|
همدانیها امیدوارند مسجد جامع شهر با قدمت معماری قجری که در مسیر پرونده هگمتانه و مرکز تاریخی همدان بود شانس پیوستن به پرونده ثبت جهانی «مساجد ایرانی» را داشته باشد. امروز 31مرداد روز جهانی مساجد است و به این بهانه به بررسی پرونده در دست تکمیل وزارتخانه میپردازیم.
پرونده ثبت جهانی «مساجد ایرانی» اگر مهمترین نباشد یکی از مهمترین پروندههای ایران در ۵0سال گذشته است؛ «مساجد ایرانی» یا «مسجد ایرانی» بسیار موضوع مهمی است و امیدواریم که این پرونده تا پایان سال به سرانجام برسد. این موارد را مدیر پرونده ثبت جهانی «مسجد ایرانی» که از آغاز کار روی این پرونده مطالعه انجام داده است میگوید .
عبدالرسول وطندوست که در ثبت جهانی پروندههای «هگمتانه» و «کاروانسراهای ایرانی»، هیأت ایران در کمیتههای میراث جهانی یونسکو را نمایندگی میکرد، در گفتوگو با ایسنا درباره جزئیات پرونده «مسجد ایرانی» توضیح داد: مطالعات اولیه روی این پرونده آغاز شده است، ولی هنوز کار میدانی آغاز نشده است که اتفاقاً کار میدانی مهم و زمانبر است و اعتبار مناسب و همکاری واحدهای استانی و دیگر دستگاهها را میطلبد.
مدیر پرونده ثبت جهانی «مسجد ایرانی» درباره تعداد مساجدی که برای این پرونده انتخاب شدهاند، گفت: درحال حاضر حدود ۳۴ مسجد در حدود ۱۲استان را مطالعه میکنیم. این مساجد سیر تحول معماری مسجد در ایران از آغاز دوره اسلامی تا دوران معاصر را نمایندگی میکنند ولی ممکن است در فرایند کار، که به طور احتمال یکی دوسال آینده زمان ببرد، تعدادی از این مساجد کم شود و یا حتی تعدادی مسجد اضافه شود، در نتیجه در حال حاضر نمیتوان تعداد قطعی مساجد در این پرونده را مشخص کرد. مهم آن است که این مساجد به موقع مستندنگاری و مطالعه میدانی شوند.
وطندوست درباره زمان مورد نیاز برای تکمیل این پرونده و ارائه آن به یونسکو با توجه به کار میدانی سنگینی که برای آن نیاز است، اظهار کرد: آرزوی من این بود که این پرونده تا پایان امسال به سرانجام برسد و سال آینده پرونده را به یونسکو بفرستیم.
امیدواریم به سرعت کارهای میدانی را آغاز کنیم و در مدت زمان باقی مانده، کار میدانی تمام شود. البته که مسأله اصلی تأمین اعتبار است؛ مستندنگاری، اسکنلیزر و تهیه عکسهای هوایی و کارهای میدانی و تحقیقی به اعتبار نیاز دارد.
مدیر پرونده ثبت جهانی «مسجد ایرانی» درباره اینکه آیا مساجدی که از قبل ثبت جهانی شدهاند (از جمله مسجد جامع اصفهان) هم در این مجموعه قرار دارند، گفت: پرونده مسجد یا مساجد ایرانی، یک پرونده زنجیرهای است که از تعدادی حلقه تشکیل شده و اگر یک حلقه را از این زنجیره خارج کنیم ناقص میشود. اگر آن مسجد یا مساجدی که ثبت جهانی شدهاند را از این زنجیره خارج کنیم دیگر این زنجیره وجود نخواهد داشت. ضمن آنکه این پرونده قرار است سیر تحول معماری مسجد در ایران از آغاز دوره اسلامی تا دوران معاصر را نشان دهد.
ایران تاکنون موفق شده است ۲۸اثر تاریخی را در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت کند، آخرین پرونده به هگمتانه مربوط میشد که 6مردادماه ۱۴۰۳ به این فهرست جهانی اضافه شد. پیشبینی میشود ایران در اجلاس بعد، پرونده «قلعه فلکالافلاک و دره خرمآباد» را برای ثبت جهانی پیشنهاد دهد، درحالی که پروندههای «مسجد ایرانی»، «آسبادهای ایرانی»، «خانههای ایرانی» و «منظر فرهنگی ماسوله» را در دست تدوین دارد.
«مساجد تاریخی همدان» سرگذشت ابنیه مقدس
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان همدان در اینباره به همدانپیام گفت: در بین مساجد همدان امروز، ۲۰مسجد اصالت تاریخی خود را حفظ کردهاند.مسجد جامع، مسجد میرزاتقی، مسجد نظربیگ، مسجد شالبافان، مسجد شریفالملک بزرگ، مسجد کبابیان، مسجدکلپا، مسجد پیغمبر، مسجد چمن چوپانها، مسجد حاج احمد، مسجد حاج کلبعلی، مسجد پیروادی، مسجد شورین، مسجد حاج ابراهیم بیگ، مسجد علویان و مسجد حوض آقا، مسجد قلعه، مسجد حاجی، مسجد میرزالطفا... جزو این ابنیه اصیل هستند. عمده این بناها در دوره قاجار ساخته شده و یا آنکه مورد مرمت و بازسازی قرار گرفتهاند.
محسن معصوم علیزاده عنوان کرد : در 4 اقلیم ایران کالبد مساجد تا حد ممکن با اقلیم هر منطقه تطبیق داده شده تا علاوه بر تأمین نیازهای مذهبی یا سیاسی نیازهای آسایشی انسان در فضای داخل مسجد نیز فراهم گردد.این شاخصها درخصوص مساجد شهر همدان نیز مصداق دارد و کیفیت الگوی ساختاری و مصالح مورد استفاده در آنها با توجه به اقلیم همدان دارای مشابهت فراوان با یکدیگر است.
وی گفت: در همدان همانند سایر شهرهای مناطق کوهپایهای مرتفع و سرد، حداکثر استفاده از حرارت و حفظ آن مبنای هرگونه طراحی اقلیمی است؛ لذا در برایند کلی به منظور تنظیم شرایط محیطی و دمای مطلوب برای تأمین شرایط آسایش انسان در طراحی و اجرای غالب مساجد رعایت میشده است.
معصومعلیزاده افزود: در واقع ساختار فعلی مسجد نیز مانند دیگر مساجد همدان به طور عمده در دوره قاجار شکل گرفته و یا مورد مرمت و بازسازی قرار گرفته است.
وی گفت: مسجد جامع همدان در مرکز و در قسمت تجاری شهر قرار گرفته که فاصله اندکی با میدان مرکزی شهر دارد. فضای پیرامون مسجد شامل راستهها و کوچههای سرپوشیدهای است که به تبعیت از یک سنت در معماری اسلامی ایران، سبب شد فضای اطراف مسجد آزاد بوده باشد. این بنا از جانب شمال به خیابان اکباتان، از جنوب به راسته قنادها و چاقوسازها، از شرق به راسته بزازها و از غرب به راسته حلبیسازها و صحافخانه منتهی میشود. مجموع رقبات مسجد جامع همدان ۶۸دهنه مغازه است که در جوانب مسجد به طور پراکنده قرار دارند.
گفتنی است؛ مسجد جامع کهنسال همدان از آن گروه جوامع اسلامی به شمار میرود که در دوران گذشته به «جامع عتیق» و گاهی هم «مسجد اعظم» نامیده میشدهاند.از بررسی آثار و نوشتههای اسلامی برجا مانده اینگونه استنباط میشود که ساختمان مسجد جامع متعلق به قرون اولیه اسلامی است.
|
