|
در سالهای اخیر استان همدان شاهد خشکسالیهای بیسابقهای بوده است، مصرف بهینه آب در بخش کشاورزی بسیار حایز اهمیت است به همین منظور اصلاح الگوی کشت راهکاری مؤثر در جهت افزایش محصولات کشاورزی و کاهش مصرف آب است.
به نوعی که میتوان با جایگزین کردن گیاهان کم آببر و تشویق کشاورزان به کشت این محصولات شاهد تولیدات کشاورزی بالا به همراه بهرهوری مناسب از آب بود.
این در حالی است که وزیر جهاد کشاورزی در جلسه اخیر شورایعالی آب به اجرای ناموفق الگوی کشت اشاره کرده و گفته که اصلاح الگوی کشت نیاز به ابزار دارد و این ابزارها که شامل موضوع خرید تضمینی و پرداخت یارانه به کشاورزان است تاکنون در دسترس نبوده به همین دلیل اجرای طرح الگوی کشت در کشور موفقیت چندانی نداشته است.
در همین زمینه همدانپیام گفتوگویی را با محمدرضا عبداللهی، دانشیار گروه کشاورزی دانشگاه بوعلیسینا انجام داده و چالشهای حوزه زراعت و کشاورزی، همچنین راههای کنترل و مهار خشکسالی از طریق اجرای طرحهای کاهش مصرف آب و افزایش بهرهوری و تغییر الگوی کشت را توضیح داده است که در ادامه با هم میخوانیم.
چگونه میتوان خشکسالی را در استان از طریق اجرای طرحهای کاهش مصرف آب کنترل و مهار کرد؟
در سالهای اخیر با ایجاد شهرکهای گلخانهای در همدان سعی شده تا بخشی از کمآبی استان کنترل شود و در اصل مبنای احداث گلخانه بر کنترل کمآبی است، در شرایط گلخانه مصرف آب مدیریت میشود و به حداقل میرسد. احداث گلخانهها علاوه بر توسعه کشاورزی استان، موجب افزایش تولید محصولات باکیفیت نیز خواهد شد.
در بسیاری از مناطق استان، کشاورزان هنوز هم بهصورت سنتی اقدام به آبیاری مزارع میکنند، به عنوان نمونه در گلخانههای اطراف روستای امزاجرد بسیاری از کشاورزان با حفر چاه با استفاده از آبهای زیرزمینی اقدام به آبیاری مزارع سیبزمینی و یونجهزارها میکنند.
کنترل کمآبی در استان نیازمند برنامهریزی و همت مدیران اجرایی است، دولت و جهادکشاورزی با آموزش و حتی گاهی با اجبار میتوانند کشاورزان را ترغیب به استفاده از آبیاریهای تحت فشار، قطرهای، آبیاری باغات با سیستم کوزهای و یا یک سیستم جدیدی آمده که مزارع را پلاستیککشی میکنند تا رطوبت خاک از بین نرود، میتوانند خشکسالی و کمبود آب را در استان کنترل کنند.
حدود 60 تا 70 درصد آب مصرفی همدان در حوزه کشاورزی است، اگر بتوان با سیستمهای نوین آبیاری این مقدار مصرف را کاهش داد، کمک بزرگی به افزایش بهرهوری آب، کنترل و مهار خشکسالی در استان خواهد کرد.
با تغییر الگوی کشت چه محصولاتی باید جایگزین محصولات کشاورزی با مصرف آبی بالا شوند؟
برای پاسخ به این پرسش بررسیهای کارشناسی لازم است، هر استان مستعد کاشت محصولات مربوط به اقلیم خاص خود است، به عنوان مثال سیبزمینی محصولی است که نیاز آبی بالایی دارد، اما با اصلاح سیستمهای آبیاری میتوان چنین محصولی را نیز تولید کرد.
از دیگر اقداماتی که میتوان در حوزه کنترل مصرف آب و مبارزه با خشکسالی به کار گرفت، استفاده از ارقام گیاهی کم آببر و مقاوم در برابر کم آبی و گیاهان زودرس که دوره رشد کوتاهی دارند، میتوان ذکر کرد.
به عنوان مثال در استان کرمانشاه برنامهریزی خوبی در جهت کشت محصول کلزا انجام گرفته است، این برنامه در همدان نیز از سال گذشته اجرایی شده است.
کاملینا از دیگر گیاهانی است که میتوان برای کاشت آن برنامهریزی و سرمایهگذاری کرد، این گیاه جزو دانههای روغنی است، مقاومت خوبی در برابر سرما و کمآبی دارد، سال گذشته حدود 80 هکتار از اراضی استان زیر کشت این محصول رفت، هدف آن تغییر الگوی کشت بود که امیدواریم توسعه کشت آن در استان بتواند ارزآوری خوبی را به دنبال داشته باشد.
اوج خشکسالی از اواخر بهار تا اواخر تابستان آغاز میشود که کاشت گیاهانی که بتوانند این دوره را تحمل کنند مهم و ضروری است. کاملینا گیاهی است که مصرف آب کم، دوره رشد کوتاه، نسبت به شرایط کمآبی مقاوم میباشد.
از دیگر برنامههایی که میتوان برای کاشت گیاهان مقاوم در برابر کم آبی انجام داد، اصلاح گیاهان است که در مقابل کم آبی و شوری خاک دوام بیاورند.
چرا با وجود کمآبی و خشکسالی در استان هنوز آبیاری سنتی کنار گذاشته نشده است؟
اصلاح الگوی مصرف آب و کنار گذاشتن آبیاری سنتی نیازمند آموزش همگانی به کشاورزان بهخصوص در مناطق روستایی دورافتاده که دسترسی کمتری به آموزش دارند لازم است.
نباید فراموش کرد که استفاده از سیستمهای آبیاری نوین نیازمند تحمیل هزینه به کشاورزان است، یکی از دلایل استقبال نکردن کشاورزان از سیستمهای آبیاری نوین هزینهبر بودن آن است، بسیاری از کشاورزان به دلیل گرانی وسایل آبیاری اقدام به ایجاد آبیاری نوین نمیکنند که در این مرحله نیاز است دولت و بهخصوص سازمان جهادکشاورزی توجه لازم را داشته باشند و با پرداخت وامهای کم بهره و سایر برنامههای تشویقی این مسیر را برای کشاورزان هموار کنند.
کشاورزان باید بدانند، آبیاری سنتی هم عملکرد محصولات کشاورزی را پایین میآورد و هم اتلاف زمان را برای کشاورز به دنبال دارد، در آبیاریهای نوین تا 90 درصد مصرف آب کاهش مییابد و عملکرد و بازدهی گیاه نیز بالا خواهد بود.
آیا میتوانید گیاهانی که مصرف آب پایینی دارند و متناسب با اقلیم استان همدان هستند مثال بزنید؟
تمام گیاهان برای رشد نیاز به آب دارند، اما میتوان گیاهان کم آببر کشت کرد، برای مثال برخی از همکاران آغاز به کشت درختان و محصولاتی مثل عناب، زرشک، سنجد و بادام کردهاند، چرا که این محصولات بهصورت خشکبار ارزآوری بالا و همچنین مصرف آب پایینی دارند.
در دانشکده کشاورزی تصمیم بر این شد تا با همکاری اتکا، زمینهای دانشگاه بوعلی زیر کشت درخت سنجد برود که متأسفانه عملی نشد، این درخت فقط یک بار در سال نیاز به آبیاری دارد، سنجد میتواند محصولی صادراتی باشد و درآمدزایی خوبی نیز دارد، این محصول در سال پنجم از 10 هکتار درختزار سنجد میتوان چندین میلیارد کسب درآمد کرد و به بهرهوری اقتصادی بالایی رسید.
همچنین دانشکده کشاورزی دانشگاه بوعلی، اقدام به تولید پایههای مقاوم، دورگه و هیبریدی GN , GF کرده است که میتواند برای درختان سنجد، عناب، زرشک، بادام و... استفاده شود و پیوند درختان هستهدار را با این روش انجام داد و از این طریق بهرهوری این درختان را بالا برد.
در حیاط دانشگاه بوعلی از درختان دورگه بادام و هلو بر روی پایههای هیبریدی استفاده شده است که محصول آنها قابل مقایسه با درخت بادام معمولی نیست، درختان پیوندی و دورگه مقاومت بسیار بالایی نسبت به خشکی و سرما دارند و در زمینه صادرات نیز مقرون به صرفه و سودآور هستند.
و سخن پایانی
در برنامهریزی برای ارتقای سطح کشاورزی استان باید سازمان جهاد کشاورزی، فارغالتحصیلان حوزه کشاورزی و همچنین کشاورزان در تعامل دائم با هم باشند تا بتوانند در جهت بهرهوری بهتر از منابع استان برایند و چالشهای حوزه زراعت و کشاورزی، همچنین ضعف برنامهریزی برای کنترل و مهار خشکسالی از طریق اجرای طرحهای کاهش مصرف آب و افزایش بهرهوری و استفاده از بذر و درختان با نیاز آبی پایین و ارقام زودرس، ناتوانی در تدوین و اجرای برنامه الگوی کشت به درستی حل شود.
حوزه کشاورزی در استان جای کار بسیار دارد، توسعه کشتهای گلخانهای علاوه بر حل مشکلات حوزه کشاورزی، اشتغالزایی را برای استان به دنبال خواهد داشت.
|
