|
■ یک روانشناس: تأیید شدن یکی از نیازهای دوره نوجوانی است که در بستر خانواده شکل میگیرد
در میان دورانهای مختلف حیات انسان، دوره بلوغ و آغاز حیات جنسی از مهمترین و بحرانیترین ایام زندگانی بهشمار میرود. در همین دوران است که دگرگونیهای بسیاری در تواناییهای جسمی بهوقوع میپیوندد و بههمراه خود بینشها و گرایشهای نوجوان را متحول میسازد.
در گذشته افراد معتقد بودند زمانی که کودک به دوره نوجوانی رسید، یعنی مستقل شده درصورتیکه امروزه رشد جوامع و پیشرفت فضای مجازی و نیز گرایش بیشتر به تحصیل، سبب شده دوره نوجوانی طولانیتر شود و گاه دیده میشود فرد تا سن ۲۲ سالگی هنوز به استقلال شخصیتی نرسیده است.
یک روانشناس با اشاره به طولانیتر شدن دوره نوجوانی در چند دهه اخیر اشاره میکند و میگوید: دخترها معمولاً 2 سال زودتر از پسرها بالغ میشوند و آغاز دوران نوجوانی در دختران از سن ۹ سالگی و در پسران از سن ۱۱ سالگی است که تا ۱۸ سالگی ادامه مییابد و اوج بروز جهش نموی در دختران حدود ۱۳-۱۲ سالگی و در پسران ۱۴ سالگی است.
سعید آریاپوران در گفتوگو با ایسنا، نگرانیهای والدین درباره روابط دوستی و پیروی از همسالان در دوران نوجوانی را یکی از چالشهای مهم این دوران عنوان میکند و ادامه میدهد: در این دوره دوستیها در گروه همسالان و پیروی نوجوان از آنها شکل جدیتر به خود میگیرد، این اتفاق که در اصطلاح روانشناسی «نشخوار فکری مشترک» نامیده میشود، تمایل نوجوان به همسالان خود و رد و بدل شدن حرفهای مشترک بین آنهاست و در واقع نوجوان احساس میکند دوستش بیش از همه او را درک میکند.
وی با بیان اینکه با توجه به بافت فرهنگی جامعه ما این چالش بیشتر در پسران مشاهده میشود، میافزاید: یکی از نگرانیهای والدین در این دوران این است که فرزندشان بیرون از محیط خانه را با چه کسانی و چگونه میگذراند و راهکاری که برای حل این چالش میتوان ارائه داد، نظارت غیرمستقیم بر دوستان نوجوان است.
آشنا شدن والدین با دوستان
و همسالان نوجوان
آریاپوران آشنا شدن والدین با دوستان و همسالان نوجوان را کنترل و نظارت غیرمستقیم آنها میداند و میگوید: والدین میتوانند با دوستان و همکلاسیهای فرزند نوجوانشان در موقعیتهای خاص مثل جشن تولد یا رفتن به سینما، پارک و یا کوهنوردی آشنا شوند و بهطور غیرمستقیم بر روابط دوستانه فرزندشان نظارت کنند.
این مدرس دانشگاه با بیان اینکه ابتدا والدین باید از انتخاب نادرست فرزندشان در دوستی که برگزیده است، مطمئن شوند، اظهار میکند: پس از حصول اطمینان از ناباب بودن دوستی که فرزندشان انتخاب کرده است، باید از او بخواهیم جنبههای مثبتی که دوستش در زندگی او داشته را برایمان بگوید و ما نیز با استدلال منطقی جنبههای منفی آن فرد را توضیح دهیم و به هیچوجه در حرفهایمان توهین به دوستش و یا اجبار در بههم زدن دوستیشان نباشد؛ زیرا این خود سبب دور شدن نوجوان از والدین خواهد شد و نباید از نوجوان انتظار داشته باشیم دوستی را که حرفهای مشترک بسیاری با هم داشتند و مدتها با هم صمیمی بودند، یکشبه کنار بگذرد.
وی تعارض بین نوجوان و والدین را یکی دیگر از چالشهای این دوران میداند و ادامه میدهد: در سن ۱۴ تا ۱۶ سالگی جدایی از والدین که شامل جدایی فکری یا جسمی میشود، اتفاق میافتد، جدایی جسمی یعنی نوجوان تمایل دارد بیشتر اوقات خود را با همسالان و دوستان خود بگذراند یا ممکن است این جدایی فکری باشد، یعنی نوجوان گوشهگیری و تنهایی را ترجیح میدهد.
چگونگی برخورد والدین با فرزندانشان باید متناسب با فرهنگ جامعه باشد
آریاپوران دلیل این گوشهگیری را تحولات فکری و فیزیولوژیکی عنوان میکند و میگوید: یکی از نیازهای دوره نوجوانی نیاز به تأیید است و چه بهتر که این تأیید در بستر خانواده و توسط والدین اتفاق بیفتد، در واقع پدر و مادر در این دوران باید با آگاهی کامل در کنار نوجوان خود قرار گرفته و با او دوست باشند، در مسائل مربوط به خانه و خانواده با او مشورت کنند و به او اجازه اظهارنظر دهند حتی اگر با نظر او مخالف هستند.
وی ایجاد برنامههای آموزشی با محتوای چگونگی برخورد والدین با فرزندان خود در دوره نوجوانی و متناسب با فرهنگ جامعه را یکی از مهمترین نیازهای خانوادهها میداند و بیان میکند: باید پای درد دلها و حرفهای نوجوان خود بنشینیم و با او از اتفاقاتی که در روز برایش رخ داده صحبت کنیم، این خود میتواند راهکاری برای نظارت غیرمستقیم بر رفتارهای فرزندمان باشد، بهتر است به علاقهمندیهایش توجه کنیم، مثلاً اگر نوجوان ما به تماشای یک فیلم ترسناک علاقهمند است چه اشکال دارد که پدر یا مادر همپای فرزندشان به تماشای آن فیلم بنشینند، اینها سبب میشود نوجوان بداند پدر و مادرش برای او اهمیت قائل هستند و سلایق او را میپذیرند.
روی آوردن به رفتارهای پرخطر
این مدرس دانشگاه در ادامه، روی آوردن نوج وان به رفتارهای پرخطر را یکی دیگر از چالشهای این دوران مطرح و تصریح میکند: نوجوان علاقهمند است بسیاری از کارها را بهطور عینی تجربه کند و از طرفی بهدلیل علاقهمندی به هیجانخواهی در این دوران به بسیاری از رفتارهای پرخطر روی میآورد، در واقع هیجانخواهی، نیاز به تأیید و خودشیفتگی از ویژگیهایی است که در دوره نوجوانی بروز میکند و همه اینها نیاز به تعامل خانواده با نوجوان دارد.
آریاپوران میگوید: درصورت بروز هر یک از این رفتارهای پرخطر در نوجوان، از کنترل شدید او و نیز منع رفتوآمدهایش بپرهیزیم و با حفظ خونسردی و با ملایمت استدلالهای منطقی خود را درباره معایب این رفتار برایش بازگو کنیم، حواسمان باشد با دعوا و داد و بیداد نهتنها مشکل حل نخواهد شد بلکه سبب دور شدن نوجوان از محیط خانواده و گریز از خانه خواهد شد.
وی با بیان اینکه بیش از ۸۵ درصد زندانیان جهان در دوره نوجوانی گریز از خانه یا مدرسه داشتند، اظهار میکند: فرزندان در دوره نوجوانی با آسیبهای بیشتری مواجه میشوند که اگر والدین آگاهی لازم از این دوران نداشته باشند، رفتارهای بزهکارانه و انحرافی از این دوران آغاز میشود و ادامه پیدا میکند، همه انحرافهای بزرگ از رفتارهای انحرافی کوچک آغاز میشود؛ بنابراین یکی از مهمترین وظایف والدین در این دوران تأیید نوجوان است، پدر و مادرها باید به نوجوان اجازه دهند استقلال و بسیاری از رفتارهای دوران نوجوانی را در محیط خانواده تجربه کند.
علاقهمندی به پوشیدن لباسهای عجیب و غریب
آریاپوران توجه به مد و اهمیت دادن به لباس و آرایش را از ویژگیهای مهم رفتاری دوره نوجوانی برمیشمارد و ادامه میدهد: در این دوره، نوجوان به ظاهر خود بیش از حد توجه نشان میدهد و به پوشیدن لباسهایی علاقهمند است که در میان همسالان خود محبوبیت دارد و عجیب و غریب است و یا ممکن است از الگوهایی مانند یک هنرپیشه یا یکی از افراد سرشناس جامعه خود یا کشورهای دیگر پیروی کند.
کنترل استفاده از فضای مجازی
از وظایف والدین است
به گفته روانشناس، یکی دیگر از مشکلات نوجوانان سپری کردن زمان زیادی از وقت خود در اینترنت و انواع شبکههای مجازی و یا بازیهای کامپیوتری و تماشای تلویزیون است که این رفتارها که در اصطلاح روانشناسی «رفتارهای خموده» نامیده میشود، اگر از ۱۱ ساعت و ۴۰ دقیقه در هفته تجاوز کند، نوجوان دچار مشکل خواهد شد؛ البته باید شرایط امروز و شیوع ویروس کرونا را نیز درنظر گرفت که سبب شده نوجوانان وقت بیشتری را در فضای مجازی سپری کنند.
وی آموزش استفاده از فضای مجازی به نوجوانان را از وظایف والدین میداند و مطرح میکند: والدین به جای منع کردن فرزندشان در استفاده از اینترنت و فضای مجازی بهطور مثال میتوانند پرداخت قبوض با استفاده از اینترنت و یا جستوجوی نکات پزشکی و کاربردی را از نوجوان خود بخواهند، همچنین میتوانند رفتاری مثبت که هیجانانگیزتر از بازیهای کامپیوتری و استفاده از فضای مجازی باشد؛ مانند کوهنوردی، شنا و یادگیری موسیقی برای نوجوان خود ایجاد کنند؛ البته فعلاً شرایط ویروس کرونا محدودیتهایی برای انجام این فعالیتها ایجاد کرده است.
این روانشناس در پایان توصیه میکند: والدین در این دوره بحرانی با نوجوانشان مدارا کنند و دیدگاههای خود را با اجبار به او تحمیل نکنند و با برقراری ارتباطی دوستانه با فرزند خود و اهمیت دادن به او، خانه را به امنترین محیط برای نوجوان خود تبدیل کنند، آرامش خود را حفظ کرده و به نوجوان خود کمک کنند که این دوران را با کمترین آسیب پشت سر بگذارد.
|
