|
گزارش سالانه (۲۰۲۳) دیدهبان جهانی کارآفرینی نشان میدهد که بعد از تجربه کرونا، کارآفرینان جهان بیشتر از شکست کسب و کار خود میترسند و در این میان زنان، کمتر تمایل به کارآفرینی و جوانان بیشتر خواهان راهاندازی کسب و کار شخصی خود بودهاند؛ جایگاه ایران نیز در این گزارش قابل توجه است.
به گزارش کارآفرین نیوز، کارآفرینی یا شروع یک کسبوکار جدید با ایجاد ارزش اقتصادی، محرک کلیدی توسعه اقتصادی است. در شرایطی که جهان از یکسو با اثرات همهگیری کووید-۱۹ و از سوی دیگر با شوکهایی همچون جنگ بین روسیه و اوکراین و افزایش هزینههای انرژی دستوپنجه نرم میکند، کارآفرینی میتواند به بهبود اقتصادی کمک کند.
توسعه کسبوکارهای نو از مسیر ایجاد شغل، افزایش درآمد خانوارها، و کاهش فقر به پایداری اقتصادی کمک میکند. در هر برههای، بهویژه در زمان بحرانها، ضروری است که چارچوبهای ملی برای ارتقای کارآفرینی به دقت تعریف و اندازهگیری شود.
هر ساله 3مؤسسه بینالمللی به بررسی وضعیت کارآفرینی در سطوح ملی، منطقهای، و جهانی میپردازند که عبارتند از: شبکه جهانی کارآفرینی (GEN) مؤسسه جهانی کارآفرینی و توسعه (GEDI، و دیدهبان جهانی کارآفرینی (GEM)
معرفی دیدهبان جهانی کارآفرینی
دیدهبان جهانی کارآفرینی با سابقه ۲۴سال فعالیت، معتبرترین و پرسابقهترین مؤسسه جهانی در حوزه کارآفرینی است که گزارشهای سالانه آن مورد استناد طیف زیادی از نهادهای آکادمیک و دولتی قرارمیگیرد. این مؤسسه یک کنسرسیوم دانشگاهی مرکب از گروههای پژوهشی مختلفی است که هدف آن جمعآوری و تحلیل دادههای فعالیتهای کارآفرینانه در سطح جهان جهت ارائه راهنماییهای ارزشمند برای سیاستگذاران است.
در 3دهه گذشته بیش از 3میلیون نفر از سراسر دنیا به عنوان مصاحبهشونده در تهیه گزارشهای سالانه این مؤسسه نقش داشتهاند. اولین گزارش GEM که در سال۱۹۹۹ منتشر شد، فقط ۱۰کشور را پوشش میداد، اما در حال حاضر حدود ۱۲۰کشور از گوشه و کنار جهان در تحقیقات GEM شرکت میکنند. این مؤسسه با استفاده از ابزارهایی همچون مصاحبه حضوری، مصاحبه تلفنی، و پرسشنامه به بررسی نظرات جمعیت بزرگسال کشورها و همچنین خبرگان آنها میپردازد.
برآیند نظرات این 2طیف از مشارکتکنندگان، تصویری جامع از وضعیت کارآفرینی در هر کشور ارائه میدهد. در سال۱۳۸۶ ایران به عنوان 44مین کشور به دیدهبان جهانی کارآفرینی پیوست و دانشکده کارآفرینی دانشگاه تهران نماینده ایران در این مؤسسه جهانی شد.
چرا مردم در کشورهای پیشرفته کمتر دنبال کارآفرینی میروند؟
در گزارش سال جاری GEM، بالاترین سطوح فعالیت کارآفرینی نوپا مربوط به آمریکای لاتین و منطقه کارائیب بوده است. با این حال، سطوح فعالیت کارآفرینی از کشوری به کشور دیگر بسیار متغیر است. تنها در شش کشور بیش از یک نفر از هر 4فرد بزرگسال وجود دارد که کسب و کار جدیدی را راهاندازی کرده یا اداره میکند (گواتمالا، کلمبیا، پاناما، شیلی، اروگوئه، و امارات متحده عربی). در مقابل، در سه اقتصاد، یک نفر از هر ۲۰ نفر همین کار را انجام میدهد (مراکش، یونان، و لهستان). توضیح این تفاوتها ممکن است به همان اندازه که مربوط به متغیرهای اقتصادی است، در هنجارهای فرهنگی و اجتماعی نیز ریشه داشته باشد.
نکته جالبی که در گزارش مورد اشاره قرار گرفته است، ارتباط منفی میان سطح کارآفرینیهای نوپا با شاخص توسعه انسانی است. در گزارش سال قبل هم بین سطح کارآفرینیهای نوپا با سرانه تولید ناخالص داخلی ارتباط منفی دیده شده بود. چرا بیشتر کشورهای مرفه و بهرهمند از شاخص توسعه انسانی بالا، دارای سطوح پایین فعالیتهای کارآفرینی نوپا هستند؟ یک دلیل شاید این باشد که سطوح بالاتر توسعه انسانی به طور بالقوه به معنای فرصتهای شغلی مفیدتر است و در نتیجه جذابیت کارآفرینی را کاهش میدهد.
زنان، کمتر و جوانان بیشتر به دنبال کارآفرینی هستند
بیش از نیمی از کارآفرینان جدید اعلام کردهاند که همیشه پیامدهای اجتماعی را در کسبوکارهایشان در نظر میگیرند (به استثنای نروژ، که جالب است). اکثر آنها همچنین اعلام کردهاند که به پیامدهای زیست محیطی کسبوکارشان توجه میکنند (به جز اسرائیل و عمان). در سال گذشته، مردان بیشتر از زنان برای راهاندازی یک کسب و کار جدید تمایل داشتند.
در بین کشورهای مورد بررسی، تنها چهار کشور وجود داشتند که در آنها سطح فعالیت کارآفرینی جدید زنان از مردان بیشتر بود (توگو، اندونزی، قطر، و لهستان) که نشاندهنده سه سطح درآمدی مورد استفاده توسط GEM برای طبقهبندی اقتصادها است. افراد جوان هنوز بیشتر از افراد مسنتر در حال راهاندازی مشاغل جدید هستند.
در ۳۷کشور از ۵۱کشور بررسی شده، نرخ کل فعالیت کارآفرینی نوپا در گروه سنی ۱۸ تا ۳۴سال از گروه سنی ۳۵ تا ۶۴سال فراتر رفته است. این یک مزیت کارآفرینی برای جوامعی با جمعیت جوانتر و یک نقطه ضعف کارآفرینی برای آنهایی است که جمعیتشان رو به پیری است (مانند بسیاری از کشورهای شمال اروپا).
وضعیت ایران در گزارش سال ۲۰۲۳
دولتها باید شرایط محیطی مطلوبی را برای افراد ایجاد کنند تا بتوانند کسبوکار جدیدی را شروع کنند و رشد دهند. دیدهبان جهانی کارآفرینی ۱۳شاخص را تعریف کرده که بینش لازم را در مورد چگونگی تقویت چنین محیطی در اختیار سیاستگذاران قرار میدهد. این شاخصها شرایط محیطی کارآفرینی را در یک کشور در ابعاد گوناگون اندازهگیری میکنند.
یکی از کشورهایی که در گزارش سال جاری این مؤسسه مورد بررسی قرار گرفته، ایران است که در ادامه به واکاوی وضعیت کشورمان در هر یک از این شاخصها میپردازیم:
۱- سرمایه کارآفرینانه: این شاخص به این امر میپردازد که آیا بودجه کافی برای راهاندازی استارتاپهای جدید وجود دارد یا خیر. ایران از بین ۱۳کشور همگروه خودش، رتبه۷ را در این شاخص کسب کرده است.
۲- سهولت دسترسی به سرمایه کارآفرینانه: این شاخص میزان آسانی دسترسی به گزینههای مالی را برای تأمین سرمایه فعالیتهای کارآفرینانه اندازهگیری میکند. رتبه ایران از میان ۱۳کشور، ۷ است.
۳- سیاست دولت در حمایت و ارتباط: به بررسی سیاستهای دولتی و میزان حمایت و ارتباط دولت با فعالیتهای کارآفرینی میپردازد و بررسی میکند که آیا دولت حاضر به پذیرش ریسک و سرمایهگذاری در کسبوکارهای نو است یا خیر. ایران در این شاخص از میان ۱۳کشور در جایگاه۱۰ ایستاده است.
۴- سیاست دولت در مالیات و بوروکراسی: این شاخص به بررسی ارتباط میان سطح مالیات و بوروکراسی با راهاندازی کسبوکار نو در کشورها میپردازد و بررسی میکند که مشاغل جدید از نظر دو عامل مذکور تا چه اندازه تحت فشار هستند. رتبه ایران در این شاخص از میان ۱۳کشور، ۱۱ است.
۵- برنامههای کارآفرینانه دولت: به این امر میپردازد که آیا برنامههای حمایتی دولت جهت تقویت استارتاپها بطور گسترده در دسترس همه قرار دارد یا خیر. ایران در این شاخص از میان ۱۳کشور در جایگاه۱۱ ایستاده است.
۶- آموزش کارآفرینی در مدرسه: این شاخص به ارزیابی فعالیتهای کارآفرینانه در مدارس میپردازد و بررسی میکند که ایدههای کارآفرینانه در مدارس تا چه اندازه معرفی و ترویج میشوند. جایگاه ایران در این شاخص از بین ۱۳کشور همگروه خودش، ۱۰ است.
۷- آموزش کارآفرینی پس از مدرسه: این شاخص به بررسی کمیت و کیفیت دورههای آموزشی ارائه شده در دانشگاهها و مدارس کسبوکار میپردازد. ایران در این شاخص از میان ۱۳کشور، رتبه آخر را کسب کرده است.
۸- انتقال تحقیق و توسعه: به این موضوع میپردازد که نتایج تحقیقات انجام شده در مراکز پژوهشی تا چه اندازه قابلیت انتقال به مشاغل جدید را دارد. ایران در این شاخص در جایگاه۹ از میان ۱۳کشور قرار دارد.
۹- زیرساختهای تخصصی و تجاری: به ارزیابی سطح دسترسی به خدمات باکیفیت و مقرون به صرفه میپردازد. رتبه ایران در این شاخص از میان ۱۳کشور، ۱۰ است.
۱۰- سهولت ورود و پویایی بازار: این شاخص به بررسی میزان آزادی بازارها و رشد آنها بدون دخالتهای دولت از جمله قیمتگذاری و اعمال سیاستهای کنترلی ورود به بازار میپردازد. رتبه ایران در این شاخص از میان ۱۳کشور، ۹ است.
۱۱- سهولت ورود به بازار و مقررات آن: به ارزیابی تأثیر مقررات حاکم بر بازار بر کسبوکارهای نو میپردازد و اینکه این مقررات بیشتر محدودکننده ورود به بازار است یا تسهیلکننده آن. ایران در این شاخص از بین ۱۳کشور در جایگاه آخر ایستاده است.
۱۲- زیرساختهای فیزیکی: این شاخص به این امر میپردازد که زیرساختهای فیزیکی کشورها آیا از نظر عادلانه بودن، با کیفیت بودن، و مقرون به صرفه بودن در دسترس همه قرار دارد یا خیر. ایران در این شاخص رتبه۸ را از میان ۱۳کشور همگروه خودش کسب کرده است.
۱۳- هنجارهای اجتماعی و فرهنگی: به این موضوع میپردازد که فرهنگ عمومی جامعه تا چه اندازه مشوق کارآفرینی است و از فعالیت در بخش خصوصی و راهاندازی کسبوکار نو تجلیل میکند. ایران در این شاخص از میان 13کشور، رتبه۱۰ را دارد.
همانطور که مشاهده میشود ایران بهترین وضعیت خودش را در شاخصهای سرمایه کارآفرینانه، سهولت دستیابی به سرمایه کارآفرینانه، و زیرساختهای فیزیکی کسب کرده و در شاخصهای برنامههای کارآفرینانه دولت و سهولت ورود به بازار و مقررات حاکم بر آن بدترین وضعیت را در میان همگروهیهای خود حتی در مقایسه با ونزوئلا دارد.
شاخص زمینه کارآفرینی ملی
دیدهبان جهانی کارآفرینی برآیند امتیاز حاصل از شاخصهای قبلی را برای هر کشور محاسبه کرده و با تجمیع آن معیاری به نام شاخص کارآفرینی ملی (NECI) تعریف کرده که بیانگر وضعیت نهایی کشورها در عرصه کارآفرینی است؛ اینکه یک کشور تا چه اندازه زمینه را برای کارآفرینی فراهم کرده است. رتبهبندی کشورها بر حسب این شاخص در شکل زیر ارائه شده است. هر چه نمره NECI بالاتر باشد، نشانگر موفقیت بیشتر یک کشور در ایجاد محیطی پویا برای کارآفرینی است.
در شکل زیر ارتباط واضحی بین سطح درآمد سرانه با شاخص کارآفرینی ملی وجود دارد؛ به گونهای که 7کشور از ۱۲کشوری که نمرات بالایی در NECI کسب کردهاند، مربوط به کشورهای با درآمد سرانه بیش از ۴۰هزار دلار هستند. قطعاً درآمد بالای سرانه در یک کشور تضمینکننده محیط باکیفیت برای کارآفرینی نیست، اما در مقایسه با شرایط درآمد سرانه پایین، کمتر مانع کارآفرینی میشود.
امارات متحده عربی برای دومین سال متوالی در صدر قرار گرفته و توانسته امتیاز خود را افزایش دهد. ایران اما شرایط جالبی ندارد و از میان ۵۱کشور بررسی شده، رتبه۵۰ را کسب کرده است. برای دومین سال متوالی، محیط کلی کارآفرینی در ایران در رده دوم پایینترین کیفیتها قرار گرفته است.
در سال گذشته، محیط کارآفرینی ایران فقط بهتر از سودان بود و در سال جاری تنها بهتر از ونزوئلا. با این حال، نمره ESCI ایران در سال جاری 0/3درصد بهبود داشته و از 3/3درصد در سال گذشته به 3/6درصد ارتقا یافته است. این نشان میدهد که تلاش قابل توجهی جهت بهبود شرایط کارآفرینی صورت گرفته است. تقریباً نیمی از افرادی که در ایران در بررسی دیدهبان جهانی کارآفرینی مورد پرسش قرار گرفتهاند، گفتهاند که همهگیری کووید-۱۹ باعث کاهش درآمد خانوار آنها شده است. 62/3درصد گفتهاند که آغاز یک کسبوکار نسبت به سال گذشته سختتر شده است. 53/4درصد اعلام کردهاند که از فناوریهای دیجیتال برای فروش محصولاتشان بیشتر از قبل استفاده میکنند.
21/6درصد نیز گفتهاند به دنبال فرصتهای جدید کارآفرینی در دوران پساکرونا هستند. ۶۴درصد از مصاحبهشوندگان ایرانی گفتهاند فردی را میشناسند که به تازگی کسبوکارش را آغاز کرده و 51/3درصد نیز معتقد بودهاند فرصتهای خوبی جهت کارآفرینی در شهر آنها وجود دارد. فقط 23/7درصد گفتهاند شروع کسبوکار در ایران آسان است و 27/5درصد نیز اعلام کردهاند که قصد کارآفرینی دارند.
مروری بر گزارش سال ۲۰۲۳
تقسیمبندی کشورهای بررسیشده براساس درآمد سرانه
در گزارش سال۲۰۲۳ دیدهبان جهانی کارآفرینی برای ایجاد تصویری کامل از فعالیتهای کارآفرینانه صورت گرفته در سال ۲۰۲۲، با بیش از ۱۷۵هزار فرد و خبره از ۵۱کشور مصاحبه صورت گرفته است. این ۵۱ کشور که آمارهای مربوط به فعالیتهای کارآفرینانه خود را در اختیار GEM قرار دادهاند، حدود دوسوم جمعیت جهان را شامل میشود؛ از چین با جمعیت 1/3میلیارد نفر گرفته تا هند که با توجه به برآورد سازمان ملل متحد احتمالاً پرجمعیتترین کشور دنیا در سال ۲۰۲۳ معرفی میشود.
دیدهبان جهانی کارآفرینی برای ارائه ارزیابی صحیح، کشورهای مشارکتکننده در بررسی خود را بر اساس سرانه تولید ناخالص داخلی در سه دسته درآمد بالا، درآمد متوسط، و درآمد پایین تقسیم کرده است.
گزارش سال ۲۰۲۳ بیان میکند که هر چند آثار همهگیری کووید-۱۹ رو به پایان است، اما کاهش درآمد خانوارها همچنان ادامه دارد و در این میان کسانی که کمترین توان اقتصادی را داشتهاند، بیش از همه آسیب دیدند. ترس از شکست، یک محدودیت مهم برای راهاندازی کسب و کار در بسیاری از اقتصادها از هر 3گروه درآمدی است.
در تعدادی از اقتصادها از جمله برزیل، عربستان، قطر، هلند، پورتوریکو، و لهستان نسبت بالایی از بزرگسالان گفتهاند که راهاندازی یک کسب و کار نسبتاً آسان است و فرصتهای خوبی برای راهاندازی کسبوکار محلی وجود دارد. با این حال، حدود نیمی از کسانی که چنین فرصتهایی را درک میکنند، به دلیل ترس از شکست، از اقدام منصرف میشوند.
کاهش خطرات و هزینههای درکشده ناشی از شکست کسب و کار جدید، با ایجاد تغییراتی در مقررات ورشکستگی و ارتقای بهتر موفقیتهای کارآفرینی میتواند تأثیر مثبتی در افزایش نرخ راهاندازی کسبوکارها به ویژه برای زنان داشته باشد.
|
