|
■ سالها تیشه زدیم به ریشه بناهای قدیمی و ویران کردیم هر آنچه به نام آب و آبادانی بود
روزگار چنان حیات شهر را چرخانده است که در همدان نه آبی مانده است و نه آبادانی...
این روزهای بی آبی که یاد خاطرات دهه 50 و 60 زنده شده است دوباره مردم دبه به دست صف میشوند تا از چشمه و چاه برای مصارف روزانه آب بیاورند.
از آنسو مردمی را میبینیم که در به در دنبال یک چهار دیواری به نام حمام در شهر میگردند. حمامی که حالا هیچ اثری از آن هم نمانده است.
روزگاری چنان به پیشرفت و آب و آبادانی در این شهر مغرور شدیم که تیشه زدیم به ریشه شهر ویران کردیم هر آنچه به نام آب و آبادانی بود.
از چشمه تا رودخانه از قنات تا حمام همه را یک جا خاک کردیم. حالا که بی آبی امان شهر را بریده است خبری از یک حمام عمومی برای مردمی که هفته هاست حتی یک حمام هم نکرده اند نداریم.
در شهر تاریخی همدان حمام، قدمتی سه هزار ساله دارد. نظافت و پاکیزگی از دیرباز جزو اصول و آیین اعتقادی و مذهبی ایرانیان به شمار میرفت. قدمت ساخت حمام در ایران به پیش از دوره فرمانروایی هخامنشیان برمی گردد. پس از اسلام آوردن ایرانیان، حمام کردن به عنوان یکی از فرایض دینی مورد توجه آنها قرار گرفت.
در شهر همدان و محلههای قدیمی این شهر نیز حمامهای زیادی وجود داشته که طی سالها اکثر آنها تخریب شده و به جای آنها ساختمانهای دیگری شکل گرفته اند.
شاید بتوان نزدیک به 50 حمام قدیمی را در محلههای شهر همدان نام برد که اکثر افراد مسن و قدیمی اهل این شهر نام آنها را به خوبی به یاد دارند و حتی در زمانهای گذشته در همین مکانها استحمام میکردند.
■ حمام آقا، حمام امامزاده یحیی(ع)، حمام طوس، حمام حاج حافظ، حمام حبیبی، حمام چاله، حمام نوروز، حمام زندی، حمام عبدل، حمام قلعه، حمام کلپا، حمام میرعقیل، حمام یهودی ها، حمام چمن، حمام اصغرزنگنه، حمام قبله، حمام غیاث بیگ، حمام بنفشه، حمام ذوالریاستین و بسیاری حمامهای دیگر در محلههای قدیمی شهر همدان را میتوان نام برد که حالا شاید بعضی از آنها کاملا به فراموشی سپرده شده باشند.
■ حمام آقا در محله دورودآباد که حالا در محل آن خانه مسکونی ساخته اند؛ حمام آقاجانی بیگ که دو حمام کوچک و بزرگ با معماری منحصربه فرد در محله آقاجانی بیگ بالادست مسجد محل بود و حالا در محل آن آپارتمان سازی شده است.
■ حمام الوند در ضلع غربی پیاده راه بوعلی که امروزه متروکه است؛ حمام بنفشه بالادست کوچه میرفندرسکی و حمام پرتو در محله میرزاده عشقی روبروی دبیرستان امام خمینی(ره) که در محل آنها پاساژ ساخته شد؛ حمام جلال میرزا یا حمام طوس در خیابان بوعلی که امروزه اثری از آن نمانده است.
■ حمام چمن در چمن محله ورمزیار که با تخریب چمن و احداث خیابان عباس آباد ویران شد؛ دو حمام قدیمی بزرگ و کوچک به نام حاج حافظ در نزدیکی محله امامزاه یحیی(ع) که تبدیل به انبار کالا شده اند؛ حمام حاج شیرعلی یا حمام فیروزه بالادست مسجد حاج احمد که در محل آن ساخت و ساز کرده اند.
حمام حاج صادق در محله قصابان نزدیک به مسجد حاج صادق که امروزه متروکه و یا انبار است؛ حمام حاج فضل ا... در راستهای به همین نام جنب مسجد حاج فضل ا... که با تعریض راسته ویران شد.
■ حمام حبیبی در خیابان پذیرایی پایین دست چهارراه حبیبی که با تعریض خیابان کاملا از میان رفت؛ حمام خرابه نزدیک به آرامگاه باباطاهر که با احداث میدان آرامگاه ویران شد؛ حمام حمدا... در محله نظربیگ که با احداث خیابان خاکی کاملا از میان رفت.
■ دو حمام بزرگ و کوچک زیبا و تاریخی به نام حمام چاله که در انتهای راسته گندمیها پایین دست مسجد بزرگ حاج ابراهیم بیگ بدون تخریب جدی در زیر خاک مدفون شده اند.
■ حمام خان واقع در محله ملاجلیل که اکنون در محل آن آپارتمان ساخته اند؛ حمام خودیان یا حمام مشدحاجی در محله دوگوران که با احداث مدرسه فرهنگ یا همان مدرسه پروین اعتصامی از میان رفت.
■ حمام ذوالریاستین در محلهای به همین نام پایین دست مسجدمحل که ویران شد و در محل آن واحدهای مسکونی و تجاری ساختند؛ حمام زندی واقع در محله بختیاریها که با تعریض خیابان میرزاده عشقی ویران شد.
■ حمام ساحل در محله دورودآباد روبروی قالی باف خانه سابق که اکنون متروکه است؛ حمام سید واقع در راسته خامه فروشها که در محل آن پاساژ ساخته شد؛ دو حمام بزرگ و کوچک شالبافان در محلهای به همین نام که ویران شده اند.
■ حمام ضرابی دو حمام بزرگ و کوچک در خیابان شورین که اکنون متروکه شده است؛ حمام آرضاعلی در محله آقاجانی بیگ که در محل آن خانه مسکونی ساخته اند؛ حمام عبدل در خیابان بوعلی که امروزه به مرکز تجاری تبدیل شده است.
■ حمام علی وکیل یا حمام زمرد دو حمام بزرگ و کوچک واقع در خیابان شورین در محله آب دوباره که با تعریض کوچه از میان رفت؛ حمام غیاث بیگ در محله چمن چوپانها که امروزه اثری از آن نیست.
■ حمام کلپا در محله قدیمی و معروف کلپا که ویران شد و زمین آن اکنون توقف گاه غیررسمی خودروست؛ حمام فخریه در محله جوادیه بالادست مدرسه غبار همدانی که در محل آن آپارتمان ساخته اند؛ حمام قبله در محوطه سرگذر مقابل سرای روحانی که در بازسازی منطقه کاملا از میان رفت.
■ حمام محمدباقرخان در محله دورودآباد که ساختمان سابق شهرداری را که با احداث میدان آرامگاه بوعلی از میان رفت در محل آن ساخته بودند؛ حمام مش رمضان در محله پیروادی مقابل مسجد آیتا... معصومی که با احداث بلوار الوند ازمیان رفت.
■ حمام ممتاز در محله کولانج یا همان حمام پارس که اکنون مخروبه شده است؛ حمام میرزاتقی در محله سنگ شیر جنب مسجد میرزاتقی که پس از ویرانی به توقف گاه غیررسمی خودرو تبدیل شده است.
■ حمام میرعقیل در منطقه باغ میرعقیل که با گسترش میدان امامزاده عبدا... و احداث بلوار علویان کاملا از میان رفت؛ حمام نوروز یا حمام خورشید که برخی هم آن را حمام کوزه گرها مینامیدند واقع در راسته نخودبریزخانه نزدیک به مسجد پیغمبر که در محل آن مرکز تجاری قدس ساخته شد.
■ حمام وکیل الدوله یا حمام گلستان در محله آقاجانی بیگ نزدیک به بقعه زبیده خاتون که امروزه از آن تنها دیواری باقی است و حمام یهودیها یا همان حمام جودا در انتهای بازارچه درِپیرگرگ که اکنون متروکه شده است.
البته که حمام محله حاجی، حمام قلعه و حمام محله کبابیان از حمامهای معروف محلههای قدیمی شهر همدانند که خوشبختانه هر سه بازسازی و مرمت شده اند.
در گذشته نهچندان دور، حمامهای عمومی جزو محیطهای اصلی هر شهر به حساب میآمدند، اما این روزها در تمام واحدهای مسکونی، هتلها و مسافرخانهها حمام وجود دارد که نقش حمامهای عمومی را کمرنگتر کردهاندشاید اگر امروز همدان را میدیدیم اینگونه بناهای کاربری دار همچون حمامهای عمومی را ویران نمیکردیم .
|
