|
ابتکار شهرهای دوستدار کودک از حدود سال 1980 از سوی یونیسف و با هدف توجه به کودکان در روند توسعه اجتماعی و کالبدی شهرها آغاز شد. با همین هدف شبکهای از شهرهای دوستدار کودک با تدوین چارچوبی مشخص برای حمایت از کودکان به وجود آمد. در حال حاضر شهرهای دوستدار کودک در بیش از 40 کشور جهان قرار دارند. در ایران نیز 12شهر به عنوان پایلوت شهردوستدار کودک مطرح و انتخاب شد. همدان نیز یکی از این شهرهاست که در سال 1399 موفق شد این عنوان را کسب نماید.
شهر دوستدار کودک چیست و بر چه مسائلی تأکید دارد؟
شهر دوستدار کودک شهری است که تمام اجزای آن در ارتباط کامل و معنیدار بر استفاده کودکان و تأکید بر حقوق کودکان به عنوان شهروندان «نادیده گرفته شده شهر» قرار دارد. شکی نیست که کودکان به دور از شعارهای تکراری، به عنوان آیندهسازان جامعه، نیازمند توجهاند. این حقیقت بر کسی پوشیده نیست که کودکان نسبت به گذشته جایگاه و اهمیت بسیار مهم تری را کسب کردهاند، تا آنجا که کودکان را «امپراطوران خانوادهها» تلقی میکنند.
در زمان کنونی و با توجه به اهمیت یافتن روزافزون کودکان در ایران و سراسر جهان و تأکید بر تأمین نیازهای فراغتی و تفریحی، آموزشی، مشارکت و نیز آسایش و راحتی آنها، بیشک ضرورت وجود و تأمین «فضاهای دوستدار کودک» مطرح میشود. دراین میان شهر دوستدار کودک شهری خواهد بود که ضمن توجه به ارزش ذاتی کودکان و همچنین ضرورتهای رشد و توسعه فیزیکی، ذهنی، روانشناختی و اجتماعی کودکان را فراهم سازد. کودکان امروزه به عنوان کنشگران اجتماعی با قدرتی به حساب میآیند که به طور معمول نمیتوان در محیط خانواده و نیز جامعه بزرگتر آنها را نادیده گرفت. اما فضای کنشگری و توسعه فردی و اجتماعی کودک چگونه در شهرها به ویژه شهرهای دوستدار کودک چگونه شده است؟ تا چه میزان فضاهای شهری میزبان و دوستدار کودکانی است که علاقمندند بازی کنند، لمس کنند، کشف کنند، بیاموزند، تعامل داشته باشند، احساس راحتی و امنیت کنند و تجربه نمایند؟ چند درصد از فضاهای شهر در همدان بر مبنای نیازمندیهای فیزیکی، اجتماعی و روحی کودکان تأمین شده است؟ تنوع این فضاها بهجز فضاهای سبز و پارکهای محلهای و منطقهای چقدر است؟ تحقیقات نشان داده است که نسل کنونی کودکان (نسل آلفا)، به فعالیتهای ماجراجویانه که در خارج از منزل انجام میشوند و نیز فضاهایی چون فعالیتهای آبی، پارکهای موضوعی، مکانهای تاریخی، فعالیتهای در فضای باز و تعاملات گستردهتر اجتماعی علاقه بیشتری نشان میدهند. ساختار ذهنی کودکان با طبیعت، محیط و هویت او گره خورده و به شدت به توجه و پرورش در محیطی فراتر از خانواده، مهدکودک و مدرسه نیاز دارد. در صورتی که فضاهای شهری دوستدار کودک تأمین کننده چنین نیازهایی باشد، میتواند از کودکان، شهروندانی آموزش دیده و عاملی برای توسعه پایدار زیست محیطی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی بسازد. در حالیکه نهادینه نشدن چنین نگرشی، رفتارها و تفکرات آسیبزا در بزرگسالی را در پی خواهد داشت.
بنابراین کودکان نه منفعلاند و نه ناتوان. از اینرو نمیتوان سهم کودکان را در شهر نادیده گرفت. باید بپذیریم که نقش کودکان در جامعه امروز تغییر قابل توجهی کرده و این تغییرات بزرگ نیازمند تأمین زمینههای لازم در محیط زندگی کودکان است تا بتواند کودکانی توانمند، قائل به ارزشهای فرهنگی و اجتماعی جامعه، آشنا به هویت تاریخی شهر، با انگیزه برای حضور در جامعه و تلاش برای ساخت آینده جامع و شهر را پرورش داد. در سالهای اخیر، همدان شاهد تلاشهایی در حوزه مدیریت شهری و مدیریت گردشگری شهر بوده است.
گامهایی که بتواند شهر همدان را به عنوان یک مقصد دوستدار کودک در عمل تعریف نماید
لازم است همدان به شهری مناسب کودکان بومی و کودکان گردشگر تبدیل شود. با این حال به نظر میرسد در حال حاضر در حوزه ساختاری و کالبدی و نیز بدنه فرهنگی شهر، اقدامات بنیادین و عمیقی در ارگانهای مربوطه شهر و گردشگری نسبت به وضعیت کودکان صورت نپذیرفته است و این مهم حاکی از آن است که کودکان به طور اساسی در فرایند توسعه و نیز در توسعه گردشگری شهری در "اولویت" قرار ندارند. این در حالی است که شهر اصفهان در چندماه اخیر پس از عنوان پایلوت شهر دوستدار کودک، موفق به کسب "نشان" شهر دوستدار کودک شد.
به نظر میرسد در حالی که شهرداری همدان، در سالهای گذشته نیز با همین شعار و برند در نمایشگاه بینالمللی گردشگری تهران نیز حضور پیدا کرده است و این دیدگاه در مردم شهر و سایر شهرها از چارچوب شهری همدان به دست آمده، لازم است موضوع شهر دوستدار کودک با نگاهی دوباره و با هدف تأمین سهم قابل توجهی از ساکنان و گردشگران شهر که همانا کودکان و خانوادههای آنانند، با برنامههایی مشخصتر و دقیقتر مورد بازبینی قرار بگیرد. شهری که در آن به شکل واقعی "دوستدار کودک" بودن حس و لمس شود و تنوعی از فعالیتهای کودکانه در آن وجود داشته باشد.
نباید فراموش کرد که نیازهای کودکان در جامعه امروز مطابق با نیازهای خود جامعه است و شهر دوستدار کودک، "شهر دوستدار مردم" نیز هست. بنابراین تأمین چنین زیرساختها و روساختهایی که میتواند با مشارکت بخش خصوصی صورت پذیرد، به توسعه کلی شهر و جامعه کمک شایانی خواهد نمود.
|
