|
نزدیک به چهار ماه به پیروزی قیام ملت در بهمنماه باقیمانده بود که همدان یکپارچه اعتراض و تظاهرات شد، اعتراضاتی که مقدمه سلسله تظاهرات دیگر در شهرهای کشور و بهنوعی مانع فروکش کردن شعله قیام شد.
در قیام سیام مهرماه همدان چند دانشآموز شهید، تعدادی مصدوم و چندین نفر دستگیر شدند که در پی آن وقایع، سلسله اعتراضاتی در کرمانشاه، کبودرآهنگ و صنعت نفت رخ داد و اقداماتی از قبیل انتشار پیام روزنامهنگاران، پیام امام راحل از پاریس در دوران تبعید و راهپیمایی روز 13 آبان توسط دانشآموزان رقم خورد.
گفته میشود که دو عامل باعث تظاهرات گسترده دانشگاهيان و فرهنگيان همدان در روز يکشنبه سیام مهرماه عليه رژيم شد که علت اول نقلقولهایی پیرامون رفتار غیرانسانی و منافي عفت يکي از مأموران شهرباني همدان با يک دانشآموز دختر سال اولنظری از دبيرستان پروين اعتصامي بود و عامل دوم که باعث حرکت توفنده همدان شد، آتشسوزی در مسجد جامع کرمان بود.
بعدها گفته شد که قضیه هتک حرمت و خودکشی دختر دبیرستانی صحت نداشته اما بههرروی در آن مقطع رژیم شاهنشاهی اعتبار خود را در نزد مردم ازدستداده و بهواسطه رفتارهای نابخردانه کار بهجایی رسیده بود که هرگونه رفتار شنیع و غیرانسانی از سوی مأموران رژیم محتمل تلقی میشد و البته مردم مؤمن و انقلابی همدان از روزها قبل از رژیم شاهنشاهی خشم و کینه عمیقی به دل داشتند که به سبب دستگیری تعدادی از دانشآموزان بود و همچنین انقلابیون بهواسطه برگزاری چهلم شهدای 17 شهریور، انجام اقداماتی در همدان را دنبال میکردند.
در جریان تظاهرت همدان مأموران شهرباني که در پشتبام هتل کاخ و بانک ملي موضع گرفته بودند به روی مردم آتش گشودند و این امر منجر به شهادت تعدادی از افراد و زخمی شدن تعدادی دیگر گردید و شعله خشم مردم را شعلهورتر کرد.
در طی اعتراضات مهرماه همدان موج اعتصاب و ناآرامي در دبيرستانهاي همدان به اوج رسيد و دانشآموزان، کلاسها را تعطيل کردند و سپس با برپايي تظاهرات به خيابانها ريختند. تظاهرات دانشآموزان دبيرستان علويان به حدي بود که مسئولان اين آموزشگاه اقدام به تعطيلي دبيرستان کردند و سپس دانشآموزان درحالیکه شعار ميدادند، مسير خود را تا مسجد جامع ادامه دادند.
علاوه بر دبيرستانهاي مذکور هنرجويان هنرستان صنعتي سپهبد زاهدي (ديباج فعلي)، دست به تظاهرات گستردهاي زدند که منجر به درگيري با مأمورين گرديد و گروهي مجروح شدند.
تظاهرات فرهنگيان، دانشگاهيان و مردم همدان در روز سياممهرماه بيسابقه بود و شهدا و مجروحين زيادي را در پي داشت چنانکه تا ساعت دو بعدازظهر صداي شليک گلوله از گوشه و کنار شهر به گوش ميرسيد؛ عدهاي از روحانیون مدرسه آخوند نیز بين تظاهرکنندگان حضور داشتند.
گروهي از تظاهرکنندگان نيز که در پشتبامها کمين کرده بودند بهسوی مأمورين پليس شيشههاي بنزين و آجرپاره پرتاب ميکردند و بنا به اظهار شاهدان، خيابان شورين مرکز تظاهرات خونين همدان بود.
بعدازظهر همين روز مجروحين به بيمارستانهاي همدان منتقل شدند و مردم برای اهدای خون به مجروحين جلوی بيمارستانها صف بستند.
به دنبال تظاهرات گسترده سي مهرماه در ساعت 17 همان روز، شورای تأمين استان همدان تشکيل و قرار شد تيپ زرهی، نيروهاي بيشتری را در اختيار شهربانی قرار دهد. مسئولان شهر ميدانستند که در مراسم تشییعجنازه شهدا تظاهرات عظيمی عليه رژيم، بر پا خواهد شد لذا مأموران شهربانی سعي کردند که پيکر شهدا را بدون اطلاع خانوادههای آنان دفن کنند تا مشکلي به وجود نيايد.
در صبح روز اول آبان در ميان تدابير شديد امنيتي پيکر شهدا به باغ بهشت جهت دفن منتقل شد، در اين روز، تمام مدارس و مراکز آموزش عالي و بازار بهعنوان اعتراض به وقايع ديروز تعطيل شد و در همين روز اسامي شش نفر از شهدايي که تا آن لحظه اعلامنشده بود، اعلام گرديد و تعداد مجروحين نيز 28 نفر بيان شد درحالیکه از تعداد و سرنوشت دستگیرشدگان اطلاعي در دست نبود.
اظهارات و حمايت امام خميني از قيام دانشآموزان همدان
حضرت امام خميني (ره) که در اين زمان بهتازگی به پاريس تبعیدشده بود در روز دوم آبان در جمع ايرانيان و دانشجويان حاضر، در ابتداي سخنان خود فرمود: «قبلاً اين مهلت را به مردم میدادند که تا هفتم شهدا مهلت باشد تا چهلم مهلت باشد در چهلم باز يک جنايت واقع شود امروز وضع ايران طوري شده است که الآن که من با شما صحبت ميکنم در همدان از سه روز پيش تا حالا بين مردم و پليس درگيری است.»
معلمان و فرهنگيان همدان که خود از مروجين انقلاب و تشویقکننده دانشآموزان در اعتصاب و تظاهرات خيابانی بودند، در تظاهرات گسترده سی مهرماه از نيروهاي فعال محسوب ميشدند آنان در کلاسهای درس با شرح حقايق جامعه براي دانشآموزان نقش مهمی را در رشد آگاهي و بيداري آنها ایفا کردند.
صفيخانی، دادستان شهر همدان به دنبال شکوائيههای مختلف و اعتصاب غذای وکلا و روحانيون و طبقات مختلف مردم طي نامهای رئيس شهرباني همدان را به علت اَعمال و رفتار وی و افراد شهرباني مورد مؤاخذه قرار داد و خطاب به مسئولان شهربانی عتابآلود پرسش کرد: «آقای رئيس شهربانی در کجای قرآن و در کدام جامعه غير متمدن سزای تظاهرات و اجتماعات ساده خيابانی پاسخش گلوله و به قتل رساندن مردم است».
وی در نامه خود به رئیس شهربانی آورده است: بهعنوان دادستان به شما اعلام ميدارم از اين تاريخ به مدت 10 روز کليه مسؤولين قتل سه نفر بيگناه و عدهای از مجروحين و مضروبين را معرفي کنيد در غير اين صورت مسئول همه اين وقايع شما خواهيد بود.
روحانيون همدان از قبیل آقایان محرم علی دامغاني، سید رضا فاضليان، محمدتقي عالمي دامغاني، سید فاضل حسني، غلام حسن بهرامي، محمد رسول رسولي و علي حبيبي که هميشه نقش مؤثري در هدايت و رهبري مردم داشتند، در قيام سيام مهر، خودشان نيز از نيروهای فعال در صحنه بودند و پس از واقعه خونين سی مهر با صدور اعلاميهای ضمن محکوم کردن حملات مأمورين شهربانی خطاب به دانشجويان، دانشآموزان و مردم همدان سه روز عزاي عمومی اعلام کردند.
مراجع عظام وقت حضرات آیات مرعشی، نجفی، گلپایگانی، حوزه علمیه قم، کارکنان صنعت نفت انجمن روزنامهنگاران ایران، دانشجویان و تشکلهای انقلابی در سراسر کشور با ارسال پیام، صدور اعلامیه خطاب به حوزه علمیه، خانوادههای شهدا، مصدومان و مردم همدان ابراز همدردی و اعلام همبستگی کردند.
پس از حادثه 30 مهر همدان، موج اعتراضات در کشور گسترش یافت بهطوریکه در روزهای بعد از 30 مهر دانشآموزان تهرانی در 13 آبان 57 در حمایت از دانشآموزان همدانی تظاهرات کردند.
پس از وقوع حماسه ۳۰ مهر سال ۵۷ و شهادت تعدادی از مردم همدان اسم خیابان شورین قدیم به نام خیابان شهدا تغییر یافت.
یاد شهدای انقلاب گرامی و راهشان پر رهرو.
|
