|
قرار است یک شهرداری به شهرداریهای مناطق شهری همدان افزوده شود. یک شهرداری که شاکله آن میخواهد با هدف مدیریت شهری به حفظ هویت تاریخی شهر بپردازد. این مهم یک تصمیم کشوری است که همدان از پیشگامان ایجاد آن است.
تا امروز اما تصمیمگیری برای انتخاب نام آن و زمان آغاز کار این شهرداری منتظر اتمام مطالعات مشاوران و کارشناسان ذیربط است. شهردار همدان در آخرین مصاحبه خود در نشست کارشناسی با همدان پیام از آغاز فعالیت این شهرداری در 3 ماه آینده خبر میدهد.
البته هنوز نام این شهرداری علامت سؤالی است که بین شهرداری تاریخی، بافت و مرکزی میچرخد.
شکلگیری شهرداری منطقه مرکزی، تاریخی یا بافت در همدان در یکیدو سال اخیر بهصورت جدیتر در دستور کار مدیریت شهری شهر قرار گرفته است.
بر اساس تصمیمگیریهای اخیر در این زمینه، اهداف تشکیل شهرداری این منطقه، مدیریت واحد شهری از حیث خدماتی و کاربری، نگاه ویژه به بازار که شاکله اصلی شهر است، زنده نگهداشتن تفکر حفظ، احیا و بازآفرینی آثار تاریخی، ایجاد فضاهای بومگردی، رونق گردشگری و درآمد حاصل از این صنعت است.
از دیگر اهداف میتوان به بازسازی و احیای بناها، برقراری ایمنی و پدافند غیرعامل در قسمت مرکزی شهر و شناسایی نقاط حادثهخیز در قسمت مرکزی همدان اشاره کرد.
پس از تصویب کلیات تشکیل شهرداری بافت مرکزی یا تاریخی، مقرر شد بررسیهای دقیق برای محدوده بافت انجام شود؛ از این رو مطالعات طرح توجیهی شهرداری منطقه ۵ شهرداری همدان در دستور کار قرار گرفت.
اهداف مطالعات این طرح بر این است تا احیا، بازسازی و بهسازی بافت تاریخی انجام شود. تصمیمگیران و کارشناسان شهری میگویند، باید نامگذاری این شهرداری(بافت، مرکزی، تاریخی) متناسب با فعالیت آن باشد، نحوه اجرا و تعیین محدوده بافت مرکزی از ضروریات تصمیمگیری و مدیریت شهری محسوب میشود.
حفظ ارزشهای هویتی معماری و بافت واجد ارزش هدف شورا از تشکیل شهرداری جدید است و باید محدوده پیشنهادی نیز با این هدف هماهنگ و سبب انسجام بیشتر مدیریت در این بافتها و محدودهها شود.
ضرورت راهاندازی شهرداری منطقه 5 برای مدیریت واحد بافت تاریخی
احیا و مرمت بافتهای واجد ارزش، همکاری و تعامل بین مدیریتشهری و سازمان میراث فرهنگی را میطلبد.
درصورت تشکیل و راهاندازی شهرداری منطقه ۵ برای بافتهای واجد ارزش و تاریخی، میتوان بخشی از کارهای این حوزه که در ۴ منطقه تقسیم شده است را با مدیریت واحد در بافت مرکزی شهر، اداره کرد.
در این زمینه کارشناسان میگویند، با مدیریت واحد در ارتباط با قوانین میراث فرهنگی، باید برنامهریزی بیشتری انجام گیرد و این مهم، موجب پیشرفت روند کارها میشود.
قدمت شهر همدان و آثار واجد ارزش آن بسیار زیاد است، بهرغم اینکه تاکنون نتوانستهایم آنگونه که شایسته است، از این ظرفیت ارزشمند در راستای معرفی شهر همدان به دنیا و حتی به سایر هموطنان در دیگر شهرها استفاده کنیم؛ توجه به این امر در رشد اقتصادی شهر و ایجاد اشتغال پایدار هم بسیار حایز اهمیت است. راهاندازی شهرداری بافت برای رسیدن به مدیریتی مردممحور تأثیرگذار است.
با راهاندازی این شهرداری، اقدامات بالادستی در حوزه بافت واجد ارزش به سمت یک مدیریت مردممحوری، سوق داده میشود.
تعامل بین دستگاهها و کارشناسان، اساتید و متفکران علم شهرسازی و معماری و همچنین سیاستهای شهرداری و استان در کنار مدیریت درآمدی و اقتصادی همزمان با پرداختن به رویکرد گردشگری میتواند موفقیت در راهاندازی شهرداری مرکزی را رقم بزند.
این شرایط موجب شد رسانه همدان پیام بهعنوان حلقه واسط بین مردم و مسئولان در زمینه اهمیت شکلگیری این شهرداری و جزئیات آن، نشست مشترکی با عباس صوفی شهردار و علی مالمیر مدیرکل میراث فر هنگی، گردشگری و صنایعدستی همدان ،حمیدرضا طبی مسرور مسئول راه اندازی شهرداری بافت مرکزی همدان ، محمدرضا عراقچیان ،کارشناس برنامهریزی معماری و شهرسازی ، محمد رحمانی کارشناس شهرسازی و معماری با حضور کارشناسان مطرح شهری برگزار کند؛ خروجی این نشست را در ذیل میخوانید.
عباس صوفی، شهردار همدان:
شهرداری متولی شهر است، متأسفانه در همدان شهرداری پاسخگو است ولی برنامه ریز نیست
موضوع توسعه شهرداری یک موضوع مهم است؛ طبق قانون هر صد هزار نفر میتوانند یک منطقه داشته باشند. جمعیت همدان براساس آخرین سرشماری که در سال 95 انجام شد، 550 هزار نفر بود و با توجه به این موضوع ما میتوانیم برای ارائه خدمات بهتر و منسجمتر، 5 شهرداری داشته باشیم.
میتوانستیم مرز 4 منطقه را بههم ریخته و یک منطقه با مرز جدید تشکیل دهیم تا خدمات بهتر داشته باشیم.
اما هدف ما این بود که در کنار 4 منطقه نگاهی هم به موضوع بافت قدیمی شهر همدان داشته باشیم و به اصول تاریخ و تمدن خود ارزش قائل شویم؛ بنابراین تصمیم گرفتیم که شهرداری جدید را در منطقه مرکزی شهر همدان متمرکز کنیم و یک شهرداری تخصصیتر داشته باشیم.
بر همین اساس یک قسمت از رینگ مرکزی شهر که قدیمیترین ساختمانها و محلات شهر در آن مستقر است، بهعنوان منطقه مرکزی و شهرداری منطقه 5 درنظر گرفته شده است.
چند هدف برای تشکیل شهرداری جدید وجود دارد؛ هدف نخست، جدا کردن قسمتی از شهر از بقیه شهرداریها، درنظر گرفتن شهرداری برای بافت قدیمی شهر، توجه به بازآفرینی و کیفیت نوسازی منطقه مرکزی شهر و هدف دیگر برداشتن بار خدمات از دوش 4 شهرداری دیگر و ارائه خدمات بهتر و باکیفیتتر در کنار حفظ بافت و میراث فرهنگی است.
درحوزه منطقه قدیمی شهر مداخلات غیرکارشناسی زیادی داشتیم و سازمان میراث فرهنگی برای این موضوع دیر اقدام کرد. اما موردی که درحالحاضر مطرح است، این است که سازمان میراث فرهنگی بیشتر از حدی که وظیفه دارد در زندگی مردم دخالت میکند و این یک نکته برای مردم نگرانی ایجاد کرده است.
نبود اشرافیت لازم و بیتوجهی به زندگی و سرمایه مردم زیاد شده است. شهرداری متولی تاریخ، فرهنگ و مدیریت شهری است و باید به زندگی و ثروت مردم توجه داشته باشد.
ما قصد داریم که با ایجاد شهرداری جدید هم منطقه تاریخی را مدیریت کند و هم برای برگرداندن تاریخ و محلات قدیمی و بازآفرینی شهر سرمایهگذاری کنیم. اگر میخواهیم یک شهر باکیفیتتر، هویت بهتر و مداخله درست بسازیم، تمامی سازمانهایی که با زندگی مردم درگیر هستند باید در دل شهرداری باشند؛ چون شهرداری متولی شهر است. متأسفانه در شهر همدان شهرداری پاسخگو است ولی برنامهریز نیست.
میراث فرهنگی متولی حفظ میراث تاریخی و فرهنگی شهر است و اگر چند سال پیش با بیتوجهی نقشهها را امضا کردهاند باید پاسخگو باشند. اگر میراث به هویت اعتقاد دارد باید در معماری هم این هویت را حفظ کند، نه فقط در ارتفاع! آیا مناطق مرکزی شهر با ساختمانهایی با ارتفاع کم باهویت میشوند؟
برای حفظ و افزایش هویت شهر نباید فقط حرف زد، باید عمل هم کرد! همه پذیرفتهایم که منطقه مرکزی همدان باید منطقه 5 همدان نیز بشود، باید به بالا رفتن هویت کمک کنیم. ما تصمیم داریم که منطقه 5 شهرداری را با رویکرد برگشتن به هویت اصلی شهر و ارائه خدمات بهتر به شهروندان تشکیل بدهیم.
اگر طرح جامع خوب بسته و توزیع خدمات، ثروت و خواستههای مردم انجام میشد و از طرفی نقاط مرتفعسازی و ویلایی نیز مشخص میشد و به اندازه کافی زمین در اختیار متقاضیان بود، شاید این مشکلات فعلی را نداشتیم.
در طرح جامع جدید با همفکریِ کارشناسان، نقاط مرتفعسازی بدون ایجاد مشکل برای دیگران، مشخص میشود.
دولت وقتی قانون میگذارد باید مسئولیت حفظ دارایی مردم را نیز بپذیرد، تکلیف مردم باید مشخص شود. در منطقه بافت بهدنبال درآمد نیستیم چون منطقه تجاری شهر است. درباره زمان دقیق آغاز بهکار شهرداری جدید پیشبینی میکنم اگر اتفاق خاصی نیفتد، تا 3 ماه آینده شهرداری جدید کار خود را آغاز میکند.
علی مالمیر، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی:
هدف منطقه جدید شهرداری با هر نامی، پرداختن به ارزش بافت تاریخی است
موضوع اصلی این است که آیا قرار است با ایجاد یک شهرداری دیگر، یک منطقه به مناطق دیگر شهرداری اضافه شود یا قرار است با این اتفاق و ایجاد شهرداری، به مدیریت هسته مرکزی، بافت و مرکز شهر همدان پرداخته شود!
هم بهلحاظ الزامات قانونی که پس از برنامه سوم مطرح شده است و هم در قانونی که در سال گذشته برای حمایت از بافت مصوب شده است، وظایفی برای ارگانهای مختلف تعیین و توصیه شد که برای حفاظت و احیای بافتهای واجد ارزش تاریخی، آنها را بهصورت یکپارچه مدیریت کنیم.
اما حالا پرسش اینجاست، چه کارهایی باید انجام شود که هم ارزشافزوده بافت بالا رود و هم مالکان بافت از داشتن بناهای واجد ارزش احساس رضایت کنند، بدون اینکه تراکم و حجم آن را تغییر دهند!
در این منطقه جدید شهرداری حتی اگر اسم آن هم شهرداری بافت نباشد، اما هدف آن پرداختن به بافت واجد ارزش تاریخی است و شهرداری جدید حتی اگر بدون توجه به این محدوده شکل بگیرد بهناچار باید به این موضوع بپردازد، چون موضوع اصلی مدیریت شهری اینجا بافت است.
در یک کلام، باید کارشناسانه درباره شهر اظهارنظر کرد، شهردار نهتنها باید بیشتر از ما به الزامات قانونی و اهمیت مصوبات شورایعالی معماری و شهرسازی آگاه باشد، بلکه باید مجری این قوانین نیز باشد.
شهرداری معتقد است که میراث فرهنگی فراتر از اختیارات خود وارد این موضوع شده است، اگر سایر دستگاهها در پرداختن به موصوبات شورایعالی معماری و شهرسازی؛ از جمله شهرداری، کوتاهی میکنند، نباید تلاش میراث فرهنگی برای اجرای قوانین نادیده گرفته شود.
اگر این باور وجود دارد که میراث فرهنگی برای جلوگیری از تخریب شهر دیر اقدام کرده است اما شهرداری برای تخریب شهر زود اقدام کرده است.
ما این را میپذیریم که محدوده بافت همدان سال 1394 در رینگ دوم مشخص شده است و کسی در جریان آن نبوده است؛ اما یکی توضیح دهد که چرا به رینگ اول و محدوده بافت در سال 1388کسی توجه نکرده است؟ چرا در سالهای 88 تا 94 مداخلات زیادی در رینگ یک اتفاق افتاده است؟
طرح تفصیلی برای ارتفاع ساختوسازها ضوابط بافت را مشخص کرده است و کمیسیون ماده 5 در سال 91 نیز تغییراتی در ارتفاع داده است، اما در کنار آن اعلام کرده است بافت شهر شامل این قانون نمیشود. قانون اعلام میکند که بارگذاری در بافت شهر را افزایش ندهید و معابر را تعریض نکنید.
گله شهروندان همدانی این است که چرا ضوابط اعمال ارتفاع برای ساختوسازها در سالهای اخیر مورد تبعیض قرار گرفته است.
چه ارگانی و افرادی عامل این تبعیضها هستند؟ آیا در سالهای اخیر روی این مهم هم کار کردهایم که با افزایش ارتفاع و تراکم جمعیت در بافت کیفیت زندگی را بالا ببریم؟
وزارت کشور موظف است حداکثر تا پایان سال دوم برنامه چهارم توسعه در تمامی شهرهای دارای بافت تاریخی ارزشمند که محدوده و ضوابط حفاظتی و کاربری آنها به موجب ماده 2 آئیننامه،توسط سازمان میراث فرهنگی کشور تعیین و اعلام شده است و با توجه به وسعت و ویژگی بافت و همچنین تعدد و تنوع بناها و مجموعههای تاریخی و فرهنگی واقع در محدوده قانونی شهر، ساختار مدیریتی مناسب در ستاد یا مدیریت مناطق با هماهنگی مناطق سازمان میراث فرهنگی اجرا کند.
ما باید به شکلی تصمیمی بگیریم که بیشترین منافع برای شهر حاصل شود. جدیدترین قانون مصوبشده این است که سازمانهای مربوطه به شکلی تصمیم بگیرند که شهری که دارای بافت واجد ارزش تاریخی است، رشد کند ضمن اینکه الزامات فنی و حقوق مالکانه و مباحث دیگر را نیز رعایت کند.
طبق قانون، شهرداریها در برابر میراث فرهنگی مسئولیت دارند و باید برای حفظ میراث فرهنگی اعتبار بگذارند.
در کل لازم است بگوییم ارزیابی اداره میراث فرهنگی از شکلگیری شهرداری جدید مثبت است و ما میخواهیم که تمام بافت شهر مربوط به یک شهرداری باشد تا برای حل مشکلات بافت با یک شهرداری همکاری کرده و بتوانیم برای حفظ و احیای بافت تلاش کنیم.
محمد رحمانی، دکتری شهرسازی و کارشناس معماری در همدان:
شکلگیری شهرداری جدید با نگاه و ضوابط وزارت کشور مطرح است
موضوع تأسیس شهرداری برای حوزه مرکزی و هسته شهر با هدف حفظ بافت تاریخی، چند سالی است که مطرح شده است. در دوره شوراهای گذشته، این موضوع تنها یک پیشنهاد بود اما از زمان شهردار شدن عباس صوفی این مهم شکل اجرایی به خود گرفت.
برنامهریزی برای اجرایی شدن شهرداری منطقه 5 توسط شورای پنجم در همدان کلید خورد و از زمانی که سرپرستی این شهرداری پذیرفته شد، تلاشهای بسیاری رقم خورد تا محدوده آن تعیین شود.
برای تعیین محدوده شهرداری جدید، 2 جنبه را میتوان درنظر گرفت؛ نخست، شکل کارکردی و اجرایی است و همینطور نگاه شهرداری به اینکه یک شهرداری دیگر به 4 منطقه فعلی شهرداری اضافه خواهد شد. شکلگیری این شهرداری با نگاه و ضوابطی است که در وزارت کشور مطرح است اما اصل موضوع حفظ بافت تاریخی و فرهنگی است و شهردار این منطقه باید تحت نظارت شهردار مرکزی، این منطقه را مدیریت کند. اما در این بین آرا و اختلافنظرات درباره تعیین محدوده، مشکلاتی را برای آغاز کارهای بعدی ایجاد کرده است.
در جلسات مختلف از دید میراثی، فرهنگی، شهرسازی و دانشگاهی به موضوع پرداخته شده است و نشاندن تمام نقطهنظرات کنار هم برای تعیین محدوده یک شهرداری، وقت شهرداری را در اجرا میگیرد.
ما بهعنوان مشاور، وظیفه کار مطالعات برای تعیین شکل کار در تهیه نقشهها را داشتیم و با برگزاری جلسات متعدد سعی کردیم نقطهنظرات را کنار هم قرار دهیم. نتیجه تمامی این جلسات 4 پیشنهاد بود که با اما و اگرهایی مواجه شد.
شکلگیری شهرداری منطقه مرکزی یک پیشرفت برای شهر است ولی آیا منابع و نیروی انسانی کافی برای اداره این شهرداری وجود دارد؟
اگر شکل مدیریت شهری با نگاه انسانمحور در شهرداری همدان رقم بخورد، این مهم جزو نخستین اتفاقات خوب در کشور است؛ زیرا شکل شهرداری منطقه مرکزی با شکل شهر که در سال 1309 طراحی شده است، همخوانی دارد. محدوده سال 1335 هیچ ربطی به شهرداری منطقه مرکزی ندارد. تأسیس شهرداری جدید با وزرات کشور است و قوانین آن نیز مشخص است.
محمدرضا عراقچیان، کارشناس برنامهریزی، معماری و شهرسازی:
هدف منطقه جدید شهرداری نگهداشتن هویت شهر باشد
نباید تعصبات سازمانی روی اصل قضیه تأثیر بگذارد. در نقشه همدان نشان داده شده است که 4 منطقه تقریبا یکسان است.
اگر قرار است که بر اساس تراکم جمعیت تصمیم گرفته شود، باید نقشه تراکم جمعیت بررسی شود و یک نقطه را برای 50 هزار جمعیت درنظر بگیریم اما اگر هدف شهرداری ایجاد یک منطقه جدید برای ارائه خدمات بهتر است، اختیار دارد که هرجایی را به شهر اضافه کند.
حالا که قصد داریم یک منطقه اضافه کنیم باید یک هدف هم به آن بیفزاییم و آن نگهداشتن هویت شهر است. همدان از دوران ابتدایی تاکنون 12 بار تخریب شده است، در جنگ تحمیلی نیز بیش از ده درصد بافت همدان تخریب شد. همه اینها سبب آسیب به هویت کالبدی شهر شده است. همدان بهعنوان قدیمیترین شهر ایران یک هویت اجتماعی دارد و باید این هویت اجتماعی با محدوده قدیمی و تاریخی حفظ شود.
مبنای بافت از نظر میراث فرهنگی نقشه سال 1335 است. که روی آن نقد وجود دارد، زیرا قسمتهایی از آن باید حذف و قسمتهایی به آن اضافه شود. باید مطالعات بهگونهای انجام شود که هم به هدف مدیریت بهتر شهری و هم به حفظ بافت برسیم.
متأسفانه تمام بستههای میراث فرهنگی بستههای تنبیهی است. تصور میراث برای اینکه آنچه در محدوده سال 1335 است، یک نسخه یکسان داشته باشد کاملا غلط است. ضوابط ارتفاعی و منظری فقط برای یک نقاط خاص باید اجرا شود. باید کار را بهگونهای انجام دهیم که هم نظر میراث برای حفظ بافت و هم نظر شهرداری برای مدیریت بهتر شهری اجرا شود.
همه باید تلاش کنیم مدیریت واحد شهری راه بیفتد. شهر ما در کنار خدمات نیاز به هویت و مباحث اجتماعی و فرهنگی دارد و تنها وظیفه شهرداری نیست، میراث هم باید در حوزه کالبدی وارد شود.
دغدغه تمام مردم اصلاح روابط عمومی در شهر است. بر اساس خروجی این نشست، لازم است مطالعهای مجدد روی گزینهها انجام شود.
حمیدرضا طبیمسرور، مسئول راهاندازی شهرداری بافت مرکزی در همدان:
سیاستهای شهرداری با بافت تناقض ندارد
وزارت کشور برای تأسیس شهرداری در تمامی کلانشهرهای کشور بر افزایش مشارکت شهروندان، افزایش سرعت و اثربخشی عملیات اجرایی و خدمات شهری، افزایش سرعتعمل و دقتنظر شهرداری در کنترل نظارت و مدیریت شهر و همچنین افزایش تصمیمگیریهای گروهی تأکید دارد که این افزایش وابستگی میانگروهی سبب افزایش انسجام اجتماعی، فرهنگی و دینی مردم میشود.
در گذشته جامعنگری کاملی وجود نداشت. زمانی که شورایعالی معماری و شهرسازی مدیریت میکرد، شاهد ویرانی منطقهای مثل جولان بودهایم. شهرداری با اقداماتی نظیر ترمیم بناها نقشی خوب و کلیدی حتی فراتر از سازمان میراث فرهنگی داشته است و نمیتوان فعالیتهای ارزنده شهرداری را در کنار میراث فرهنگی نادیده گرفت. سیاستهای شهرداری با بافت تناقض ندارد و در کنار بحث درآمدی، بحثهای اجتماعی و فرهنگی نیز مطرح بوده است. موافقتهای اولیه برای تشکیل شهرداری جدید از وزارت کشور گرفته شده است، برخلاف اینکه این محدوده مقیاس جمعیت را نداشته است.
ما باید با کمک مشاور، اطلس این منطقه که شامل محلهبندی و ناحیهبندی است را مشخص کنیم و یک مطالعه جامع فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و جمعیتی داشته باشیم و از طرفی پیوستهای درآمدی را نیز مدنظر بگیریم. محدوده باید تصویب و مشخص شود و یک پیوستگی بین ارگانها و مجموعههای ذیربط وجود داشته باشد تا مصوبه کلی از وزارت کشور گرفته شود.
موضوع نشست: نقش ایجاد شهرداری بافت یا مرکزی بر مدیریت فضای تاریخی شهر
سرویس گردشگری- مدیریت نشست: مریم مقدم - خبرنگار : زهرا زنگنه - عکاس: مهدی کلوندی
|
