپیچ است تا هوای گرم به آسانی از حمام خارج نشود. این کار به حفظ سلامت مردم نیز کمک میکرد؛ زیراکه راهروهای پیچدرپیچ مانع میشدند که مردم بهطور ناگهانی از فضای سرد بیرونی به داخل گرمابه بروند.
وی عنوان کرد: در حمام قلعه، پس از راهرو به سربینه میرسیم که دمایی نزدیک به دمای بیرون دارد و پس از آن باز راهرویی قرار دارد که گرمتر است و ما را به گرمابه میرساند. سردر حمام آجرکاری زیبایی دارد که با گذشتن از آن به هشتی میرسیم و سپس راهروی هدایتکننده به داخل حمام قرار دارد.
صفری افزود : حمام قلعه نیز مانند همتایانش با زاویههای متعدد و با بهکاربردن اشکال هندسی ساخته شده است. با وجود زاویهپردازیها، تناسب و تقارن و مرکزگرایی در بنا حفظ شده است. تاقضربیها و ستونهای سنگی و گچکاریهای سقف بینه به حمام جلوه بخشیدهاند و آن را به اثری هنری بدل کردهاند.
این کارشناس به بخشهای دیگر حمام اشاره کرد و گفت: وسط بینه و زیر گنبد آن، حوضی سنگی و چندضلعی وجود دارد. نور لازم برای حمام از روزنههای سقف تأمین میشده و حمام در ساعتهایی فعال بوده است که نور طبیعی روز داخل آن را روشن میکرد. حمام 2 بخش جداگانه برای استفاده خانمها و آقایان داشته است.
وی بیان کرد: یکی از اهداف تغییر کاربری بناهای تاریخی، هدف فرهنگی یا شبه فرهنگی است.. هدف پشت چنین تغییر کاربریهایی در واقع زنده کردن آن ساختمان از نظر معماری و فرهنگی است.
به گزارش همدانپیام، این حمام را فردی بهنام «حاج محمد سعید» ساخته و چون در محلهی قلعه قرار گرفته به این نام مشهور شده است. همدان قدیم حدود 40 محله و هر محله نیز حمام و مسجد مخصوص خود را داشت. بنا بر سنتی قدیمی، مسجدها و حمامها نزدیک هم ساخته میشدند. حمام قلعه نیز در نزدیکی مسجد قلعه قرار دارد.
از حمامهای قدیمی و سنتی ایرانی فقط چند نمونه در شهر همدان باقی مانده است. از میان آنها، حمام قلعه و حمام حاجی بازسازی شده و تغییر کاربری دادهاند و مابقی در انتظار احیاء و مرمت هستند.
این حمام تا سال ۱۳۶۰ خورشیدی فعال بود و بعد متروک شد تا اینکه سازمان میراث فرهنگی در اوایل دههی هشتاد، آن را به مبلغ ۲۵میلیون تومان از صاحبش خریداری و بازسازی را آغاز کرد. بنا پس از مرمتهای اساسی و تعمیر دیوارهها و جدارههای خارجی و قسمتهای داخلی به موزه مردمشناسی تغییر کاربری داد و از سال ۱۳۸۷ بازگشایی و یک سال بعد به بخش خصوصی واگذار شد تا از آن بهعنوان رستوران سنتی بهرهبرداری شود.
در حمام قلعه همدان، موزه مردمشناسی با کمک مجسمههای مومی و ابزارهای قدیمی برپا شده است تا بازدیدکنندگان بتوانند با زندگی مردم همدان قدیم آشنا شوند.
وقتی وارد حمام میشویم، در سربینه با صندوقدار مومی مواجه میگردیم که پای دخل نشسته است و چرتکه و دفتری پیشرو دارد تا هزینهی حمام را از مشتریان بگیرد. در همین قسمت، ابزارهای لازم برای حمامکردن، مانند کیسه و سفیدآب و قدح نیز به نمایش گذاشته شده است.
پیکرههای مومی با ظرافت و هنرمندی ساخته شدهاند. این پیکرهها در بخشهای دیگر حمام نیز کاربری هر قسمت حمام را نشان میدهند؛ در گرمخانه عدهای با گِل سرشور سرهای خود را میشویند و در سربینه، کار مشتومال و بادکش نمایش داده شده است.
بخش وسیعی از بنا در زیر زمین واقع شده است و همین موضوع، محافظت از آن را در برابر رطوبت با مشکلاتی روبهرو میکند.
حمامهای سنتی ایرانی فقط محلی برای شستوشوی تن نبودند؛ بلکه محلی برای فعالیتهای اجتماعی و برقراری رابطه بین مردم و برگزاری آئینها نیز بودند. افزون بر آن، دلاک حمام کارهایی مثل مشتومال و بادکش و حجامت را انجام میداد.
امروزه هر خانه حمام دارد و حمامهای سنتی کاربری پیشین خود را از دست دادهاند.
تبدیل آنها به اماکنی چون موزهی مردمشناسی میتواند راهی برای آشنایی با زندگی پیشینیان باشد. در سالهای اخیر، در ایام نوروز و شب یلدا، جشنوارههایی در موزهی مردمشناسی قلعه برگزار شده است. برگزاری این جشنوارهها سبب آشتی و آشنایی بیشتر مردم با سنتها میشود. این حمام در بخش مرکزی همدان، خیابان شریعتی از محلهی قلعه قرار دارد. مراسم افتتاحیه بنای تاریخی و فرهنگی حمام قلعه همدان با حضور مسئولان کشوری و استانی شهر همدان برگزار شد .
در مراسم افتتاحیه بنای تاریخی و فرهنگی حمام قلعه همدان، شهاب طلایی، مدیر عامل صندوق توسعه و احیاء، محسن معصوم علیزاده، مدیر کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان همدان، استاندار، شهردار و سایر مسئولان استانی حضور خواهند داشت.این بنا در سال ۱۳۸۰ هجری شمسی به شماره ۵۰۲۳ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
|
