|
عمو زنجیر باف، بالا بلندی، تیله بازی، الک دولک، قایم باشک، کلاغپر، گل یا پوچ، هفتسنگ، وسطی، یه قل دو قل و...
همه اینها از بازیهای گروهی و قدیمی بودند که بسیاری از آنها امروزه در زندگی آپارتماننشینی و دنیای تکنولوژی به فراموشی رفتهاند.
اگر نیم نگاهی به گذشته بازی داشته باشیم در دوران باستان، بازیها در ایران بیشتر جنبه آیینی و آموزشی داشتند. کودکان پارسی با بازیهایی مانند چوگان، که یکی از قدیمیترین بازیهای جهان است، مهارتهای سوارکاری و جنگاوری را یاد میگرفتند.
با گذشت زمان، هر قوم و منطقه ایران بازیهای خاص خود را توسعه دادند تا اینکه در هر دهه بازی شکل جدیدی به خود گرفت.
امروزه، و در دهه جدید بازی در ایران ترکیبی از سنت و مدرنیته است. هر چند سوی مدیرنیته آن قوی تر وپررنگتر به نظر می رسد اما هنوز در محلات، روستاها، عشایر و برخی ایلات کشور بازیهای قدیمی مانند چوگان و نرد رواج دارد و به عنوان بخشی از میراث فرهنگی ایران حفظ شدهاند. از سوی دیگر، بازیهای دیجیتال جهانی به سرعت در میان جوانان محبوب شدهاند و دنیای جدیدی از سرگرمی و رقابت را به وجود آوردهاند.
آنچه به نظر میرسد این است که امروزه بازار بازیهای ایرانی نیازمند ایدههای خلاقانه و نوآورانه است. خانوادههای ایرانی به بازیهایی نیاز دارند که نه تنها سرگرمکننده باشند، بلکه با فرهنگ و ارزشهای آنها هماهنگ باشند.
اینجاست که نقش خلاقان بازیساز پررنگ میشود.
این حقیقت بر کسی پوشیده نیست که بازی زمینه رشد و پیشرفت کودکان و نوجوانان را فراهم میکند و آنها را از نظر ذهنی، عاطفی، جسمی و اجتماعی برای مواجهه با چالشهای زندگی آماده میسازد. در این میان نقش بازیهای گروهی و اهمیت آنها بیشتر و پررنگتر است.
اما بازیهای امروزی کودکان را از دور هم بودن دور کرده و آنها را به دنیای دیگری برای بازی کردن برده است.
در بازدیدیکه از چند مهد کودک در سطح شهر همدان داشتیم هر چند بازیها دراین دوره بیشتر به صورت آموزشی بوده و در مدارس نیز بازیها در دورههای مختلف ابتدایی تا دبیرستان به شکل ورزش است اما در هرحال بازی به معنای واقعی خود راه اصلی را گم کرده است.
یک کارشناس علوم تربیتی و مدیر یکی از مهدهای همدان در گفتگو با خبرنگار ما گفت: مهمترین تفاوت بازیهای کودکان دیروز و امروز این است که فناوری و تکنولوژی در بازی کودکان امروز، نقش پررنگی دارد.
در گذشته که خبری از موبایل و تبلت نبود و استفاده از اینترنت اصلا به این صورت رایج نبود، بچهها قایمباشک، هفت سنگ، فوتبال و نهایتا اسم و فامیل و منچ و مارپله بازی میکردند. والدین برای فرزندان خود اسباببازیهای ساده مکانیکی میخریدند و پازلها و بازیهای کارتی جزء بازیهای محبوب بچهها محسوب میشد.
نسرین فرمانپور ادامه داد: کودکان امروزی بیشتر سراغ بازیهای دیجیتال، بازیهای ویدئویی و واقعیت مجازی میروند و به سختی میتوان گوشی و تبلت را از آنها گرفت.
وی در ادامه خاطر نشان کرد: هرچند بازیهای رایانهای و دیجیتال باعث میشود مهارتهای رایانهای و تکنولوژیمحور در کودکان تقویت شود و زمینه برای راهاندازی کسب و کار اینترنتی فراهم شود اما در حقیقت بازیهای گروهی حرف دیگری برای گفتن دارند.
فرمانپور اظهار کرد: در بازی های گروهی بچههای فامیل، همسایه و هممحلهایها جمع میشدند و حتی از محلههای کناری هم میآمدند و همگی دور هم در کوچه و نهایتا حیاط خانه بازی میکردند.
آن زمان تنهایی بازی کردن و در خانه ماندن معنایی نداشت. بچهها را به زور میشد در خانه نگه داشت.
امروزه اما بیشتر کودکان تنهایی در خانه، با موبایل و تبلت بازی میکنند و اگر تعاملی هم باقی مانده باشد، تعاملات آنلاین و بازیهای چندنفره اینترنتی است. هر چند امنیت کوچه و خیابان، آپارتماننشینی، زیاد شدن مشغله والدین، نشناخت همسایهها و تغییر شیوههای زندگی باعث شده که والدین هم چندان تمایلی به بازی کودکان در کوچه ومحله نداشته باشند اما در هر حال تغییر شیوه بازی کردن تاثیر زیادی در تعاملات اجتماعی در گروههای بزرگتر اجتماعی خواهد داشت.
زهره قربانی مدیر مهد بچه های آسمان نیز می گوید: وظیفه والدین این نیست که کودکان را از تکنولوژی دور کنند، در واقع اصلا ممکن نیست و نباید بچههای امروزی را از تکنولوژی دور کرد، اما باید نظارت داشته باشند و کنترل کنند تا بچهها به موبایل خود و بازی اینترنتی اعتیاد پیدا نکنند.
وی توصیه کرد: والدین تفاوت بازیهای کودکان دیروز و امروز را درک کنند و در این زمینه راهنمای خوبی برای فرزندنشان باشند تا تفریح و سرگرمی مناسبی برای خودش انتخاب کند.
مدیر مهد دیگری که دارای فوق لیسانس علوم تربیتی است می گوید: 20 سال است که با کودکان در مهد کودک و پیش دبستانی سر و کله می زند.
مریم رضایی معتقد است: کودکان برای رشد بهینه علاوه بر تغذیۀ مناسب و خواب کافی به بازی نیاز دارند. بازی تنها یک ابزار برای سرگرم کردن کودکان نیست. بلکه بازی کردن یکی از نیازهای جدی کودکان است. آنها برای ورود به دنیای بزرگسال باید مهارتهای مختلفی را یاد بگیرند و آمادگیهای بسیاری را کسب کنند.
وی همچنین ادامه داد: بازی بهترین ابزار برای یادگیری و کسب مهارت است. کودکان هیجانات زیادی را از طریق بازی تخلیه و برونریزی میکنند. تنشها و عواطف منفی کودک در بازی آزاد میشود. از این جهت کودک حس بهتری نسبت به خود خواهد داشت.
رضایی با اشاره به نقش بازی در رشد و تحول جسمی و روحی کودکان و آماده کردن آنان برای پذیرش شرایط زندگی در بزرگسالی میگوید: کودکان در بازی میتوانند نقاط مثبت خود را کشف کنند. کودکان در هنگام بازی مسئولیتهای خود و کارهایشان را بهتر میپذیرند.
وی بیان کرد: بازی به کودکان امکان یادگیری رفتارهایی از قبیل تصمیمگیری، همکاری، نظم دادن، سازماندهی، اشتراک گذاری افکار و احساسات و احترام به حقوق دیگران را فراهم میسازد. کودکان در حین بازی مهارتهایی که در آینده به آن نیاز دارند تمرین، ارزیابی و تکمیل میکنند.
برآیند صحبتهای مدیران مهدهای کودک استان که بیشتر آنان داری رشته علوم ترببیتی بوده و مجوز تاسیس پیش دبستانی ومهد کودک را دریافت کردند این است که کودکان در بازی کردن، فرصت یادگیری رفتارهای مطلوب اجتماعی از قبیل کمک کردن، مشارکت و همکاری را دارند. بر اساس نظریات روان تحلیلگری، بازی با رشد هیجانی کودکان مرتبط است و به آنها کمک میکند با تجارب منفی مقابلۀ کارآمدی داشته باشند.
بازی نقش مهمی در آغاز فرایند روابط هیجانی کودک دارد و با تجارب هیجانی کودک مرتبط است. بازی محیطی را فراهم میکند که کودکان با تجربۀ مجدد هیجاناتشان آن را بفهمند.
بازی به کودکان کمک میکند واکنشهای هیجانیشان را کنترل کنند. کودکان در بازی هیجانات مختلفی را تجربه میکنند؛ مثل حسادت، لذت، درد، غم، عشق و ترس. والدین با مشاهدۀ بازی کودکان و برقراری ارتباط با آنها متوجه رشد هیجانی کودکشان در بازی خواهند شد.
در بازی کردن مخصوصا بازیهای گروهی، کودکان با یکدیگر ارتباط برقرار میکنند و مهارت های اجتماعی کودک از قبیل همکاری، کمک و حل مسأله برای مشکلات پیشآمده را میآموزند. کودکان مفهوم خودم و دیگری را درون بازی تشخیص میدهند. آنها مفهوم داد و ستد را متوجه میشوند. خوب و بد را یاد میگیرند و در بازیهای قاعدهدار پیروی از قانون را تمرین میکنند؛ زیرا اگر از قوانین پیروی نکنند نمیتوانند بازی کنند.
بالا بلندی، توپ چرخی، تیله بازی، خاله بزغاله، خروس جنگی، زو، شاه و وزیر، الک دولک، شمع گل پروانه، عمو زنجیر باف، قایم باشک، قلعه، کلاغ پر، گل یا پوچ، لی لی، هفتسنگ، وسطی،یه قل دو قل و... از بازیهای قدیمی کودکان هستند. برخی از بازیهای قدیمی اکنون فراموش شدهاند.
|
