|
غار علیصدر پیش از آنکه به یکی از شناختهشدهترین مقاصد گردشگری ایران تبدیل شود، یک کشف بود؛ کشفی که زمانی از دل طبیعت همدان بیرون آمد و بعدتر با روایت رسانهای، به حافظه عمومی راه پیدا کرد. امروز، چند دهه پس از آن روزها، پرسش دیگر فقط درباره کشف غار نیست؛ مسأله این است که چگونه میتوان از این میراث طبیعی حفاظت کرد و همزمان ظرفیت آن را برای توسعه گردشگری و اقتصاد سفر در استان به کار گرفت.
به مناسبت روز جهانی غار، شرکت کارمانیا، بهرهبردار غار علیصدر، با تقدیر از محمد فیضی، نخستین خبرنگاری که خبر کشف غار علیصدر را رسانهای کرد، بار دیگر بر نقش رسانه در معرفی این میراث طبیعی تأکید کرد. همین مناسبت زمینه گفتوگوی نمایندگان کارمانیا با «همدانپیام» درباره رویکردها و برنامههای این مجموعه در قبال غار علیصدر و جایگاه آن در گردشگری استان شد؛ گفتوگویی که از حفاظت علمی غار تا ارتباط با جامعه حرفهای گردشگری، طراحی مسیرهای مشترک و استفاده از ظرفیت علیصدر برای معرفی دیگر جاذبههای همدان را دربر گرفت.
روز جهانی غار در واقع بهانهای بود برای بازخوانی مسیری که علیصدر از یک پدیده طبیعی ناشناخته تا یک مقصد گردشگری طی کرده است؛ مسیری که در مرحله امروز، بیش از هر چیز به مدیریت علمی، حفاظت پایدار و پیوند با اقتصاد گردشگری نیاز دارد.
روایتی که با رسانه ماندگار شد
تقدیر از محمد فیضی، نخستین خبرنگاری که خبر کشف غار علیصدر را رسانهای کرد، از این منظر اهمیت دارد که تاریخ علیصدر فقط تاریخ یک کشف طبیعی نیست؛ تاریخ شکلگیری یک مقصد گردشگری نیز هست.رسانه در آن مقطع، نقش واسطه میان یک پدیده طبیعی و افکار عمومی را ایفا کرد و روایت غار را از محدوده جغرافیایی آن فراتر برد. بعدها توسعه زیرساختها، سرمایهگذاری و ورود گردشگران، علیصدر را به یکی از نامهای شناختهشده گردشگری ایران تبدیل کرد.
کارمانیا با گرامیداشت این نقش، در روز جهانی غار تلاش کرده است بر یک واقعیت مهم تأکید کند؛ اینکه معرفی یک جاذبه طبیعی بدون روایت درست، استمرار رسانهای و آگاهیبخشی عمومی کامل نمیشود.امروز نیز رسانه میتواند در کنار معرفی جاذبه، درباره ضرورت حفاظت از آن، کیفیت خدمات، رفتار مسئولانه گردشگران و آینده گردشگری مقصد مطالبهگری کند. این همان نقطهای است که همکاری میان بهرهبردار و رسانه میتواند از تبلیغات صرف فاصله بگیرد و به گفتوگویی درباره آینده یک سرمایه طبیعی تبدیل شود.
علیصدر فقط یک بلیت ورودی نیست
نمایندگان شرکت کارمانیا در گفتوگو با «همدانپیام» بر این نکته تأکید کردند که غار علیصدر را نمیتوان صرفاً در چارچوب فروش بلیت و پذیرش گردشگر دید. این غار یک سرمایه طبیعی است که مجموعهای از فعالیتهای اقتصادی و خدماتی پیرامون آن شکل گرفته است؛ از حملونقل و اقامت گرفته تا راهنمایی گردشگران، دفاتر خدمات مسافرتی، پذیرایی و صنایعدستی.
بنابراین هر تغییری در وضعیت این مقصد میتواند بخشی از زنجیره گردشگری استان را تحت تأثیر قرار دهد.
از همین منظر، رویکرد کارمانیا در ماههای اخیر بر ایجاد ارتباط گستردهتر با بخشهای مختلف جامعه گردشگری متمرکز شده است؛ رویکردی که هدف آن، به گفته نمایندگان این شرکت، استفاده از ظرفیت علیصدر برای تقویت کل زنجیره گردشگری همدان است.
دانشگاه؛ شریک علمی حفاظت از غار
یکی از مهمترین محورهای این رویکرد، همکاری با دانشگاه بوعلیسینا است. نمایندگان شرکت کارمانیا در دیدار با غلامحسین مجذوبی، رئیس دانشگاه بوعلیسینا، بر ضرورت استفاده از ظرفیت علمی دانشگاه برای شناخت، حفاظت و مطالعه غار علیصدر تأکید کردند.
تهیه نقشه توپوگرافی غار و انجام مطالعات ژئوفیزیک از جمله موضوعاتی است که در این همکاری مورد توجه قرار گرفته است.
اهمیت این مطالعات از آنجا ناشی میشود که غار یک سازه مصنوعی نیست که بتوان آن را صرفاً با توسعه امکانات گردشگری مدیریت کرد. غار یک سامانه طبیعی حساس است و شناخت ساختار زمینشناسی و شرایط محیطی آن، پیشنیاز هر نوع برنامهریزی برای بهرهبرداری پایدار است. کارمانیا همچنین از برنامهریزی برای تدوین تفاهمنامه همکاری با دانشگاه بوعلیسینا خبر داده است؛ تفاهمنامهای که قرار است زمینه تعریف پروژههای علمی و پژوهشی مشترک را فراهم کند.
این نگاه، در صورت عملیاتی شدن، میتواند یکی از تفاوتهای مهم مدیریت یک جاذبه طبیعی با مدیریت صرفاً گردشگری آن باشد؛ یعنی اینکه قبل از توسعه، ظرفیت تحمل و وضعیت علمی مقصد شناخته شود.
ارتباط مستقیم با راهنمایان و دفاتر گردشگری
در کنار دانشگاه، بخش حرفهای گردشگری نیز یکی از محورهای مورد توجه کارمانیا بوده است.
برگزاری جلسه با راهنمایان گردشگری برای بررسی اختصاص امتیاز و تخفیف به تورها و راهنمایان، یکی از این اقدامات است. راهنمایان گردشگری در انتخاب مقصد و شکل دادن به تجربه سفر نقش مستقیمی دارند. آنها میتوانند گردشگر را صرفاً به یک جاذبه ببرند یا با شناخت ظرفیتهای منطقه، سفر او را به یک تجربه چندمقصدی تبدیل کنند.
بر همین اساس، ایجاد ارتباط منظم با راهنمایان میتواند به افزایش حضور تورهای حرفهای در علیصدر و در مرحله بعد، معرفی دیگر ظرفیتهای گردشگری استان کمک کند.همچنین در نشستی با انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرتی، موضوع اختصاص امتیازات و تخفیفات برای دفاتر دارای مجوز رسمی مورد بررسی قرار گرفت.
این رویکرد از یک جهت نیز اهمیت دارد؛ زیرا دفاتر خدمات مسافرتی، بخشی از شبکه رسمی عرضه گردشگری هستند و بسیاری از تورهای ورودی از طریق آنها برنامهریزی میشود. بنابراین ارتباط ساختاریافته با دفاتر رسمی میتواند جایگزین تعاملات پراکنده و موردی شود.
البته میزان موفقیت این سیاستها در نهایت نه با تعداد جلسات، بلکه با شاخصهایی مانند افزایش تورهای ورودی، میزان استفاده از خدمات، رضایت فعالان گردشگری و اثر آن بر ماندگاری گردشگر قابل ارزیابی خواهد بود.
علیصدر؛ حلقهای برای اتصال
مقاصد گردشگری همدان
یکی از ایدههایی که در گفتوگوهای اخیر کارمانیا با فعالان گردشگری استان مطرح شده، استفاده از ظرفیت علیصدر برای معرفی دیگر مقاصد گردشگری همدان است. این موضوع به یک مسأله قدیمی در گردشگری استان بازمیگردد: همدان جاذبه کم ندارد، اما میان این جاذبهها همیشه ارتباط مؤثری برای طراحی یک تجربه سفر منسجم وجود نداشته است.
در چنین شرایطی، علیصدر میتواند نقش یک «لنگر گردشگری» را ایفا کند؛ جاذبهای که گردشگر به واسطه شهرت آن وارد استان میشود و سپس میتوان او را به سمت سایر ظرفیتها هدایت کرد. نمونه قابل توجه در این زمینه، لالجین است؛ شهری که عنوان جهانی سفال را دارد و در فاصلهای قابل دسترس از مسیر علیصدر قرار گرفته است. در نشست مشترک شرکت کارمانیا و شهرداری لالجین نیز موضوع استفاده از ظرفیتهای مشترک دو مقصد مورد توجه قرار گرفت.
علیصدر تجربه گردشگری طبیعی و زیرزمینی ارائه میکند و لالجین تجربهای مبتنی بر هنر، صنایعدستی، تولید و فرهنگ محلی. اتصال این دو میتواند به جای افزایش صرف تعداد بازدیدها، به افزایش مدت حضور گردشگر و توزیع هزینهکرد او در میان کسبوکارهای مختلف منجر شود. این همان تغییری است که گردشگری همدان به آن نیاز دارد: عبور از «فهرست جاذبهها» و رسیدن به «شبکه مقاصد».
تعامل با مدیریت جدید
گردشگری استان
در نخستین نشست محمدرضا اکبری، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان همدان با فعالان و بخش خصوصی نیز نمایندگان شرکت کارمانیا حضور داشتند و با اهدای لوح تقدیر، انتصاب مدیرکل جدید را تبریک گفتند. اهمیت این دیدار برای علیصدر در این است که بهرهبردار یکی از مهمترین جاذبههای گردشگری استان باید بخشی از سیاستگذاری کلان گردشگری همدان باشد، نه یک مجموعه منفک از برنامههای استان.
در شرایطی که مدیریت جدید میراث فرهنگی همدان بر افزایش نقش اقتصاد گردشگری، توجه به سرمایهگذاری و تقویت همکاری با بخش خصوصی تأکید دارد، ارتباط میان ادارهکل و بهرهبردار علیصدر میتواند زمینه تعریف پروژههای مشترک را فراهم کند.
معرفی ظرفیتهای استان، طراحی مسیرهای سفر، افزایش ماندگاری گردشگران و هماهنگی با جامعه حرفهای گردشگری، حوزههایی هستند که نیازمند همکاری چندجانبهاند و هیچ مجموعهای به تنهایی قادر به پیشبرد آنها نیست.
از غار به مقصد
رویکرد جدید به علیصدر زمانی معنا پیدا میکند که این جاذبه از یک نقطه بازدید به یک مقصد کامل گردشگری تبدیل شود. مقصد کامل یعنی گردشگر بداند چگونه به آن برسد، کجا اقامت کند، چه تجربهای داشته باشد، چه جاذبههای دیگری را ببیند، چه محصولی بخرد و چه مدت در منطقه بماند.
از این منظر، راهنمای گردشگری، آژانس مسافرتی، هتل، رستوران، حملونقل و صنایعدستی، همگی بخشی از تجربه علیصدر هستند؛ حتی اگر هیچکدام داخل محوطه غار قرار نداشته باشند. این نگاه میتواند جایگاه کارمانیا را نیز از یک بهرهبردار صرف به یکی از بازیگران زنجیره گردشگری استان نزدیک کند؛ البته مشروط به اینکه برنامههای مطرحشده در نشستها به اقدام عملی و نتایج قابل اندازهگیری تبدیل شوند.
حفاظت؛ شرط نخست توسعه
در روز جهانی غار، شاید مهمترین نکتهای که باید درباره آینده علیصدر مورد توجه قرار گیرد، همین باشد که هر اندازه گردشگری این جاذبه اهمیت دارد، اصل سرمایه یعنی خود غار اهمیت بیشتری دارد.
توسعه گردشگری بدون حفاظت میتواند در بلندمدت به از دست رفتن همان چیزی منجر شود که گردشگر برای دیدنش سفر کرده است. تأکید کارمانیا بر همکاری علمی با دانشگاه، مطالعات ژئوفیزیک و تهیه نقشه دقیق غار، اگر در عمل ادامه پیدا کند، میتواند بخشی از پاسخ به همین نگرانی باشد .
در متن پیام روز جهانی غار شرکت کارمانیا نیز بر همین نگاه تأکید شده است؛ اینکه غارها فقط پدیدههایی شگفتانگیز در دل زمین نیستند، بلکه میراثهای طبیعی و ژئولوژیک ارزشمندی هستند که شناخت و حفاظت از آنها باید همپای بهرهبرداری گردشگری پیش برود.
در مجموع، رویکرد شرکت کارمانیا در دوره بهرهبرداری از غار علیصدر، تنها به مدیریت و ارائه خدمات در این جاذبه محدود نمیشود و استفاده از ظرفیت علیصدر برای تقویت جریان گردشگری در سراسر استان نیز در برنامه این مجموعه قرار دارد. نمایندگان کارمانیا تأکید دارند که این غار میتواند به عنوان یکی از مهمترین ورودیهای گردشگری همدان، زمینه معرفی سایر مقاصد، فعال شدن مسیرهای سفر و ایجاد فرصتهای تازه برای سرمایهگذاری بخش خصوصی را فراهم کند. از این منظر، حمایت از سرمایهگذاری در گردشگری، ارتباط با فعالان و تشکلهای حرفهای، ایجاد پیوند میان علیصدر و دیگر جاذبههای استان و کمک به شکلگیری زنجیرهای متنوع از خدمات گردشگری، از جمله محورهایی است که کارمانیا برای آن برنامه دارد؛ رویکردی که در صورت تبدیل شدن به همکاریهای عملی و پروژههای اقتصادی، میتواند سهم علیصدر را از یک مقصد پربازدید به یک پیشران مؤثر در اقتصاد گردشگری همدان ارتقا دهد.
|
