|
فلسفه ریاضیات ابن سینا در قیاس با سایر کارهایی که ابن سینا انجام داده بیشتر مغفول مانده و کمتر درباره آن کار شده است چون علاوه بر اینکه افراد زیادی به این مساله شکاک هستند که ابن سینا فلسفه ریاضیات داشته، بین ریاضیات و فلسفه ریاضیات هم خلطی صورت گرفته است.
در آثار بسیاری از کسانی که در حوزه تاریخ فلسفه اسلامی کار میکنند مرز روشنی بین ریاضیات و فلسفه ریاضیات وجود ندارد و وقتی درباره فلسفه ریاضیات ابن سینا سخن میگویند در واقع درباره کارهای ریاضیاتی ابن سینا صحبت کنند.
به گزارش پایگاه اطلاعرسانی شهر کتاب، در هشتمین نشست از مجموعه درسگفتارهایی درباره بوعلی سینا به «فلسفه ریاضیات ابن سینا» اختصاص داشت(پژوهشگر پسادکتری در دانشکده فلسفه دانشگاه بیرمنگام) با عنوان این مطلب گفت : در این درس گفتار فلسفه ریاضیات معرفی و نشان داده شد که اگر چه هیچ یک از آثار ابن سینا دربردارنده همه وجوه این فلسفه ریاضیات نیست اما نسبت دادن آن به ابن سینا پذیرفته شده است.
محمدصالح زارعپور در این نشست که به صورت مجازی از اینستاگرام مرکز فرهنگی شهر کتاب پخش شد تاکید کرد : همه ما کم و بیش به دلیل تجربههایی که داریم به مساله مرگ و وجود خدا و مسائل شناخته شده در فلسفه دین، فکر کردهایم اما لزوما سراغ مساله ریاضی نرفتهایم و با آنها درگیر نبودهایم.
در این جلسه بیشتر میخواهم یک تصویر کلی از فلسفه ریاضیات ابن سینا ارائه بدهم و بگویم اصول و مبانی فلسفه ریاضی چیست و چه شباهتهایی با فلسفههای ریاضی شناخته شدهای دارد که درباره آنها خواندهایم.
مطالبی که عنوان میشود عمدتا مواردی است که در سالیان گذشته درباره آنها نوشتهام و عمدتا برداشتها و نظریات شخصی من از فلسفه ریاضیات ابن سینا است.
بنابراین در این جلسه از این نظرها در برابر نظرات رقیبی که وجود دارد دفاع نمیکنم و وارد این جزئیات نمیشوم بلکه تصویر کلیام از فلسفه ریاضیات ابن سینا را ارائه میکنم. اما به طور خاص آثار دیگری در این باره وجود دارند که مهمترین آن مقالهای درخشان از دکتر محمد اردشیر، استاد دانشگاه صنعتی شریف، است که در مجموعهای با عنوان منطق، معرفتشناسی و وحدت علم در سنت اسلامی منتشر و برای اولین بار به مساله فلسفه ریاضیات ابن سینا پرداخته شد. این مقاله زمینهای را فراهم کرد که به فلسفه ریاضیات ابن سینا بپردازم و تز دکتری را در دانشگاه کمبریج ارائه بدهم.
آیا ابن سینا فلسفه ریاضیات دارد؟
در سالهایی که کار کردهام از سوی متخصصان و غیرمتخصصان همواره این سوال مطرح شده که آیا ابن سینا فلسفه ریاضیات دارد یا خیر؟ و این سوال همواره طوری پرسیده شده که گویی جوابش این بوده که ابن سینا فلسفه ریاضیات ندارد. برای این که توضیح بدهم چرا ابن سینا فلسفه ریاضیات دارد ابتدا باید توضیح بدهم که فلسفه ریاضیات چیست و برای توضیح فلسفه ریاضیات باید تمایز آن را با ریاضیات توضیح دهم.
چگونه متوجه میشویم که دو به اضافه دو مساوی چهار میشود؟ چگونه به قضایا و احکام ریاضیات علم پیدا میکنیم؟ اینها پرسشهای است که در مقوله سوالات معرفتشناسانه قرار میگیرند. به طور کلی در فلسفه ریاضیات دو نوع سوال داریم یک دسته سوالات هستیشناسانه است که طبیعت اشکال ریاضیاتی و اعداد را میپرسند که هویت آنها چیست. موقعی که درباره عدد دو یا شکل مثلث یا یک تابع و مجموعه صحبت میکنیم درباره چه چیزی صحبت میکنیم و دسته دیگر سوالات معرفتشناسانه هستند که مربوط به این میشوند که چگونه علم و معرفت ریاضی به دست میآوریم و چگونه مفاهیم ریاضیاتی را کسب میکنیم و کدام قوای معرفتی به ما کمک میکنند که در عالم اشیاء ریاضی سرک بکشیم و کشف کنیم که چه ارتباطی بین آنها وجود دارد. با توجه به این تقسیمبندی درباره سوالات فلسفه ریاضی میشود سوال «آیا ابن سینا فلسفه ریاضی داشته یا نداشته؟» را به این ترجمه کرد که آیا ابنسینا درباره این سوالات هیچ وقت صحبت کرده و اثری درباره سوالات معرفتشناسانه و
هستیشناسانه فلسفه ریاضیات نوشته است؟
پاسخ این است که ابن سینا هیچ اثر مستقلی درباره این سوالات نداشته است و هیچ اثری نداشته که به طور مجزا در یک کتاب و رساله فقط درباره این سوالات صحبت کرده باشد و همین باعث میشود عدهای رویکرد شکاکانهای اتخاذ کنند و بگویند موجه نیست که او را یک فیلسوف ریاضی بدانیم. اما این قضاوت به نظرم ناموجه است زیرا اگر این را معیار در نظر بگیریم ارسطو نیز فیلسوف ریاضی نیست زیرا ارسطو هم هیچ کتاب مستقلی نداشته است که به شکل مستقل و مجزا به پرسشهای هستیشناسانه و معرفتشناسانه درباره ریاضیات بپردازد.
آنچه بیان شد تصویر اجمالی ازدیدگاههای اصلی ابن سینا را ارایه میدهد. ابنسینا درباره ریاضیات تجربهگرا بوده و با افلاطونگرایی درباره ریاضیات مخالف بوده و نسبت به ریاضیات متناهیگرا بوده است و وجود مجموعههای نامتناهی را انکار میکرده است. شاید اینها بخشی از مهمترین اصول فلسفه ریاضیات ابن سینا باشند.
ابن سینا حرفهای عمیق و جدی درباره فلسفه ریاضیات و سوالات هستیشناسانه فلسفه ریاضیات و سوالات معرفتشناسانه فلسفه ریاضیات داشته است و میتواند زمینه مطالعه و پژوهش قرار بگیرد و چه بسا بشود از آنها چیزهای را استخراج کرده که به درد فلسفه معاصر بخورد.
|
