|
■ یک جامعهشناس: جامعه شاهد دو پارادوکس کاهش اشتغال و افزایش ارزشهای مادی است
مهمترین بله زندگیشان را نمیگویند؛ زیرا از عاقبت آن میترسند به همین دلیل تصمیم میگیرند ازدواج نکنند و تا ابد مجرد بمانند، اما نمیدانند مجرد ماندن همیشه هم خوب نیست و آثار سوء بر روانشان دارد.
این روزها کمتر خانوادهای پیدا میشود که حداقل یک فرزند مجرد بالای 30 سال نداشته باشند، بهطوریکه گاهی با وجود فراهم بودن تمام شرایط، حاضر به ازدواج نیست و در مقابل اصرار اطرافیان، دلایلی را مطرح و از زیر بار مسئولیت تشکیل خانواده شانه خالی میکند.
دلایل بسیاری وجود دارد که جوانان تمایل به ازدواج ندارند؛ ترس از ازدواج، به کمال نرسیدن خود، درگیریهای مالی و اقتصادی، نداشتن اعتماد بهنفس، وابستگی شدید به خانواده بهویژه مادر، گذشته ناموفق، نداشتن پشتیبان و ... از این موارد است.
برهمین اساس تصمیم گرفتیم با گروهی از جوانان در این زمینه گپوگفتی داشته باشیم تا جواب این پرسشها را از زبان خودشان بشنویم.
سجاد جوان 27 سالهای است که قصد ازدواج ندارد، گفتوگوی خود را با خبرنگار ما اینگونه آغاز کرد: من بهعنوان جوانی که در آستانه ازدواج است با توجه به وضع بد اقتصادی و تورم هیچگونه انگیزهای برای تشکیل زندگی مشترک ندارم و با توجه به اینکه خانواده دختران اولویتشان برای ازدواج داشتن خانه مستقل و شغل ثابت با درآمد کافی است که همین عوامل خود مانع امر ازدواج میشود.
فاطمه دختر 34 ساله که تجربه 4 سال زندگی مشترک را دارد در اینباره گفت: من حدود 4 سال پیش شریک زندگیام را پیدا کردهام و اکنون با توجه به این شرایط سخت و طاقتفرسا هر دو در کنار هم توانستهایم زندگی خوبی بسازیم.
وی در ادامه افزود: مسائل مالی برای من در اولویت نخست نبود، اصلیترین معیارم برای ازدواج اخلاق و انسانیت بود که بتوانم با خیالی آسوده سالیان سال در کنار همسرم زندگی کنم و اکنون به خاطر وجودش در زندگیام خدا را شکر میکنم.
سبحانی خانم میانسالی است که درحالحاضر در یکی از مدارس همدان مشغول فعالیت است، در اینباره بیان کرد: دخترم حدود 35 ساله است که بهدلیل ادامه تحصیل و گرفتن مدرک دکترا بسیاری از موقعیتهای خوب زندگیاش را رد کرد و حالا در انتخاب همسرش سختگیرتر شده است.
البته ناگفته نماند جوانان بهدلیل مشکلات مالی و اقتصادی شور و اشتیاقی برای تشکیل زندگی مشترک ندارند و همین میتواند برای جوامع امروزی ما مسألهساز شود.
تغییرات ساختاری جامعه
یک استاد دانشگاه در گفتوگو با همدانپیام بیان کرد: جامعه ایران درحال تجربه کردن تغییرات بسیاری است و زمانیکه چند تحول اجتماعی مهم با هم رخ میدهد کمیت و کیفیت این گذار پیچیدگی بیشتری پیدا میکند. در دهههای گذشته اغلب خردهنظامهای فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و آموزشی و بهتبع آن همه نهادهای اولیه و ثانویه دچار تغییر در شکل و کارکرد شدهاند. یکی از این نهادها خانواده است و هیچ نهادی نمیتواند خلأهای مربوط به آسیبهای خانواده را بهطور کامل جبران کند.
اگر بخواهم فهرستوار و در سطح کلان بررسی و به این تغییرات اشاره کنم، برای مثال میتوان به شهری شدن سریع کشور، صنعتی شدن، افزایش سواد، تحولات ارزشی، تغییرات ساخت و حرکات جمعیت، گسترش رسانهها و تغییرات مربوط به جهانی شدن و ... اشاره کرد که تمام اینها شامل مجموعهای از مسائل و پیامدهای خواسته و ناخواسته و مثبت و منفی بر نهادهای اجتماعی است.
وقتی این تغییرات و تحولات را کنار هم بگذاریم، اتفاقاتی از قبیل آمار طلاق، بیمیلی جوانان به ازدواج، تأخیر سن ازدواج و تجرد قطعی و ... کاملاً قابل درک است.
اسدا... نقدی دانشیار جامعهشناسی با تشریح دلایل بیمیلی جوانان به ازدواج از منظر اجتماعی، اظهار کرد: علل اصلی بیمیلی جوانان برای تشکیل خانواده را میتوان در 3 حوزه اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی بررسی کرد؛ در حوزه اقتصادی که در این امر نقش بسیار مهمی دارد، میتوان به مشکلاتی از قبیل مشکلات معیشت و معاش، تأمین هزینههای زندگی بهویژه خرید مسکن که در این دوره سخت و طاقتفرسا شده اشاره کرد که واگذاری استیجاری بلندمدت مساکن مهر بدون تصاحب و فروشنرفته در بسیاری شهرها و با تجهیز نیازهای اولیه با کمک دولت و خیرین یکی از راهحلهای اصلاح اوضاع مسکن جوانان است.
موضوع اشتغال جوانان هم امر بسیار مهمی است که کسی نمیتواند مضیقههایی که در این حوزه وجود دارد را نادیده بگیرد، با توجه به ساختار رو به رشد جمعیت جوانان اکنون به مسأله مسکن و تأمین هزینههای سرسامآور زندگی مورد توجه قرار میگیرد که متأسفانه در این زمینه نیز نظام برنامهریزی کشور متناسب با آن حرکت نکرده است و در عینحال در کنار تعللهای داخلی نظام برنامهریزی و توسعه کشور، فشارهای بینالمللی هم اضافه شد و آن هم دلیلی دیگری میتواند باشد.
وی در ادامه یادآور شد: فردی که بهآسانی نتواند حداقلهای زندگی را فراهم کند، به تشکیل خانواده نمیاندیشد. تأمین مخارج زندگی مشترک از عهده بخش قابلتوجهی از جوانان خارج است؛ میزان درآمد بسیاری از جوانان در مقایسه با هزینههای سرسامآور، تأمینکننده نیست و با توجه به وضعیت کنونی که به هر زوج جوانی حدود 50 میلیون وام ازدواج داده میشود که با این مبلغ شاید بتوان تنها 4 قلم عمده وسیله مورد نیاز زندگی را فراهم کرد و بسیاری هم امکان بازپرداخت همان وام را هم که با کمترین سود پرداخت میشود، ندارند و به همین دلیل شاهد خرید و فروش وام ازدواج هستیم، در عینحال در همین حوزه اقتصادی، سیاستها و بستههای حمایتی با یکدیگر همخوانی ندارند.
افزایش سطح تحصیلات یکی دیگر از علل تأخیر در ازدواج
این جامعهشناس یکی از مهمترین علل تأخیر در امر ازدواج در این دوره را افزایش سطح تحصیلات دانست و گفت: همانگونه که سطح تحصیلات افزایش پیدا میکند، سطح توقعات افراد نیز افزایش مییابد. در گذشته شکل غالب خانواده، گسترده بود و چند نسل و خانواده در کنار یکدیگر زندگی میکردند که منطبق با سبک زندگی و شیوه معیشت افراد بود.
از طرفی دیگر تحصیلات و اشتغال از جمله مواردی هستند که زمان ازدواج افراد را تحتتأثیر قرار میدهند و طبیعی است به تأخیر افتاده شود. جریان کلی اجتماعی هم چندان بهدنبال ترویج مسئولیت مشترک نبوده و در حوزه فرهنگی هم ارزشهای جامعه در یک پروسه 30-20 سال تغییرات چشمگیری داشته، بهویژه از پایان جنگ تاکنون، ارزشهای مادی غلبه بیشتری پیدا کرده و بر همین اساس رقابتها و چشم و همچشمی در جامعه گسترش بیشتری داشته است.
نقدی افزود: جامعه 2 پارادوکس را همزمان شاهد بوده است، فرصتهای اشتغال و اقتصادی آن رو به کاهش و همزمان ارزشهای مادی آن بهشدت افزایش پیدا کرده است، از اینرو طبیعی است که این تناقض به بیمیلی جوانان برای تشکیل خانواده منجر شود.
جوانان در زمینه پروسه تشکیل خانواده درباره حقوق مدنی، شهروندی، حقوق شرعی و خانواده و روابط زناشویی نیاز به آموزشهای اساسی و حرفهای دارند که باید طبق برنامهریزی دقیق پایهگذاری شود.
این عضو هیأت علمی دانشگاه بوعلی سینای همدان اظهار کرد: سنتهای دستوپاگیر از دیگر دلایل تأخیر سن ازدواج است و تغییرات آنها تا حدود زیادی باید توسط خود مردم انجام شود که هریک سبب شد که ما شاهد افزایش نرخ پیوندهای گسسته از جمله طلاق باشیم.
آسیبهای اجتماعی در نبود فرهنگ گفتوگو بین اعضای خانواده
این جامعهشناس در پایان بیان کرد: گپوگفتهای دوستانه که در نهاد خانواده بین والدین و فرزندان و یا همسران با یکدیگر صورت میگیرد در جامعه ایران بهشدت کاهش یافته و همین امر موجب از بین رفتن مهارت حل منازعه و افزایش سوءتفاهم و پرخاش و نوعی سکوت و قهر در بین اعضای بسیاری از خانوادهها شده است.
میانگین گفتوگو بین اعضای خانوادههای ایرانی، حدود 15 تا 20 دقیقه است و میزان این گفتوگو بهلحاظ کمی و کیفی نیز محل بحث است و گفتوگوهای مبتنی بر احترام، از دل سخن گفتن، بدون پیشداوری و ... ناچیز است و همین عوامل به افزایش شکاف و تفاوت نسلی بیشتر در آینده منجر خواهد شد. این مشکل در بحرانهایی نظیر شیوع کرونا و در خانه بمانیم بیشتر خودنمایی میکند.
با وجود این شرایط افراد در درون خانوادهها کمتر میتوانند با هم اشتراک نظر داشته باشند، زمانیکه این اشتراک نظر اتفاق نیفتد قاعدتاً عدم درک متقابل افزایش پیدا میکند و بهدنبال خود به سوءتفاهم و تعارض درون نهاد خانواده و سایر نهادها ختم میشود، بنابراین این شرایط به افزایش آمارهای گسست عاطفی، طلاق، تجرد و اختلافات زناشویی و خانوادگی منجر میشود.
|
