|
جمعه سیاه یا بِلَک فرایدِی (Black Friday) بزرگترین حراج در آمریکا بعد از روز شکرگزاری است که عملاً آخرین جمعه ماه نوامبر بهشمار میرود و آغاز خرید برای کریسمس حساب میشود که در سالهای گذشته و با رواج فرهنگ غربی در ایران، نفوذ گستردهای پیدا کرده است؛ غافل از اینکه نه با فرهنگ ایران و نه با اقتصاد ایران همخوانی دارد.
فروش کتاب با تخفیفهای غیرمتعارف البته تنها به پلتفرمهای مجازی بازنمیگردد، نمایشگاههای همواره تخفیف متروها، مرکز خریدها، دانشگاهها و... که عمدتاً با کتابهای کتابسازیشده و حتی قاچاق همراه است، کنار عرضه این آثار در صفحات مجازی اینستاگرام و تلگرام نمونههای دیگری از فعالیتهای گسترده این ناشران پختهخوار است؛ ناشرانی که از هر فرصت برای بردن سودهای کلان به جیب استفاده میکنند.
دیجیکالا در روزهای پایانی هفته گذشته و روزهای پیشِرو در هفته جاری، یکی از بزرگترین حراجهای سال خود را با نام «جمعه سیاه» رقم زده است؛ حراجی که اگرچه انتقادهایی را در شبکههای اجتماعی و رسانهها بهدنبال داشته است، اما این انتقادها معمولاً کمتر متوجه بزرگترین خسرانی که حراجیهای جمعه سیاه این پلتفرم بر بدنه فرهنگ خواهد داشت، بوده است.
میان دستهبندی کالاهایی که دیجیکالا چوب حراج آنها را بهمناسبت جمعه سیاه زده است کتاب نیز به چشم میخورد، «تا 50 درصد تخفیف روی میلیونها عنوان کتاب» عنوانی است که دیجیکالا برای فروش کتاب در این روزها انتخاب کرده است، این اتفاق در حالی رخ داده است که پیش از این، تکرار چنین تخفیفهایی از سوی دیجیکالا چه در قالب حراجهای مناسبتی و چه در قالب نمایشگاههای کتاب همواره با اعتراض کتابفروشان، اتحادیههای صنفی نشر و حتی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی همراه شده بود.
به گزارش تسنیم، اگرچه برخی از ناشران حتی ناشران بزرگ با دیجیکالا در راهاندازی برخی حراجیهای بزرگ کتاب همکاری دارند، اما ارائه کتاب با تخفیف نامتعارف همواره از سوی اتحادیههای صنفی نکوهش شده است و ناشران و کتابفروشان دیگر نیز به این نگاه صرفاً اقتصادی در صنعتی که با انواع و اقسام چالشها دست و پنجه نرم میکند و خسران در یک حلقه آن منجر به خسرانهای پیاپی در حلقههای دیگر میشود، انتقاد داشتهاند.
البته کار به همینجا ختم نمیشود چون این روند فروش کتاب از درگاههای مختلف فرصتی ایجاد کرده است تا کتابسازان ـ همان «بسازوبفروشهای حوزه نشر» ـ با توجه به مشکلاتی که برای ورود به بازار سنتی و رسمی کتاب دارند میان خلأ قانونی و نابسامانیهای دنیای صفر و یکی یا همان فضای مجازی با استفاده از امکانات پلتفرمهایی همچون دیجیکالا، شبکههای اجتماعی یا حتی کانالهای غیررسمی فروش کتاب در فضای مجازی اقدام به فروش کتابهای عمدتاً بیکیفیت کنند که علاوه بر فرهنگ کشور اقتصاد نشر را هم با چالشی جدی روبهرو کرده است.
از سوی دیگر اگرچه پلتفرمها یا همان فروشگاههای مجازی در سالهای اخیر با هدف پاسخگویی به نیاز مشتریان خود به عرضه و فروش کتاب پرداختهاند، اما در ادامه مسیر، با دور شدن از استانداردهای عرضه کتاب، بدون اینکه بخواهند یا غرضی داشته باشند، در عمل به بستری برای استفاده سودجویان حوزه نشر تبدیل شدهاند و به سوءاستفاده همان بسازوبفروشهای نشر دامن میزنند.
به این ترتیب که با توجه به اینکه در چند سال گذشته بهدنبال تسریع و تسهیل در صدور مجوزهای نشر، افرادی اقدام به دریافت مجوز نشر از وزارت ارشاد کرده و اقدام به انتشار کتابهای پرفروش ناشران با ترجمههای غیرمعتبر و عموماً کپیشده از ترجمه اصلی ناشر کردهاند. نکته جالب توجه البته اینجاست که تعداد این ناشران اندک نیست و ازآنجایی که هزینههای تولیدشان از جمله حقالتألیف و حقالترجمه بسیار پایین است یا اصلاً پرداخت نمیکنند با افزودن غیرمتعارف قیمت پشتجلد کتاب اقدام به ارائه تخفیفهای قابلتوجه میکنند و در نهایت کتابهایشان را از طریق همین پلتفرمها به مخاطب عرضه میکنند.
بنابراین با درنظر گرفتن اوضاع اقتصادی مخاطبان، کاملاً طبیعی است که مخاطب عمومی نیز بهسمت خرید اینگونه کتابها میرود و چرخهای نامناسب را در صنعت نشر رسمی و قانونی کشورمان ایجاد میکند که شاهد مثال غیرقابلانکارش هم این است که بهگفته هومان حسنپور، رئیس سابق اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران بالای 85 درصد فروش نمایشگاههای مجازی در پلتفرمها مربوط به آثار تولیدشده کتابسازان است و سهم شناسنامهدارهای صنعت نشر تنها 15 درصد باقی میماند.
روی دیگر سکه جمعه سیاه دیجیکالا، ناشرانی هستند که کتابهایشان را با همان درصدتخفیفی که به مراکز پخش و کتابفروشیها عرضه میکنند، در دیجیکالا عرضه کردهاند، حتی در مواردی این درصد بیشتر و تا 47 درصد نیز رسیده است، این در حالی است که درصد تخفیف ناشر به مراکز توزیع 40 تا 45 درصد است که مراکز پخش نیز بین 25 تا 30 درصد تخفیف پشتجلد کتاب را برای کتابفروش محاسبه میکنند.
اگرچه مسئولان دیجیکالا پیش از این اعلام کردهاند که «میدانیم برخی از ناشران فعال در دیجیکالا کتابسازند اما کارشان غیرقانونی نیست!»، از نظر آنها، «وقتی ناشرانِ کتابساز با مجوزهای قانونی و پروانههای صنفی، اجازه فعالیت قانونی در بازار کتاب را دارند، دیجیکالا نمیتواند مطابق با قانون، مانع پیشِپای آنها بگذارد و امکان داشتن پنل فروش را از آنها سلب کند.»
این در حالی است که از پلتفرمی با این سابقه که همواره بر رعایت اصول حرفهای و اخلاقی در عرصه بازار تأکید دارد، انتظار میرود که یاریگر فعالان اصلی صنعت نشر و تقویت بخش فرهنگی این بازار باشد و از لطمات نگاههای سودمحور و سرمایهسالار به حوزه فرهنگ و نشر ممانعت بهعمل آورد.
توقع این است که دیجیکالا تبدیل به بستری برای سوداگران بازار نشر نباشد، خصوصاً آن هنگامی که این رویکرد بازارگردانی نشر برای این مجموعه مسجل شده است، در این زمینه بارها اتحادیههای صنفی و ناشران و کتابفروشان خواستار همکاری بیشتر این پلتفرم شدهاند، هرچند اصل این ماجرا مسائلی را متوجه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز میکند، اما در جایی که قانونی دقیق و جزئینگر در دسترس نیست توقع بیجایی از دیجیکالا نیست که براساس رسالت فرهنگیای که برای خود تعریف کرده است در این مسیر خارج از قواعد مرسوم بازار وارد شود و برای صیانت از اهالی و دغدغهمندان عرصه نشر و فرهنگ تمهیدات و شاخصهای متفاوتی را در دستور کار قرار دهد.
|
