|
صحبت از آلودگی که میشود آنچه در ذهن متبادر میگردد آلودگیهای هوا، دود، مونواکسیدکربن و ذرات معلق در هوا است. یعنی در همه این سالها که ماجرای آلودگیها کمی جدیتر شده است، همه رسانهها و حتی صدا و سیما فقط روی همین یک موضوع مانور دادهاند، چون به نظر خودشان از بقیه آلودگیهایی که در شهرها وجود دارد مهمتر و زیانبارتر است. واقعیت آن است که اطلاعات ما درباره آلودگیهای دیگر بسیار محدود است، بهطور مثال ما از آلودگیهای آب وخاک یا آلودگی صوتی مطالب بسیاری شنیدهایم اما اصلا نمیدانیم آلودگی نوری چیست. با این وضعیت بعید است که کسی باور کند چیزی به نام آلودگی نوری هم داریم که خطراتش اگر از آلودگی هوا بیشتر نباشد، کمتر نیست. برخی شهروندان و حتی مسئولان به این موضوع بسان یک موضوع خندهدار و بیاهمیت نگاه میکنند تا یک آلودگی مهم شهری که در برخی مناطق مدرنتر و تازهسازتر مثل شهر ما، درحال افزایش است و آسیبهایش امروز و فردا خودشان را نشان میدهند.
تا همین یکی دو دهه پیش، خبری از این همه نورافشانی و چراغهای گوناگون و ملون در مغازهها نبود. کل نوری که از مغازهها بیرون میآمد، نور کم فروغ نئونهای پشت شیشه و یا حداکثر لامپهای مدادی پشت ویترین بود. این لامپها به قدری پر مصرف بود که خیلیها ترجیح میدادند، استفاده نکنند. اما الان همه کمر همت بستهاند که نگذارند حتی یک متر از خیابان تاریک بماند. لامپهای نئونی رنگی پشت شیشه که جزو جدانشدنی ویترین است و در این سالها هرچقدر علم پیشرفت کرده نور اینلامپها هم زیادتر از گذشته شده است. LEDها هم که تازهوارد هستند، حسابی مورد استقبال قرارگرفتنهاند، چون پرنورتر، زیباتر، جذابتر، کممصرفتر و پربازده هستند و مغازهدارها با این استدلال که مشتری جذبکن هستند سراغشان میروند. مغازهداران دقیقاً دست روی مدلهایی میگذارند که به قول معروف خاموش و روشن میشوند. حالا اگر در این ميان چشم رهگذران یا رانندگان زده شد اصلا عیبی ندارد و بدون اشکال است. بيشتر رانندگان از این موضوع گلایهمندند و برخی خود را با این موضوع وفق دادهاند و هنگام ماندن پشت چراغ قرمز چشم خود را لحظاتی میبندند تا نور اذیتشان نکند و در اصطلاح کورچشمی نداشته باشند.
تا حالا چند بار به خورشید خیره شدهاید؟ پس از خیرهشدن به جوشکاری چه احساسی داشتهاید؟ نظرتان نسبت به رانندهاي که پشت سرتان با نور بالا رانندگی میکند، چیست؟ ما کم و بیش در زندگی خود تمام این موارد را دیدهایم. اگر اینطور است مطمئن باشید آلودگی نوری را تجربه کردهاید. آلودگی نوری نور مزاحمی است که اغلب در تاریکی شبها، موجب آزارهای چشمی شده و آسیبهایی را ناخواسته به روح و جسم ما وارد میکند. بگذارید در ابتدا ببینیم آلودگی نوری چیست؟ به نورهای مصنوعی که در زمان یا مکان نامناسب و بیش از استاندارد خود ساطع شده و با کیفیت نامطلوب محیط زیست، آسمان شب را آزاردهنده و آلوده میسازد، آلودگی نوری گفته میشود. یک نور استاندارد باید از 3 فاکتور زمان و مکان و کیفیت بهرهمند باشد.
کارشناسان میگویند، اگر منبع نور در معرض دید مستقیم کسی قرار بگیرد یا سطوح براق نور را به چشم انسان منعکس کند، شبکیه این شوک نورانی را دریافت میکند و به شدت تحریک میشود و برای مدتی به تحریکات بعدی پاسخ نمیدهد. به این حالت خیرگی ناراحتکننده میگویند که تکرار این حالتها به چشم انسان صدمه خواهد زد و همین امر میتواند دليل بروز تصادف شود البته این موضوع به پژوهش بیشتر نیاز دارد.
خیرهکنندگی را میتوان به شیوههای گوناگون دستهبندی کرد. یکی از این دستهبندیها توسط (Bob Mizon _هماهنگکنندهی انجمن آسمان تاریک بریتانیا) ایجاد شده که بدین شرح میباشد:
نورهای کورکننده:
که به توصیف اثری همانند آنچه بر اثر خیرهشدن به خورشید برای چشمها اتفاق میافتاد، میپردازد. این عارضه کاملاً کورکننده بوده و فرد را به اختلالات گذرای بینایی دچار ميکند.
نورهای ناتوانکننده:
به توصیف اثری مانند کور شدن توسط نور چراغ خودروهای مقابل همراه با کاهش عدیدهی توانمندیهای بینایی میپردازد.
نورهای آزاردهنده:
به تنهایی موقعیت خطرناکی ایجاد نمیکند، در بهترین حالت رنجشآور و خشمانگیز است و تحمل آن برای بلندمدت میتواند سبب احساس خستگی شود.
این جمله را احتمالاً بارها و بارها از زبان بزرگترها و قدیمیترها شاید شنیده باشید، "قدیم که این جوری نبود. غروب که میشد همه میرفتند سر خانه و زندگیشان. الان شبها مثل روز روشن است." البته بیراه هم نمیگفتند، بخشی از امنیت شهرها مدیون این نور وافر است و معمولا تاریکی و تخلفات باهم عجین شدهاند و این موضوع از مزایای روشناییهای بی حد و حصر است. در کلانشهرها شبها واقعاً مثل روز روشن است و غیر از تیرهای برق که وسط معابر توسط اداره برق نصب شده، شهرداری و تابلوهای تبلیغاتی همچنین المانهای نوری حسابی شهر را نورباران کردهاند، مغازهها هم در این ماجرا سهم زیادی دارند. شب در این خیابان هیچ معنا و مفهومی ندارد. از ابتدای خیابانها یا بلوارها تا انتهایش را که بروید، نور تابلوها و LEDهای پشت شیشه مغازهها اینقدر زیاد است که پس از 10، 12 دقیقه اگر سردرد نگیرید، نیاز پیدا میکنید به یک جای کمنورتر و تاریکتر بروید که چشمهایتان کمی آرام بگیرد.
برخی دیگر برای جذب مشتری به نصب انواع لیزر اقدام کردهاند. آنها نورهای لیزری را در سطح پیادهرو پراکنده ساختهاند و رهگزران به ويژه آنها که همراه خود کودک دارند، مجبورند کمی بایستند تا فرزندشان نورهای متحرک روزی پیادهرو را دنبال کند و به یک شادی موقت دست یابد. نورهای لیزری سبز گاهي تا صدها متر دورتر را روشن کرده و در برخی مواقع موجب حواس پرتی رانندگان میگردند.
خلاصه اینکه بسیاری از پیادهروهای خیابانهای منطقه چند ده برابر استاندارد نور دارد و کسبه بیآنکه بدانند و بخواهند با همین نور اضافی تأثیرهای روانی منفی برای خودشان و مشتریان تولید میکنند. همه این موارد و مسائلی که ذکر گردید فقط نمونههایی از آلودگی نوری در شهر ماست. البته به این فهرست میشود تابلوهای تبلیغاتی و تلویزیونهای شهری را هم اضافه کرد که خیلیهایش بدون توجه به قوانین و دستورالعملها، از نورها و چراغهای غیرمتعارف استفاده کرده و تولید آلودگی میکنند.
طبق معیارها و استانداردهایی که وجود دارد، در فضاهای عمومی شهری باید نوری وجود داشته باشد که شما از فاصله 25 متری بتوانید صورت بقیه عابرانپیاده را ببینید. ولی الان ما از ابتدا تا انتهای خیابانها یا بلوارها را کاملاً میبینیم، چون مثل روز روشن است.
خیلی از پژوهشگران و کارشناسان این حوزه اعتقاد دارند که آلودگی نوری از آلودگی هوا هم خطرناکتر است. زیرا نخستين تأثیرش روی انسانها است، یعنی کسانی که در معرض نورهای مصنوعی قرار دارند. آلودگی نوری ضربآهنگ شبانهروزی بدن ما را به هم میزند. به زبان ساده میشود اینطور گفت که نورهای مصنوعی در شب بدن ما را بیشتر گیج میکند و آن را از وضعیت طبیعی خارج میکنند. این چرخه طبیعی 24 ساعته در حفظ سلامت و نشاط انسانها نقش اساسی دارد و اختلال در آن، بیخوابی و افسردگی میآورد و موجب بروز سرطان و بیماریهای قلبی و عروقی میشود. یکی از حساسترین و مهمترین اثرات آلودگی نوری بر انسان هم آسیبهای چشمی است که شایعترین نوعش خیرگی چشم یا چشمزدگی است و شاید اگر پژوهش صحیحی در این زمینه انجام گیرد، میتوانستیم به این نتیجه برسیم که دلیل عمده بسیاری از تصادفهای شهری، به ویژه در نواحی آلوده، چشمزدگی و نورهای غیرمتعارفی است که در آن اطراف وجود دارد و کمتر کسی به آن توجه میکند. حتی مأموران محترم راهور در دلايل تصادف ممکن است به آن استناد ننمایند.
نور مصنوعی موجب میشود که روند طبیعی به خزان رفتن گیاهان دچار مشکل شود و به اصطلاح دیرتر پاییز را درک کنند. ثمرهاش انباشته شدن برف روی شاخ و برگ درختان و شکستن آنها در زمستان خواهد بود. پرندهها هم در این میان دچار آسیب میشوند. نوع مهاجرتشان در چنین وضعیتی یا خیلی زود یا خیلی دیر انجام میشود و شرایط ایدهآل آب و هوا را از دست میدهند. به علاوه غذای مناسب برای ادامه زندگی پیدا نمیکنند. درباره بقیه هم نور سبب سرگردانی پرندگان میشود و جمعیتشان را در معرض خطر قرار میدهد.
اما نصب تابلوها بر سردر مغازهها و استفاده از LEDها قاعده و قانون خودش را دارد، نباید موجب آزار و اذیت همسایهها و ساختمانهای مجاور شود که اگر این اتفاق بیفتد، شهرداری مجاز است طبق ماده 92 از قانون شهرداریها تابلوها را جمع کند.
اطلاع نداشتن از قانون برای ساخت و نصب تابلوهای نوری از مشکلات و معضلات اصناف است و تعامل خوبی با صنوف برای اطلاع از قانون صورت نگرفته است و مغازهداران آگاهی کامل را ندارند و برخی نمیدانند پيش از سفارش ساخت تابلو چه موازینی را باید رعایت کنند و میزان پرتابش نور یا زاویه نصب تابلوها چگونه باید باشد.
تابلوهای تبلیغاتی با صفحه نمایش LED در سطح شهر درخشندگی زیادی دارند كه این امر علاوهبر موضوع زیبایی شناختی و آثار منفی بر محیط زیست، اثر منفی بر سلامت روانی شهروندان دارد.
توسعه صنعتی یك كشور و افزایش جمعیت ارتباط مستقیمی با میزان آلودگی نوری دارد كه این موضوع باید در طرح جامع مدیریت شهری به صورت جدی مدنظر قرار گیرد. آلودگی نوری با بهكارگیری تجهیزات مناسب، استفاده از نورهای ملایم در شب كه تأثیر بهسزایی حتی در عملكرد صحیح رانندگان دارد، استفاده از تایمر، حسگر و همچنین استفاده از قابهای مناسب كه از انتشار نور به سمت آسمان جلوگیری كنند قابل كاهش و كنترل است. هر چند اقدامات بسیار خوبی از سوی سازمان سیما ومنظر شهرداری برای تدوین آئیننامه و ساماندهی تابلوهای سردرب مغازهها صورت گرفته و نیروهای جوان و خوشفکری و پیگیری دارد اما باید یك سازمان مشخص متولی نظارت، بازرسی و كنترل روشنایی و نورپردازی شهر باشد بهگونهای كه ضمن حفظ روشنایی و امنیت شبانه، سایر آسیبها به جانداران و گیاهان و در نهایت محیط زیست را هم مورد بررسی قرار دهد. از آنجایی كه نور در القای حس امنیت نقش اساسی دارد، كنترل و نظارت بر روی آلودگی نوری باید طوری باشد كه بيشترين میزان نور برای حفظ حداقل امنیت در شهر مورد استفاده قرار گیرد. نورپردازی صحیح نهتنها بر قابلیت تشخیص بهتر اثرگذار است بلكه از نظر اقتصادی نیز بهصرفهتر بوده و موجب كاهش جرم و افزایش زیباییهای شهر میشود. نور تنها پدیدهای است كه اثر مستقیم بر رشد جانداران دارد و باید استفاده از آن با در نظر گرفتن محاسبات دقیق و استانداردهای لازم در این زمینه انجام شود. بینظمی و پراکندگی در مورد نورپردازی در شهر بهگونهای سرسامآور شده که چندین سال است کارشناسان شهری و بهداشت روان از روند رو به رشد آلودگی نوری در شهرها خبر میدهند.
در پایان به کسبه محترم و صاحبان شرکتها و فعالان اقتصادی و حتی ادارهها دولتی توصیه میشود پيش از هر اقدامی برای ساخت تابلو و صرف هزینههای گزاف به سازمان سیما و منظر شهرداری مراجعه کرده و استانداردهای لازم دريافت و مطالعه شده تا از ایجاد دردسر و هزینههای بیشمار برای خود و شهرداری جلوگیری کنند. چنانچه شهروندی از موضوع آلودگی نوری شکایت داشت از 2 طریق میتواند موضوع را پیگیری کند. اول با مراجعه حضوری به سازمان سیما و منظر و فضای سبز شهرداری همدان واقع در پل رسالت نسبت به پرکردن شکایت کتبی اقدام کند.
دوم تماس تلفنی با شماره تلفن 3 رقمی137است که تمامي تماسها محرمانه باقی مانده و پس از ثبت گزارش، به مسئول مورد نظر ارجاع شده و پس از بازدید حضوری از محل در ساعات مختلف واحراز تخلف و مزاحمت در 2 نوبت اخطار کتبی برای مالک صادر خواهدشد.
در صورت همکاری نکردن، رفع مزاحمت و جمعآوری نکردن سازه بهصورت داوطلبانه و اختیاری از سوی مالک، بر اساس ماده 92 همچنین بند20 از ماده 55 قانون شهروشهرداریها، مأموران بهطور مستقيم برای رفع مزاحمت اقدام خواهند نمود و تمامي هزینههای مترتب برای جمعآوری از فرد متخلف دريافت خواهد شد.
شایان ذکر است که مطابق اصل 40 قانون اساسی، هیچکسی نمیتواند اجرای حق خود را وسیله اصرار به دیگران قرار دهد و براساس ماده 618 قانون مجازات اسلامی مصوب 1375مصداق جرم سلب آسایش شغلی است و قابل تعقیب کیفری است.
خاطرنشان میسازد شهر خوب دست نیافتنی است. شهر خوب را شهروندان خوب می سازند.
|
