|
آقای باقری (رئیس تیم مذاکرهکننده ایران) اعلام کرده «که در جریان مذاکرات اخیر به 2سند جدید دست پیدا کردیم که مبنای مذاکرات دور آتی خواهد بود».
منظور آقای باقری این است که تغییرات اِعمال شده در 2 پیشنویسهای مربوط به تعهدات فنی و تحریمها آنقدر قابل ملاحظه بوده که عملاً با 2 متن «جدید» مواجه هستیم.
در هرحال، اینکه دوباره یک چارچوب مشخص شده گام مثبتی است. حالا از این به بعد مذاکرات محتوایی آغاز میشود و تازه اینجاست که باید راهکارهای عملی و هوشمندانه پیشنهاد داد، چانه زد و تصمیم گرفت.
اگر در این مرحله طرفین با انعطاف و عملگرایی رفتار کنند، جای امیدواری است در احیای برجام و لغو تحریمها موفق شوند.
معتقدم اگر به مذاکرات وین نیز به مثابه گامی در جهت «تعلیق تنش» - یا Détente - میان تهران و واشنگتن نگاه شود، احتمال پایداری توافق هم بیشتر خواهد شد.
در رابطه با تأثیر توافق اخیر ایران و آژانس بر روند مذاکرات باید گفت که البته بحث «حُسن نیت» در اینجا یک بحث ثانویه است. آنچه در توافق بین ایران و آژانس اهمیت دارد - بیش از اینکه اثبات حُسننیت ایران باشد - در وهله نخست ممانعت از ایجاد اجماع علیه ایران در شورای حکام آژانس و متعاقباً باز شدن مسیر جدیدی به سوی شورای امنیت سازمان ملل است.
درواقع، اگر چنین توافقی صورت نمیگرفت، طرف مقابل مجدداً به یک اهرم سیاسی و حقوقی قدرتمندی مجهز میشد که معادله را کاملاً به ضرر ایران تغییر میداد. ضمن اینکه واکنش دولت ایران به این تغییر معادله نیز میتوانست به تعمیق بحران و فروپاشی مذاکرات بینجامد. فعلاً این سناریو منتفی شده و لازم است در ادامه مسیر، ایران تلاش کند آژانس بینالمللی انرژی اتمی را در کنار خود - و نه در برابر خود - نگه دارد.
هنر تیم مذاکرهکننده این است که اجازه ندهد آمریکا و ۱+۴ آژانس را از یک «نهاد نظارتی» به یک «اهرم مذاکراتی» تبدیل کنند!
آمریکاییها میدانند در ماجرای برجام قانونشکن و مقصر بودهاند و اروپاییها نیز به خوبی نسبت به قصور و انفعال خود در برابر توافقی که آن را در چارچوب نظام بینالمللی عدم اشاعه یک قطعه «حیاتی» میخواندند واقف هستند. طبیعتاً، حفظ عنوان «مقصر» برای هر دوی آنها حاوی هزینههای زیادی است؛ اما برای اروپا که پایه سیاست خارجی و مزیت راهبردی خود را در حوزه «قدرت هنجارسازی» (Normative power) )تعریف میکند، حفظ برچسب «مقصر» در یکی از حساسترین پروندههای حوزه عدم اشاعه آثار جدیتری دارد. در چنین بستری، طبیعی است هر دو تلاش کنند ایران را مقصر اصلی جلوه دهند و از هر حرکت حساب نشده یا خطای تاکتیکی ایران برای مشروع جلوه دادن عملکرد و مواضع خود استفاده کنند. در ضمن، تندتر شدن مواضع کشورهای اروپایی - حتی نسبت به مواضع آمریکا - در دور اخیر مذاکرات را نیز میتوان در همین راستا تحلیل و بررسی کرد.
به گزارش ایسنا، آنها تاکنون، برای عوض کردن جای متهم و قربانی مستمسک و بهانهای در دست نداشتند؛ اما امروز احساس میکنند از ابزار و ملات لازم برای متهمسازی ایران و بازسازی وجهه خود برخوردار شدهاند. طبیعتاً، از این پس نیز در هر مرحله از مذاکرات که فرصتی پیدا کنند، از وارونه جلوه دادن ماجرا دریغ نخواهند کرد! در اینجاست که هوشیاری تیم مذاکرهکننده و انطباق گفتمان بازوی رسانهای آن با این صحنه ضروری به نظر میرسد.
به نظرم کماکان موضوع احیای قطعنامههای شورای امنیت یا ارجاع ایران به شورای امنیت توسط شورای حکام آژانس یکی از جدیترین چالشهایی است که باید مهار کرد. در قضیه برجام، ایران توانسته بود بدون حتی یک روز اجرای قطعنامههای شورای امنیت با اعضای دائمی آن به یک توافق چندجانبه دست یابد و - با تعریف یک زمانبندی مشخص - خود را طی یک پروسه «خودکار» از چنگ این نهاد مهم امنیتی رها سازد.
در تاریخ معاصر روابط بینالملل، این تنها موردی بود که کشوری که «موضوع» قطعنامههای فصل هفتمی شورای امنیت بود، نه تنها موفق شده بود بدون حتی یک روز اجرای آن قطعنامهها با قدرتهای جهانی به توافق برسد، بلکه حتی توانسته بود در تدوین یک قطعنامه جدید (۲۲۳۱) در مورد پرونده خود اِعمال نفوذ و فعالانه شرکت کند. معتقدم این استثنا محصول هنر دکتر ظریف و تیم مذاکرهکننده او بود و درصورت درگیر شدن مجدد ایران با شورای امنیت دوباره تکرار نخواهد شد.
به بیان عامیانهتر، درصورت باز شدن مجدد پای این نهاد به پرونده ایران، گردانندگان شورای امنیت 2 بار از یک سوراخ گزیده نخواهند شد و این بار تا تأمین تمام خواستههای نامعقول خود - ازجمله در حوزه موشکی، منطقهای و نظارتی - با اتکا به ظرفیت شورای امنیت، سنگتمام خواهند گذاشت!
دولت جدید ایران نیز - درصورت سوخته شدن گزینه مذاکرات - قادر به تکرار و بازسازی سناریوی قبل نخواهد شد. در نتیجه، لازم است دولت رئیسی و تیم جدید مذاکرهکننده به سرپرستی دکتر باقری از تمام ظرفیتهای ملی، تجربیات و تخصص تیم قبلی برای جلوگیری از تشدید بحران استفاده کنند چراکه دیگر برای هیچ یک از طرفین چندان فرصت سعی و خطا باقی نمانده است.
* رضا نصیری
|
