|
در سالهای اخیر، آموزش ابتدایی با جابهجایی آرام اما عمیقی روبهرو شده است؛ جابهجاییای که طی آن، بخش مهمی از فرایند یادگیری از مدرسه به خانه منتقل شده و خانوادهها، بهویژه مادران، به معلمان ناخواسته بدل شدهاند. این تغییر نه نتیجه یک سیاست روشن و پاسخگو، بلکه حاصل کمرنگشدن مسئولیت مدرسه در قبال یادگیری واقعی دانشآموز است.
در عمل، آموزش بیش از آنکه آموزشمحور باشد، تکلیفمحور شده است. محتوا در مدرسه ارائه میشود، اما فهم، تمرین و تثبیت یادگیری به خانه واگذار میشود. اگر دانشآموز دچار ضعف باشد، سادهترین راه همیشه آماده است: ارجاع به خانواده. این الگو، مدرسه را از نهادی آموزشی و پاسخگو به نهادی صرفاً اجرایی و برنامهمحور تبدیل کرده است.
پیامد مستقیم این وضعیت، خانههایی است که به کلاس درس بدل شدهاند. مادران، بدون آموزش تخصصی و بدون حمایت نهادی، نقش معلم را بر عهده میگیرند.
پیگیری تکالیف، هماهنگی با انتظارات مدرسه و نگرانی دائمی از عقبماندن کودک، فضای خانه را متشنج میکند. فرسودگی پنهان مادران، هزینهای است که در گزارشهای رسمی دیده نمیشود اما اثر آن مستقیم بر روان کودک مینشیند.
برای کودک، این جابهجایی پیامدهای عمیقتری دارد. یادگیری به تجربهای پرتنش بدل میشود؛ نه بهدلیل آزمون، بلکه بهدلیل قضاوت مداوم، مقایسههای پنهان و فشار انجام درست تکالیف. آموزش حفظی و تکلیفمحور، یادگیری ظاهری میسازد؛ کودک میآموزد چگونه پاسخ بدهد، نه چگونه فکر کند. نتیجه، کودکانی وابستهاند که بدون همراهی والدین، توان پیشبرد مسیر یادگیری خود را ندارند.
این روند، نابرابری آموزشی را نیز تشدید میکند. خانوادههایی که زمان، توان و سرمایه فرهنگی بیشتری دارند، میتوانند خلأ مدرسه را تا حدی جبران کنند؛ اما در خانوادههای کمبرخوردار، همین خلأ به افت یادگیری و سرخوردگی کودک میانجامد. مدرسهای که باید فرصت برابر ایجاد کند، ناخواسته نابرابری را بازتولید میکند. آموزش گران میشود، اما یادگیری ارزان به دست میآید.
در چنین شرایطی، برخی معلمان، از این وضعیت رضایت نسبی دارند؛ زیرا وقتی مسئولیت یادگیری شفاف نیست و بخش عمده آموزش به خانواده منتقل میشود، درگیری مستقیم با مشکلات یادگیری کاهش مییابد و بار کاری ظاهراً سبکتر به نظر میرسد. این رضایت، نه لزوماً از سر بیتعهدی، بلکه ناشی از خستگی، کمبود انگیزه و ساختار ناکارآمد سیستم آموزشی است. آموزش رها شده، معلم را بیانگیزه و دانشآموز را مبهم میکند، در حالی که خانوادهها زیر بار مسئولیتی قرار میگیرند که برای آن طراحی نشده است.
شاید کنایهآمیز اما واقعی باشد که بگوییم: وقتی آموزش به خانه منتقل شده، مادران معلمان بیحقوق این نظاماند. اما راهحل، نه واگذاری رسمی آموزش به خانواده و نه شوخی تلخ با حقوقهاست؛ راهحل، بازگرداندن آموزش به مدرسه، تقویت مسئولیت حرفهای معلم و قرار دادن یادگیری کودک در مرکز سیاست آموزشی است. آموزش ابتدایی، بیش از هر مقطع دیگری، به مدرسهای فعال و معلمی پاسخگو نیاز دارد.
|
