|
تکلیف آب همدان چیست؟
باوجود اینکه در سال جاری همدان جزو 8 استان خشکی که با بحران جدی آب مواجه میشود دستهبندی شده اما مسئولان استانی خبر از تابستانی بدون قطعی آب میدهند.
آنطور که اعلام شده است تداوم خشکسالی در سال 1402، کرمانشاه، فارس، خراسان جنوبی، یزد، سیستان و بلوچستان، کردستان، قزوین و همدان را در خطر جدی «بحران آب» قرار داده است.
در حال حاضر با 4میلیون و 600هزار مترمکعب تنها 13درصد از حجم سد اکباتان پر است و با بارشهای فصل بهار نیز میزان ذخیره آب برای مصرف آب بهار و تابستان کافی نخواهدبود. از حال حاضر برداشت آب توسط کشاورزان در بالادست سداکباتان ممنوع شده است و تدابیر ذخیره آب در حال انجام است.
از طرفی با خط اضطراری انتقال آب از تالوار به همدان امکان انتقال میزان موردنیاز آب به همدان وجود ندارد و برای رسیدن به این هدف باید تصفیهخانه مهاجران به مرحله بهرهبرداری برسد.
آخرین وعده مسئولان استانی برای تکمیل تصفیهخانه مهاجران جهت تصفیه و انتقال آب از سدتالوار به همدان به ایام دهه فجر بازمیگردد. اما پس از گذشت 2ماه از این وعده، محمد ضروری مدیرعامل آب منطقهای استان هفته گذشته اعلام کرد که تصفیهخانه در مرحله محوطهسازی و نازککاری است و پیش از اوج مصرف به بهرهبرداری خواهدرسید.
یک کارشناس مطلع هم در این زمینه گفت که در خوشبینانهترین حالت این تصفیهخانه تا 2ماه دیگر به مرحله بهرهبرداری خواهدرسید.
تصفیهخانه مهاجران جهت تصفیه و انتقال آب از تالوار به همدان ساخته میشود. این تصفیهخانه توان تصفیه آرسنیک و انتقال 2200لیتر در ثانیه آب به همدان را خواهدداشت.
باوجود پیشبینیهای وزارتخانه مبنی بر سال بحرانی برای آب همدان، اما مسئولان از اسفند سال 1401 وعدهرفع بحران را داده و گفتهاند امسال با قطعی آب مواجه نخواهیمشد.
هرچند تدابیری در یکسال گذشته برای تأمین آب همدان صورت گرفته اما همه برنامهها موقتی است و پیشبینی شده است میزان آبی که میتوان از تالوار منتقل کرد نیز کفاف 12 سال شهر را بدهد. بر این اساس گفته میشود تدابیر دیگری برای تأمین آب همدان صورت گرفته که طبق برنامه بیستم توسعهای کشور یکی از این راهها استفاده از آبشیرینکن و انتقال آب از دریای عمان به همدان است. بهنظر میرسد این روش بیشترین هزینه و کمترین معضلات اجتماعی را در پی خواهدداشت اما راه نخست تأمین آب پایدار برای همدان نیست.
در هرصورت انتقال آب از استانی به استان دیگر علاوه بر اینکه هزینههای گزافی بر کشور تحمیل میکند استانهای منبع را نیز با بحران آب مواجه کرده و جنگ آب راه میاندازد. همین حالا که آب از سدتالوار در گروس از توابع شهرستان بیجار به همدان منتقل میشود بیجار خود دچار کمآبی است و به برخی نقاط آن با تانکر آبرسانی میشود. بنابراین برای جبران کمآبی شهرستان بیجار قرار است از سد سیازاخ شهرستان دیواندره، با لولهگذاری 140کیلومتر، کمبود آب مردم بیجار تأمین شود.
مشکل تأمین آب خراسان جنوبی هم قرار است از طریق دستگاههای آبشیرینکن و از طریق لولهگذاری به دریای خزر حل شود. تاکنون 700کیلومتر آن لولهگذاری شده و باقی پروژه درحال انجام است. تأمین آب سنندج و شهرهای شرقی کردستان هم از طریق انتقال آب از غرب به شرق کردستان و ساخت سد آزاد در حال حل شدن است.
سیاست صادرات آب پنهان و سپس پروسه تأمین آب شرب توسط لولهگذاریهای 140کیلومتری و هزینه 1500 میلیارد تومانی دور باطلی است که ضعف مدیریتی سبب شده گریبان شهرها را بگیرد.
در تابستان سال گذشته وبیناری درباره معضل آب استانها برگزار شد که در آب بیانیهای صادر شد. امضاکنندگان این بیانیه در ادامه با طرح راهکارهایی برای برونرفت از این بحران گفتهاند: «الگوی توسعه کشور باید نخبهمحور باشد و نتایج حاصله از مطالعات علمی آنها به مدیران اجرایی کشور منتقل شود. یعنی دولتها باید به دانش جمعی رجوع کنند که در حال حاضر ارتباط بین این دو گروه ضعیف است. طی سالهای اخیر مطالعات متعددی بر پایههای علمی و نخبگانی صورت گرفته، ازجمله براساس مطالعاتی که توسط «کمیته محیطزیست و آب» مجمع تشخیص مصلحت نظام انجام شده، شاید هنوز فرصت اندکی برای ورود و اجرای الگوهای درست مصرف داشته باشیم.
در این مطالعه (مندرج در پژوهشنامه محیطزیست شماره ۵ چاپ شهریور ۱۴۰۰) براساس اعداد و ارقام مشخص، پیشنهادهایی شده که اگر الگوهای مصرف در قالب یک اصلاح بزرگ در کشور انجام گیرد، میتوان ۲۳ میلیارد مترمکعب در بخشهای کشاورزی، شرب و صنعت صرفهجویی کرد. این پیشنهادها در 2برنامه ۵ ساله هفتم و هشتم قابل پیاده کردن است، به شرط آنکه از سال ۱۴۰۲ اجرایی شود. البته از الزامات اجرای این سیاست، ثبات اقتصادی و بهبود مراودات با همسایگان و کشورهای جهان است تا بخشی از نیازهای غذایی کشور در تجارت جهانی تأمین شود. آب در کشور ما به عنوان یک کالای ارزانقیمت در کشاورزی عرضه شده است.
سدسازی و رویکرد سازهای نیز بر رویکرد انسانگرایانه تفوق داشته، در حالی که اگر بخواهیم آینده بهتری داشته باشیم باید از ظرفیت همه علوم برای کنترل مصرف و تقاضا استفاده شود. در حوزه زنان باید جدیتر وارد عمل شد. در سال ۲۰۲۱ شورای جهانی آب اعلام کرد زنان در مدیریت آب فقط ۷ درصد سهم دارند، در حالی که در حوزه مصرف خانوار و الگوی کشت ظرفیت قابل توجهی برای زنان وجود دارد.
آب متعلق به همه است و باید نگرش بین رشتهای به آب داشت. بنابراین باید مشکلات زنان روستایی در حوزه کشاورزی را مدنظر قرار داد. بهطور مثال از آنجا که کشور ما ۹۰۰ کیلومتر مرز دریایی دارد، زنان میتوانند اقتصاد دریا را جایگزین کشاورزی کنند. در سالهای گذشته الگوهای موفقی از طرحهای توانافزایی زنان روستایی به اجرا گذاشته شده که باید ادامه یابد و در سطح کشور فراگیر شود. متأسفانه وزارت نیرو در بخشهایی به جای آنکه در جهت تأمین حفاظت منابع آب کشور حرکت کند، آبفروشی میکند. در این شرایط بحرانی باید بخشهای مختلف دولت هماهنگ و وزارت نیرو در کنار سازمان محیطزیست قراربگیرد. به خصوص در بحث «ارزیابی زیست محیطی» تا بهطور مثال شاهد مجوز تأسیس 2پروژه مینی پالایشگاه سیندژ زاگرس در کرمانشاه و معدن گور در استان کرمان روی آبخوان و دشتهای ممنوعه نباشیم. بنابراین باید بر اجرای دقیق قانون ارزیابی محیطزیست و تکرار بند قانونی آن در برنامه هفتم تأکید کرد. براساس نقشه بحران آب کشور، باید هر استان در این زمینه برنامهریزی داشته باشد و در استانهایی دچار بحران آب، معیشت جایگزین کشاورزی فوراً ایجاد شود.
کشاورزی نیز باید به سمت کشاورزی پایدار برود و از جمله مصرف کود شیمیایی آببر ممنوع اعلام و برای حاصلخیزی خاک سرمایهگذاری شود. هماهنگی وزارت جهاد کشاورزی و وزارت نیرو برای به حداقل رساندن میزان مصرف آب بخش کشاورزی اهمیت بسیار دارد. همچنین آموزش کشاورزان و تقویت تشکلهای روستایی برای نقشآفرینی مردم بسیار مهم است. وزارت جهاد کشاورزی و تشکلها باید با کشاورزان قراردادهایی منعقد کنند که کشاورزان در قبال خدمات یا خرید تضمینی، قبل از کشت برای حفاظت از آب و خاکی که دراختیار اوست، متعهد شود.
اجرای قوانین مانند «قانون حفاظت از خاک»، «قانون حفاظت از تالابها» و قوانین مادر در زمینه آب ضرورت دارد. همچنین توجه به موضوع مهم «آبخیزداری و آبخوانداری» که تجربیات موفقی در ایران داشته و بسیار راهبردی است. استارتآپها میتوانند در این زمینه نقشآفرینی مؤثری داشته باشند و ورود امیدوارانه آنها در این زمینه هم به شغل و رفع نیاز جوانان و هم نجات ایران عزیز کمک کند. بهرهمندی از روشهای سنتی و مدرن حفاظت و تقویت سفرههای آب زیرزمینی مانند استفاده صنایع آببر از پساب خود نیز اهمیت جدی دارد. در شرایط حاضر باید با روشهای هیدروپولیتیک، مشکلات آب منطقهای را در سطوح بینالمللی و با همسایگان حل کرد.
در حوزه دیپلماسی آب هنوز مدل منسجم و سیاست واحدی در مورد همسایگان نداریم و باید راهکارهای جدید ارایه و عملیاتی شود. حضور مردم در صحنه باعث توقف پروژههای آسیبپذیر میشود و شبکههای اجتماعی بسیار کمککننده هستند. طبق آمار ۷۸ درصد مردم ایران حداقل به یک شبکه اجتماعی متصل هستند و این عرصه مطلوبی برای اطلاعرسانی است. هر جا مشکل در کشور وجود داشته باشد باید آن را مشخص و برای مسئولان و مردم منعکس کرد. همچنین برای توسعه و ترویج این نگرانی و راهکارهای مقابله با آن باید آموزش فعالان محیطزیست با تأکید بر آموزش سمنهای محیطزیستی جدی گرفته شود.
اگر چه قوانین کارآمد برای حفاظت از منابع آب وجود دارد، ولی بیثباتی اقتصادی، سیاستهای ناپایدار ملی و تنشهای فرامرزی مانع از توجه کافی و یکپارچه به موضوع آب شده است. مردم و مسئولان برای نجات کشور از خطر تمدن بیآبی، باید دو دهه جدیت و سختگیری در حوزه آب را متحمل شوند؛ در غیر این صورت آینده نان و آب و محیطزیست نامعلوم خواهد بود.»
|
