|
این روزها همدان با یک پرونده فربه با عنوان «منظر تاریخی فرهنگی شهر همدان» در تکاپوست تا به میز کارشناسان یونسکو برای جهانی شدن برسد.
«منظر تاریخی فرهنگی شهر همدان» مفهوم ویژهای است که بسیاری از برنامهریزان و مسئولان و ارگانهای استان همدان با آن آشنا نیستند.
وقتی در سالهای گذشته موضوع جهانی شدن همدان با کاندیدای متعدد و با پروندههای مختلف از هگمتانه تا شهرهای دستکند و کتیبه و ... در سازمان میراث فرهنگی دیروز و وزارتخانه امروز مطرح شد اما تحقق این مهم ناکام ماند، یکباره قرعه جهانی شدن همدان به نام «منظر تاریخی فرهنگی شهر همدان» افتاد، عنوانی جامع با مسیرهایی تأملبرانگیز که تحقق آن همکاری همهجانبه ارگانها را میطلبد اما ساختوسازها در حریم تاریخی شهر بیانگر آن است که گویا جهانی شدن همدان با این عنوان یک شوخی است.
هسته تاریخی و بافت شهر و بازار
با کارکردهای اقتصادی
بنا به گفته مدیرکل میراث فرهنگی همدان در باب اهمیت و یگانگی این پرونده میتوان گفت که یزد بهلحاظ منظر شهری ثبت جهانی شده، شوش بهلحاظ سایت باستانی و تبریز از نظر بازار ثبت جهانی شده است و در همدان ترکیب این 3 ویژگی را داریم.
سایت باستانی هگمتانه، هسته تاریخی و بافت شهر و بازار با کارکردهای اقتصادی در دل این هسته و پیوند این عناصر مفهوم جدیدی است که با ثبت جهانی آن میخواهیم به جهانیان بشناسانیم.
اما این منظر تا زمانی که مخدوش نشود اهمیت پیگیری خواهد داشت در غیر اینصورت پیگیری این پرونده هم عقیم خواهد ماند.
ترکیب سایت باستانی تپه هگمتانه، بافت تاریخی شهر و بازار قدیمی مفهوم تازهای به نام «منظر تاریخی» است که برای نخستینبار میراث فرهنگی بهدنبال ثبت جهانی آن است، کاندیدی که در کشور رقیب ندارد و برای یونسکو موضوعی جذاب محسوب میشود.
بناهای تاریخی، ارزشهای تاریخ اجتماعی، عملی و زیباییشناختی و هویت یک ملت را نشان میدهد که با قرار گرفتن کنار یکدیگر همان منظر تاریخی را معنا میبخشند؛ بنابراین بناهای تاریخی آثاری باارزش و دارای وحدت تعریف میشوند که حفاظت و نگهداری آن مستلزم توجه است. از اینرو بررسی روابط متقابل بافت و بنا و شیوههای نگهداری آنها ضرورت مییابد حریمگذاری با تعیین ضوابط قانونی برای محدوده اطراف بناهای تاریخی به حفظ اثر از راه پیوند آن با محیط اطراف میپردازد، از آنجایی که بخش عمدهای از بناهای تاریخی در میان شهرها قرار میگیرد مطالعه اثرات حریم بر بافت تاریخی و محدوده حریمگذاریشده حائز اهمیت است.
موضوع حریم از موارد بسیار مهم و حساس در ارتباط با تمامی بناهای تاریخی در همدان میباشد و عاملی است برای حفظ هویت شهری که قرار است منظر تاریخی و فرهنگی آن جهانی شود اما ساختوسازها و حفظ شدن یا نشدن خانههای تاریخی و فرهنگ همدان تهدیدی جدی است برای آنکه پیگیری پرونده ثبت جهانی همدان اینبار هم با چالشهای جدی روبهرو باشد.
منظر فرهنگی تاریخی همدان
از کجا تا کجا؟
صحبت از جهانی شدن یک عرصه خاص از شهر همدان است اما بهواقع این عرصه شامل چه مناطقی از همدان است و چه ارزشی برای ثبت جهانی دارد؟
این عرصه هسته اصلی شهر است که شامل تپه هگمتانه، بازار و بافت تاریخی شهر است که در قالب مجموعه «منظر تاریخی همدان» برای ثبت جهانی آمادهسازی میکنیم.
به نقل از علی مالمیر مدیرکل میراث فرهنگی استان همدان، ارزیاب یونسکو و همراهان وی در آخرین بازدید از میدان مرکزی شهر همدان و جدارههای این مکان، پیادهراه، مسجد جامع و آرامگاه بوعلی سینا دیدن کردند و ظرفیتهای این عرصه بهعنوان کاندید ثبت جهانی را برای آنها تشریح کردیم.
وی میگوید: در این روند بهدنبال ثبت تاریخ شهر همدان هستیم، شهری که از هگمتانه آغاز شده و دوران مختلف تاریخی را طی کرده و امروز میراثدار آثاری از هر دوره هستیم و این تور دورانها و ویژگیهای منحصر بهفرد آن، مفهومی است که میتواند برای یونسکو جذابیت داشته باشد و ما در پی ثبت جهانی آن هستیم.
افزایش ارتفاع تالار فجر
این روزها که رسانهها و کارشناسان با ایجاد حساسیت بر حفظ منظر تاریخی و فرهنگی همدان برای جهانی شدن در تکاپو هستند، تغییرات ساختاری در حریم بافت تاریخی پرسشبرانگیز است.
یکی از مشهودترین ساختوسازها مرتفع شدن ساختمان تالار فجر همدان در حریم آرامگاه بوعلی سینا است.
مدیرکل میراث فرهنگی، صنایعدستی و گردشگری استان همدان در این زمینه میگوید: افزایش ارتفاع تالار فجر در اطراف آرامگاه بوعلی باید طبق ضوابط میراث فرهنگی باشد.
مالمیر درباره افزایش ارتفاع تالار فجر در اطراف آرامگاه بوعلیسینا به فارس گفت: با توجه به اینکه تالار فجر در حریم بافت تاریخی همدان واقع شده، برای افزایش ارتفاع باید از میراث فرهنگی استعلام دریافت شود.
وی با بیان اینکه اطراف آرامگاه بوعلی ضوابط ارتفاع مشخصی دارد، ادامه داد: این ضوابط پس از استعلام مشخص میشود و باید ضوابط را نیز رعایت کند.
مدیرکل میراث فرهنگی، صنایعدستی و گردشگری استان همدان گفت: ساختوساز در بافت تاریخی مانعی ندارد اما باید ارتفاع و مصالح طبق ضوابط باشد.
ساختوساز در شاهزاده حسین(ع)
در آنسوی شهر نیز شاهزاده حسین با تغییرات تأملبرانگیزی در حریم میدان مرکزی شهر دست به گریبان است.
وی درباره ساختوساز در بقعه شاهزاده حسین، واقع در میدان مرکزی شهر همدان نیز گفت: با توجه به اینکه این مکان ثبت ملی شده، ما تأکید بر عدم اجرای کار داشتیم و اکنون تعطیل شده است.
مالمیر با بیان اینکه اینکه میراث فرهنگی در بقعه شاهزاده حسین درحال انجام طرح ساماندهی است، گفت: با ادارهکل اوقاف نیز هماهنگی صورت گرفته که کار را تعطیل کنند و اگر هم قرار است ساماندهی صورت گیرد، براساس طرح میراث فرهنگی باشد.
در یک کلام میتوان گفت اینجا همدان است، قديميترين شهر ايران و از كهنترين شهرهاي جهان كه در سال 1385 مجلس شوراي اسلامي در مصوبهاي همدان را پايتخت تاريخ و تمدن ايران اعلام كرد.
تاریخ میگوید، نخستین پايتخت توسط نخستین پادشاه ايران، مادها بر خاک این دیار گسترانده شد و آثار يافتشده از محوطه باستاني هگمتانه و نيز كتيبههاي گنجنامه از آن دوران هستند كه قدمت اين شهر كهن را بيان مي كند.
اين شهر در روزگار هخامنشيان، اشكانيان، ساسانيان، آل بويه و سلجوقيان نيز يكي از پايتختهاي كشور بوده و خانههايي با معماري خاص شاهنشاهي در آن ديده ميشود.
هماكنون استان همدان بهدليل داشتن مراكز تاريخي و ديدني بهعنوان پنجمين شهر فرهنگي و توريستي كشور و از شهرهاي قديمي كشور شناخته ميشود.
همدان يكي از كلانشهرهاي ايران و نيز يكي از قديميترين شهرهاي كشور است كه با برخورداري از آثار تاريخ كهن جزو 5 شهر گردشگري كشور مطرح است اما حال و روز اماكن داراي ارزش اين شهر خوب نيست.
كهنشهر همدان در دامنه كوه الوند و در بلنداي 1741 متري از سطح دريا واقع شده است و از شهرهاي سردسير ايران بهشمار ميآيد كه به سبب اين نوع آب و هوا داراي معماري خاص در سطح شهر و خانههاي ساخته شده در آن است.
خانهها و عمارتهاي قديمي، نماد شهر همدان و همچنين يكي از نمادهاي پيشينه ايران در فرهنگ جهان بهشمار ميرود و امروز دوستداران ميراث فرهنگي در همدان در انتظار تلألو نور اميد براي تحقق این وعده هستند که قرار است همدان با منظر تاریخی و فرهنگی شهر جهانی شود اما آیا این مهم با شرایط حاکم بر ساختوسازها در شهر محقق خواهد شد؟
|
