|
کولر خودرو هم به سختی از پس گرمای سوزان ظهر برمیآید. نگاهم را به دو سوی خیابان میدوزم؛ جایی که تقریبا هر چند متر یک تعمیرگاه خودرو دیده میشود. مقابل بیشتر آنها چندین خودرو پارک شده است؛ خودروهایی که بسیاری از آنها با کاپوتهای بالا رها شدهاند، گویی قرار نیست دست تعمیرکاری تا ساعتها به آنها برسد. همین خودروهای متوقف، بخش قابل توجهی از حاشیه خیابان را اشغال کردهاند و عرض معبر را برای عبور خودروهای در حال تردد کاهش دادهاند.
هرچه جلوتر میروم، این صحنه بیشتر تکرار میشود؛ انگار بخشی از خیابان مدتهاست به پارکینگ دائمی تعمیرگاهها تبدیل شده است. خیابانی که باید در اختیار همه شهروندان باشد، حالا در عمل سهمی برای عبور آسان خودروها باقی نگذاشته است. شاید با یک تعریض محدود و تبدیل این بخش به کندرو، بتوان بخشی از بار ترافیکی این مسیر را کاهش داد، اما در وضعیت فعلی، این فضا بیش از آنکه به عبور و مرور اختصاص داشته باشد، محل توقف خودروهای تعمیرگاهی است.
مسیر را ادامه میدهم. نرسیده به خیابان ستاره، وانتهای میوهفروشی یکی پس از دیگری در حاشیه بلوار صف کشیدهاند. هر کدام بخشی از خیابان را اشغال کردهاند؛ در حالی که با کمی فاصله، داخل خیابان ستاره فضای خالی مناسبی برای استقرار آنها وجود دارد. با این حال، حضورشان در حاشیه بلوار، گره ترافیکی دیگری ایجاد کرده است؛ گرهای که شهروندان را ناچار میکند روزانه دقایقی از وقت خود را در صف خودروها از دست بدهند.
در تمام طول مسیر، یک پرسش ذهنم را درگیر میکند؛ چگونه خیابانی که متعلق به همه شهروندان است، به تدریج میان برخی اصناف تقسیم شده و هر کس بخشی از آن را در اختیار گرفته است؟ از تعمیرگاهها گرفته تا وانتهای میوهفروش، هر کدام سهمی از معبر عمومی را اشغال کردهاند؛ وضعیتی که سالها ادامه یافته، بیآنکه برخورد مؤثر و بازدارندهای از سوی دستگاههای مسئول، از جمله شهرداری، اتاق اصناف و دیگر نهادهای متولی، دیده شود. شاید ملاحظات اداری و رودربایستیها، اجرای قانون را به حاشیه رانده باشد، اما نتیجه این تعلل، هر روز در ترافیک سنگین بلوار رجایی و میدان مدرس، به هزاران شهروند تحمیل میشود.
حل مشکلات ترافیکی بلوارحاجبابایی با تعریض یک معبر امکانپذیر نیست
البته این وضعیت غیرقابل تغییر نیست. تجربه بلوار حاجبابایی نشان میدهد با اجرای عملیات تعریض و ساماندهی، حل مشکلات ترافیکی تنها با تعریض یک معبر امکانپذیر نیست. به اعتقاد برخی کارشناسان، در شرایطی که همدان از مسیرهایی مانند بلوار امام (شهرک مدنی) برخوردار است، تعریض بلوار حاجبابایی و تبدیل آن به مسیری مناسب برای تردد خودروهای سنگین از داخل شهر، با اصول برنامهریزی ترافیکی همخوانی ندارد. به باور آنان، ریشه اصلی این مسأله، نبود کمربندی همدان در مسیر ارتباطی جاده تهران به ملایر و کرمانشاه است؛ مسیری که در صورت تکمیل، میتواند بخش قابل توجهی از تردد خودروهای عبوری را از داخل شهر خارج کند.
تذکرها؛ مؤثر اما موقت
پیگیریهای خبرنگار همدانپیام از دستگاههای مرتبط نشان میدهد که موضوع سد معبر، مطالبهای جدی از سوی شهروندان است. یک منبع آگاه در گفتوگو با همدانپیام میگوید: تنها در خردادماه، حدود ۲۰۰ گزارش مردمی درباره سد معبر صنوف در نقاط مختلف شهر ثبت شده است.
به گفته این منبع، روند برخورد با متخلفان مشخص است؛ ابتدا تذکر شفاهی داده میشود، در مرحله بعد اخطار کتبی صادر میشود و در صورت بیتوجهی، جمعآوری یا ضبط اجناس و رفع سد معبر در دستور کار قرار میگیرد. با این حال، تجربه نشان داده است که این اقدامات اغلب اثر کوتاهمدت دارند و بسیاری از واحدهای صنفی، چند روز یا حداکثر یک هفته پس از برخورد، دوباره معبر را اشغال میکنند.
او معتقد است تکرار این چرخه، نشان میدهد برخوردهای مقطعی بازدارندگی لازم را ندارد و آنچه بیش از هر چیز مورد نیاز است، نظارت مستمر و اجرای بدون وقفه قانون است.
از همینرو، مشکل دقیقا از جایی آغاز میشود که برخی دستگاههای مسئول، به جای اجرای دقیق ضوابط، گرفتار ملاحظات اداری، رودربایستیها و نگرانی از واکنش برخی گروهها میشوند. در چنین شرایطی، تصمیم کارشناسی جای خود را به مصلحتاندیشی میدهد؛ تصمیمی که شاید در کوتاهمدت از بروز اعتراض چند نفر جلوگیری کند، اما در بلندمدت، هزینه آن را هزاران شهروند با اتلاف وقت، افزایش ترافیک و کاهش ایمنی معابر پرداخت میکنند.
فضای کافی برای پارک خودروهای تعمیری وجود ندارد
در گفتوگوی میدانی با شهروندان و کسبه منطقه، بیشتر افرادی که حاضر به گفتوگو شدند، از شرایط موجود گلایه داشتند و خواستار رسیدگی جدی مسئولان بودند.
یکی از مغازهداران که حدود ۱۵ سال است در این محدوده فعالیت میکند، میگوید: صبح تا شب اینجاییم و مشکلات را از نزدیک میبینیم. چند بار هم مسئولان آمدند، بازدید کردند، اما پس از مدتی همه چیز به روال قبل برگشت. مردم دیگر بیشتر از حرف، عمل میخواهند.
یکی از صاحبان تعمیرگاههای این محدوده نیز با اشاره به تأثیر این وضعیت بر فعالیت صنفی خود میگوید: به نظر من اینجا مکان مناسبی برای استقرار تعمیرگاههاست، اما اینکه فضای کافی برای پارک خودروهای تعمیری وجود ندارد، مشکل ما نیست؛ مشکل از مسئولانی است که فضای مناسب و مشخصی برای این صنف پیشبینی نکردهاند. ما هم مانند سایر کسبه باید هزینههای زندگی و کسبوکارمان را تأمین کنیم. البته گاهی خودمان هم میدانیم که خودروهای متوقفشده سبب سد معبر میشوند، اما وقتی فضای جایگزینی وجود نداشته باشد، عملا چاره دیگری نداریم.
یکی دیگر از ساکنان این محدوده در گفتوگو با خبرنگار همدانپیام اظهار میکند: تقریبا همه اهالی این محله از این وضعیت خبر دارند. بارها دربارهاش صحبت شده، اما هنوز تغییر خاصی ندیدهایم. انتظار داریم مسئولان حرف مردم را از نزدیک بشنوند.
او در ادامه نیز با اشاره به مشکلات روزانه تردد در بلوار رجایی اضافه میکند: ما هر روز با این شرایط زندگی میکنیم. شاید برای کسی که فقط یکبار از این مسیر عبور میکند، این وضعیت عادی به نظر برسد، اما برای ما که ساکن اینجا هستیم، بسیارآزاردهنده است. تقریبا هر ساعتی از روز که از خانه خارج میشویم، با ترافیک سنگین و کلافهکننده مواجه هستیم. البته در این مدت تغییراتی هم انجام شده، اما به نظر من بیشتر جنبه موقتی داشته و تأثیر قابل توجهی در بهبود ترافیک این منطقه نگذاشته است.
قانون چه میگوید؟
و اما قانون در این زمینه صریح و بدون ابهام است. بر اساس تبصره یک ماده ۵۵ قانون شهرداریها، هرگونه سد معبر، اشغال پیادهروها و استفاده اختصاصی از معابر عمومی برای کسب یا هر منظور دیگری ممنوع است و شهرداری مکلف به رفع آن است.
همچنین، تبصره ۶ ماده ۹۶ قانون شهرداریها، معابر را از جمله اموال عمومی میداند و مسئولیت حفظ، صیانت و آزادسازی آنها را بر عهده شهرداری گذاشته است. از سوی دیگر، در مواردی که اشغال معبر موجب ایجاد راهبندان یا اخلال در عبور و مرور شود، پلیس راهور نیز اختیار دارد ضمن اعمال قانون، خودروهای متخلف را به پارکینگ منتقل کند.
با وجود صراحت قانون، آنچه امروز در بلوار رجایی، میدان مدرس و برخی دیگر از معابر پرتردد شهر دیده میشود، نشان میدهد مشکل، کمبود قانون نیست؛ بلکه ضعف در اجرای مستمر، قاطع و بدون تبعیض آن است. تا زمانی که برخوردها مقطعی باشد و نظارت به صورت پیوسته ادامه پیدا نکند، خیابانهایی که متعلق به همه شهروندان هستند، همچنان در اختیار کسانی خواهند بود که منافع شخصی را بر حقوق عمومی ترجیح میدهند.
گره ترافیکی بلوار رجایی حاصل کاربریهای تجاری غیرمجاز
مدیرکل سابق دفتر فنی استانداری و دبیر پیشین شورای هماهنگی ترافیک استان همدان در این باره استقرار واحدهای تجاری ریزدانه در حاشیه بلوار شهید رجایی را یکی از مهمترین عوامل ایجاد گرههای ترافیکی این محور دانست و گفت: بخش قابل توجهی از این واحدها فاقد مجوز قانونی هستند و فعالیت آنها مدیریت ترافیک را با مشکل مواجه کرده است.
فاطمه صادقی در گفتوگو با خبرنگار همدانپیام اظهار کرد: آزادسازی و تملک این محدوده در برنامه شهرداری قرار دارد، اما به دلیل تجاری بودن جداره بلوار، اجرای این طرح نیازمند اعتبارات سنگینی است.
وی با مقایسه دو سوی بلوار رجایی افزود: سمت منتهی به پل سهسطحی، با وجود حجم بالای تردد، گره ترافیکی کمتری دارد، زیرا واحدهای تجاری ریزدانه، پارکهای حاشیهای و توقفهای مکرر خودروها در آن وجود ندارد.
دبیر پیشین شورای هماهنگی ترافیک استان درباره پیشنهاد ایجاد تقاطع غیرهمسطح نیز گفت: مطالعات شهرداری اجرای این پروژه را پیشنهاد کرده بود، اما به دلیل ابهام درباره تأثیر آن بر بافت ریزدانه منطقه، مسیرهای جایگزین، نحوه تأمین اعتبار و آثار آن بر محلات اطراف، این طرح در شورای هماهنگی ترافیک استان به تصویب نرسید.
صادقی همچنین خیابان ستاره را یکی از عوامل تشدید ترافیک بلوار رجایی دانست و گفت: با وجود ایجاد زیرساختهای مناسب و مسیرهای استاندارد، بسیاری از رانندگان همچنان برای کوتاه کردن مسیر از خیابان ستاره استفاده میکنند که این موضوع موجب افزایش بار ترافیکی منطقه شده است. به گفته وی، محدودسازی برخی دسترسیها و هدایت خودروها به مسیرهای طراحیشده، میتواند در کاهش ترافیک این محدوده مؤثر باشد.
حل گره ترافیکی بلوار رجایی بدون مسیرهای جایگزین ممکن نیست
در مقابل نیز کارشناس برنامهریزی و مطالعات شهری معتقد است مهمترین عامل تداوم مشکلات ترافیکی بلوار شهید رجایی، نبود مسیرهای جایگزین و تمرکز بیش از حد ترددها بر یک محور است.
صادق حسنی نیز در گفتوگو با همدانپیام اظهار کرد: پیش از اجرای پروژههایی مانند تقاطع یا پل غیرهمسطح، باید دسترسیها و شبکه معابر جایگزین تقویت شود، زیرا در ساعات اوج ترافیک، نبود مسیرهای مکمل موجب قفل شدن کامل این محور میشود.
وی با اشاره به محدودیتهای کالبدی شهر همدان افزود: با وجود این محدودیتها، مدیریت شهری باید توسعه مسیرهای جایگزین را در اولویت قرار دهد، زیرا بدون تکمیل شبکه معابر، مشکلات ترافیکی این محدوده ادامه خواهد داشت.
این کارشناس شهری همچنین بر ضرورت تصمیمگیری براساس طرح جامع و طرح تفصیلی تأکید کرد و گفت: فاصله گرفتن از مطالعات کارشناسی و غلبه ملاحظات اجرایی و اداری بر تصمیمات تخصصی، یکی از عوامل شکلگیری مشکلات فعلی است.
حسنی استفاده از نیروهای متخصص در حوزه حملونقل و ترافیک در ساختار شهرداری را ضروری دانست و افزود: تصمیمهای علمی و مبتنی بر دانش تخصصی، از اقدامات سلیقهای جلوگیری کرده و کیفیت مدیریت ترافیک را افزایش میدهد.
وی همچنین با اشاره به حقوق شهروندی تأکید کرد: معابر عمومی متعلق به همه شهروندان است و هیچ فرد یا واحد صنفی حق تصرف آنها را ندارد. مقابله با این پدیده، علاوه بر اجرای قانون، نیازمند فرهنگسازی و همکاری شهرداری، اتاق اصناف، رسانهها و سایر دستگاههای مسئول است.
حسنی در پایان خواستار تشکیل کمیتهای تخصصی متشکل از کارشناسان حملونقل، ترافیک و برنامهریزی شهری شد و گفت: حل مشکلات ترافیکی زمانی امکانپذیر است که تصمیمات بر پایه مطالعات علمی و با استفاده از ظرفیت متخصصان اتخاذ شود.
اظهارات مسئولان و کارشناسان نشان میدهد گره ترافیکی بلوار شهید رجایی را نمیتوان صرفاً نتیجه حجم بالای تردد خودروها دانست؛ بلکه مجموعهای از عوامل کالبدی، مدیریتی و حتی نظارتی در شکلگیری این وضعیت نقش دارند..
آنچه امروز در بلوار رجایی و میدان مدرس دیده میشود، تنها یک گره ترافیکی نیست؛ مجموعهای از مشکلاتی است که از سد معبر، جانمایی نامناسب برخی کاربریهای تجاری، ضعف شبکه معابر جایگزین و اجرای ناقص برخی قوانین و طرحهای شهری نشأت میگیرد. مسئولان و کارشناسان هر کدام بخشی از مسأله را تشریح کردهاند و راهکارهایی نیز روی میز قرار گرفته است؛ از اصلاح هندسی و ساماندهی دسترسیها گرفته تا آزادسازی معابر و برخورد با سد معبر.
اکنون باید دید شورای هماهنگی ترافیک استان و دستگاههای مسئول، پس از این بررسیها و تأکیدها، چه تصمیمی برای یکی از قدیمیترین گرههای ترافیکی همدان اتخاذ خواهند کرد؛ تصمیمی که شهروندان امیدوارند این بار از مرحله طرح و وعده فراتر رفته و در عمل، به کاهش ترافیک و بازگشت حق استفاده از معابر عمومی منجر شود.نیلوفر بهرمندنژاد
ساعت به ۱۱ ظهر نزدیک میشود. آفتاب بیامان بر آسفالت بلوار رجایی میتابد و گرمای تیرماه از زمین و هوا بالا میزند. راهی بلوار رجایی و میدان مدرس میشوم؛ مسیری که نامش برای بسیاری از شهروندان همدان با ترافیک، توقفهای پیدرپی و کلافگی گره خورده است. هنوز چند دقیقه از ورودم به بلوار نگذشته که صف خودروها، حرکت لاکپشتی آنها و بوقهای گاهوبیگاه، تصویری آشنا از این مسیر را پیش چشمم میگذارد.
کولر خودرو هم به سختی از پس گرمای سوزان ظهر برمیآید. نگاهم را به دو سوی خیابان میدوزم؛ جایی که تقریبا هر چند متر یک تعمیرگاه خودرو دیده میشود. مقابل بیشتر آنها چندین خودرو پارک شده است؛ خودروهایی که بسیاری از آنها با کاپوتهای بالا رها شدهاند، گویی قرار نیست دست تعمیرکاری تا ساعتها به آنها برسد. همین خودروهای متوقف، بخش قابل توجهی از حاشیه خیابان را اشغال کردهاند و عرض معبر را برای عبور خودروهای در حال تردد کاهش دادهاند.
هرچه جلوتر میروم، این صحنه بیشتر تکرار میشود؛ انگار بخشی از خیابان مدتهاست به پارکینگ دائمی تعمیرگاهها تبدیل شده است. خیابانی که باید در اختیار همه شهروندان باشد، حالا در عمل سهمی برای عبور آسان خودروها باقی نگذاشته است. شاید با یک تعریض محدود و تبدیل این بخش به کندرو، بتوان بخشی از بار ترافیکی این مسیر را کاهش داد، اما در وضعیت فعلی، این فضا بیش از آنکه به عبور و مرور اختصاص داشته باشد، محل توقف خودروهای تعمیرگاهی است.
مسیر را ادامه میدهم. نرسیده به خیابان ستاره، وانتهای میوهفروشی یکی پس از دیگری در حاشیه بلوار صف کشیدهاند. هر کدام بخشی از خیابان را اشغال کردهاند؛ در حالی که با کمی فاصله، داخل خیابان ستاره فضای خالی مناسبی برای استقرار آنها وجود دارد. با این حال، حضورشان در حاشیه بلوار، گره ترافیکی دیگری ایجاد کرده است؛ گرهای که شهروندان را ناچار میکند روزانه دقایقی از وقت خود را در صف خودروها از دست بدهند.
در تمام طول مسیر، یک پرسش ذهنم را درگیر میکند؛ چگونه خیابانی که متعلق به همه شهروندان است، به تدریج میان برخی اصناف تقسیم شده و هر کس بخشی از آن را در اختیار گرفته است؟ از تعمیرگاهها گرفته تا وانتهای میوهفروش، هر کدام سهمی از معبر عمومی را اشغال کردهاند؛ وضعیتی که سالها ادامه یافته، بیآنکه برخورد مؤثر و بازدارندهای از سوی دستگاههای مسئول، از جمله شهرداری، اتاق اصناف و دیگر نهادهای متولی، دیده شود. شاید ملاحظات اداری و رودربایستیها، اجرای قانون را به حاشیه رانده باشد، اما نتیجه این تعلل، هر روز در ترافیک سنگین بلوار رجایی و میدان مدرس، به هزاران شهروند تحمیل میشود.
حل مشکلات ترافیکی بلوارحاجبابایی با تعریض یک معبر امکانپذیر نیست
البته این وضعیت غیرقابل تغییر نیست. تجربه بلوار حاجبابایی نشان میدهد با اجرای عملیات تعریض و ساماندهی، حل مشکلات ترافیکی تنها با تعریض یک معبر امکانپذیر نیست. به اعتقاد برخی کارشناسان، در شرایطی که همدان از مسیرهایی مانند بلوار امام (شهرک مدنی) برخوردار است، تعریض بلوار حاجبابایی و تبدیل آن به مسیری مناسب برای تردد خودروهای سنگین از داخل شهر، با اصول برنامهریزی ترافیکی همخوانی ندارد. به باور آنان، ریشه اصلی این مسأله، نبود کمربندی همدان در مسیر ارتباطی جاده تهران به ملایر و کرمانشاه است؛ مسیری که در صورت تکمیل، میتواند بخش قابل توجهی از تردد خودروهای عبوری را از داخل شهر خارج کند.
تذکرها؛ مؤثر اما موقت
پیگیریهای خبرنگار همدانپیام از دستگاههای مرتبط نشان میدهد که موضوع سد معبر، مطالبهای جدی از سوی شهروندان است. یک منبع آگاه در گفتوگو با همدانپیام میگوید: تنها در خردادماه، حدود ۲۰۰ گزارش مردمی درباره سد معبر صنوف در نقاط مختلف شهر ثبت شده است.
به گفته این منبع، روند برخورد با متخلفان مشخص است؛ ابتدا تذکر شفاهی داده میشود، در مرحله بعد اخطار کتبی صادر میشود و در صورت بیتوجهی، جمعآوری یا ضبط اجناس و رفع سد معبر در دستور کار قرار میگیرد. با این حال، تجربه نشان داده است که این اقدامات اغلب اثر کوتاهمدت دارند و بسیاری از واحدهای صنفی، چند روز یا حداکثر یک هفته پس از برخورد، دوباره معبر را اشغال میکنند.
او معتقد است تکرار این چرخه، نشان میدهد برخوردهای مقطعی بازدارندگی لازم را ندارد و آنچه بیش از هر چیز مورد نیاز است، نظارت مستمر و اجرای بدون وقفه قانون است.
از همینرو، مشکل دقیقا از جایی آغاز میشود که برخی دستگاههای مسئول، به جای اجرای دقیق ضوابط، گرفتار ملاحظات اداری، رودربایستیها و نگرانی از واکنش برخی گروهها میشوند. در چنین شرایطی، تصمیم کارشناسی جای خود را به مصلحتاندیشی میدهد؛ تصمیمی که شاید در کوتاهمدت از بروز اعتراض چند نفر جلوگیری کند، اما در بلندمدت، هزینه آن را هزاران شهروند با اتلاف وقت، افزایش ترافیک و کاهش ایمنی معابر پرداخت میکنند.
فضای کافی برای پارک خودروهای تعمیری وجود ندارد
در گفتوگوی میدانی با شهروندان و کسبه منطقه، بیشتر افرادی که حاضر به گفتوگو شدند، از شرایط موجود گلایه داشتند و خواستار رسیدگی جدی مسئولان بودند.
یکی از مغازهداران که حدود ۱۵ سال است در این محدوده فعالیت میکند، میگوید: صبح تا شب اینجاییم و مشکلات را از نزدیک میبینیم. چند بار هم مسئولان آمدند، بازدید کردند، اما پس از مدتی همه چیز به روال قبل برگشت. مردم دیگر بیشتر از حرف، عمل میخواهند.
یکی از صاحبان تعمیرگاههای این محدوده نیز با اشاره به تأثیر این وضعیت بر فعالیت صنفی خود میگوید: به نظر من اینجا مکان مناسبی برای استقرار تعمیرگاههاست، اما اینکه فضای کافی برای پارک خودروهای تعمیری وجود ندارد، مشکل ما نیست؛ مشکل از مسئولانی است که فضای مناسب و مشخصی برای این صنف پیشبینی نکردهاند. ما هم مانند سایر کسبه باید هزینههای زندگی و کسبوکارمان را تأمین کنیم. البته گاهی خودمان هم میدانیم که خودروهای متوقفشده سبب سد معبر میشوند، اما وقتی فضای جایگزینی وجود نداشته باشد، عملا چاره دیگری نداریم.
یکی دیگر از ساکنان این محدوده در گفتوگو با خبرنگار همدانپیام اظهار میکند: تقریبا همه اهالی این محله از این وضعیت خبر دارند. بارها دربارهاش صحبت شده، اما هنوز تغییر خاصی ندیدهایم. انتظار داریم مسئولان حرف مردم را از نزدیک بشنوند.
او در ادامه نیز با اشاره به مشکلات روزانه تردد در بلوار رجایی اضافه میکند: ما هر روز با این شرایط زندگی میکنیم. شاید برای کسی که فقط یکبار از این مسیر عبور میکند، این وضعیت عادی به نظر برسد، اما برای ما که ساکن اینجا هستیم، بسیارآزاردهنده است. تقریبا هر ساعتی از روز که از خانه خارج میشویم، با ترافیک سنگین و کلافهکننده مواجه هستیم. البته در این مدت تغییراتی هم انجام شده، اما به نظر من بیشتر جنبه موقتی داشته و تأثیر قابل توجهی در بهبود ترافیک این منطقه نگذاشته است.
قانون چه میگوید؟
و اما قانون در این زمینه صریح و بدون ابهام است. بر اساس تبصره یک ماده ۵۵ قانون شهرداریها، هرگونه سد معبر، اشغال پیادهروها و استفاده اختصاصی از معابر عمومی برای کسب یا هر منظور دیگری ممنوع است و شهرداری مکلف به رفع آن است.
همچنین، تبصره ۶ ماده ۹۶ قانون شهرداریها، معابر را از جمله اموال عمومی میداند و مسئولیت حفظ، صیانت و آزادسازی آنها را بر عهده شهرداری گذاشته است. از سوی دیگر، در مواردی که اشغال معبر موجب ایجاد راهبندان یا اخلال در عبور و مرور شود، پلیس راهور نیز اختیار دارد ضمن اعمال قانون، خودروهای متخلف را به پارکینگ منتقل کند.
با وجود صراحت قانون، آنچه امروز در بلوار رجایی، میدان مدرس و برخی دیگر از معابر پرتردد شهر دیده میشود، نشان میدهد مشکل، کمبود قانون نیست؛ بلکه ضعف در اجرای مستمر، قاطع و بدون تبعیض آن است. تا زمانی که برخوردها مقطعی باشد و نظارت به صورت پیوسته ادامه پیدا نکند، خیابانهایی که متعلق به همه شهروندان هستند، همچنان در اختیار کسانی خواهند بود که منافع شخصی را بر حقوق عمومی ترجیح میدهند.
گره ترافیکی بلوار رجایی
حاصل کاربریهای تجاری غیرمجاز
مدیرکل سابق دفتر فنی استانداری و دبیر پیشین شورای هماهنگی ترافیک استان همدان در این باره استقرار واحدهای تجاری ریزدانه در حاشیه بلوار شهید رجایی را یکی از مهمترین عوامل ایجاد گرههای ترافیکی این محور دانست و گفت: بخش قابل توجهی از این واحدها فاقد مجوز قانونی هستند و فعالیت آنها مدیریت ترافیک را با مشکل مواجه کرده است.
فاطمه صادقی در گفتوگو با خبرنگار همدانپیام اظهار کرد: آزادسازی و تملک این محدوده در برنامه شهرداری قرار دارد، اما به دلیل تجاری بودن جداره بلوار، اجرای این طرح نیازمند اعتبارات سنگینی است.
وی با مقایسه دو سوی بلوار رجایی افزود: سمت منتهی به پل سهسطحی، با وجود حجم بالای تردد، گره ترافیکی کمتری دارد، زیرا واحدهای تجاری ریزدانه، پارکهای حاشیهای و توقفهای مکرر خودروها در آن وجود ندارد.
دبیر پیشین شورای هماهنگی ترافیک استان درباره پیشنهاد ایجاد تقاطع غیرهمسطح نیز گفت: مطالعات شهرداری اجرای این پروژه را پیشنهاد کرده بود، اما به دلیل ابهام درباره تأثیر آن بر بافت ریزدانه منطقه، مسیرهای جایگزین، نحوه تأمین اعتبار و آثار آن بر محلات اطراف، این طرح در شورای هماهنگی ترافیک استان به تصویب نرسید.
صادقی همچنین خیابان ستاره را یکی از عوامل تشدید ترافیک بلوار رجایی دانست و گفت: با وجود ایجاد زیرساختهای مناسب و مسیرهای استاندارد، بسیاری از رانندگان همچنان برای کوتاه کردن مسیر از خیابان ستاره استفاده میکنند که این موضوع موجب افزایش بار ترافیکی منطقه شده است. به گفته وی، محدودسازی برخی دسترسیها و هدایت خودروها به مسیرهای طراحیشده، میتواند در کاهش ترافیک این محدوده مؤثر باشد.
حل گره ترافیکی بلوار رجایی
بدون مسیرهای جایگزین ممکن نیست
در مقابل نیز کارشناس برنامهریزی و مطالعات شهری معتقد است مهمترین عامل تداوم مشکلات ترافیکی بلوار شهید رجایی، نبود مسیرهای جایگزین و تمرکز بیش از حد ترددها بر یک محور است.
صادق حسنی نیز در گفتوگو با همدانپیام اظهار کرد: پیش از اجرای پروژههایی مانند تقاطع یا پل غیرهمسطح، باید دسترسیها و شبکه معابر جایگزین تقویت شود، زیرا در ساعات اوج ترافیک، نبود مسیرهای مکمل موجب قفل شدن کامل این محور میشود.
وی با اشاره به محدودیتهای کالبدی شهر همدان افزود: با وجود این محدودیتها، مدیریت شهری باید توسعه مسیرهای جایگزین را در اولویت قرار دهد، زیرا بدون تکمیل شبکه معابر، مشکلات ترافیکی این محدوده ادامه خواهد داشت.
این کارشناس شهری همچنین بر ضرورت تصمیمگیری براساس طرح جامع و طرح تفصیلی تأکید کرد و گفت: فاصله گرفتن از مطالعات کارشناسی و غلبه ملاحظات اجرایی و اداری بر تصمیمات تخصصی، یکی از عوامل شکلگیری مشکلات فعلی است.
حسنی استفاده از نیروهای متخصص در حوزه حملونقل و ترافیک در ساختار شهرداری را ضروری دانست و افزود: تصمیمهای علمی و مبتنی بر دانش تخصصی، از اقدامات سلیقهای جلوگیری کرده و کیفیت مدیریت ترافیک را افزایش میدهد.
وی همچنین با اشاره به حقوق شهروندی تأکید کرد: معابر عمومی متعلق به همه شهروندان است و هیچ فرد یا واحد صنفی حق تصرف آنها را ندارد. مقابله با این پدیده، علاوه بر اجرای قانون، نیازمند فرهنگسازی و همکاری شهرداری، اتاق اصناف، رسانهها و سایر دستگاههای مسئول است.
حسنی در پایان خواستار تشکیل کمیتهای تخصصی متشکل از کارشناسان حملونقل، ترافیک و برنامهریزی شهری شد و گفت: حل مشکلات ترافیکی زمانی امکانپذیر است که تصمیمات بر پایه مطالعات علمی و با استفاده از ظرفیت متخصصان اتخاذ شود.
اظهارات مسئولان و کارشناسان نشان میدهد گره ترافیکی بلوار شهید رجایی را نمیتوان صرفاً نتیجه حجم بالای تردد خودروها دانست؛ بلکه مجموعهای از عوامل کالبدی، مدیریتی و حتی نظارتی در شکلگیری این وضعیت نقش دارند..
آنچه امروز در بلوار رجایی و میدان مدرس دیده میشود، تنها یک گره ترافیکی نیست؛ مجموعهای از مشکلاتی است که از سد معبر، جانمایی نامناسب برخی کاربریهای تجاری، ضعف شبکه معابر جایگزین و اجرای ناقص برخی قوانین و طرحهای شهری نشأت میگیرد. مسئولان و کارشناسان هر کدام بخشی از مسأله را تشریح کردهاند و راهکارهایی نیز روی میز قرار گرفته است؛ از اصلاح هندسی و ساماندهی دسترسیها گرفته تا آزادسازی معابر و برخورد با سد معبر.
اکنون باید دید شورای هماهنگی ترافیک استان و دستگاههای مسئول، پس از این بررسیها و تأکیدها، چه تصمیمی برای یکی از قدیمیترین گرههای ترافیکی همدان اتخاذ خواهند کرد؛ تصمیمی که شهروندان امیدوارند این بار از مرحله طرح و وعده فراتر رفته و در عمل، به کاهش ترافیک و بازگشت حق استفاده از معابر عمومی منجر شود.نیلوفر بهرمندنژاد
ساعت به ۱۱ ظهر نزدیک میشود. آفتاب بیامان بر آسفالت بلوار رجایی میتابد و گرمای تیرماه از زمین و هوا بالا میزند. راهی بلوار رجایی و میدان مدرس میشوم؛ مسیری که نامش برای بسیاری از شهروندان همدان با ترافیک، توقفهای پیدرپی و کلافگی گره خورده است. هنوز چند دقیقه از ورودم به بلوار نگذشته که صف خودروها، حرکت لاکپشتی آنها و بوقهای گاهوبیگاه، تصویری آشنا از این مسیر را پیش چشمم میگذارد.
کولر خودرو هم به سختی از پس گرمای سوزان ظهر برمیآید. نگاهم را به دو سوی خیابان میدوزم؛ جایی که تقریبا هر چند متر یک تعمیرگاه خودرو دیده میشود. مقابل بیشتر آنها چندین خودرو پارک شده است؛ خودروهایی که بسیاری از آنها با کاپوتهای بالا رها شدهاند، گویی قرار نیست دست تعمیرکاری تا ساعتها به آنها برسد. همین خودروهای متوقف، بخش قابل توجهی از حاشیه خیابان را اشغال کردهاند و عرض معبر را برای عبور خودروهای در حال تردد کاهش دادهاند.
هرچه جلوتر میروم، این صحنه بیشتر تکرار میشود؛ انگار بخشی از خیابان مدتهاست به پارکینگ دائمی تعمیرگاهها تبدیل شده است. خیابانی که باید در اختیار همه شهروندان باشد، حالا در عمل سهمی برای عبور آسان خودروها باقی نگذاشته است. شاید با یک تعریض محدود و تبدیل این بخش به کندرو، بتوان بخشی از بار ترافیکی این مسیر را کاهش داد، اما در وضعیت فعلی، این فضا بیش از آنکه به عبور و مرور اختصاص داشته باشد، محل توقف خودروهای تعمیرگاهی است.
مسیر را ادامه میدهم. نرسیده به خیابان ستاره، وانتهای میوهفروشی یکی پس از دیگری در حاشیه بلوار صف کشیدهاند. هر کدام بخشی از خیابان را اشغال کردهاند؛ در حالی که با کمی فاصله، داخل خیابان ستاره فضای خالی مناسبی برای استقرار آنها وجود دارد. با این حال، حضورشان در حاشیه بلوار، گره ترافیکی دیگری ایجاد کرده است؛ گرهای که شهروندان را ناچار میکند روزانه دقایقی از وقت خود را در صف خودروها از دست بدهند.
در تمام طول مسیر، یک پرسش ذهنم را درگیر میکند؛ چگونه خیابانی که متعلق به همه شهروندان است، به تدریج میان برخی اصناف تقسیم شده و هر کس بخشی از آن را در اختیار گرفته است؟ از تعمیرگاهها گرفته تا وانتهای میوهفروش، هر کدام سهمی از معبر عمومی را اشغال کردهاند؛ وضعیتی که سالها ادامه یافته، بیآنکه برخورد مؤثر و بازدارندهای از سوی دستگاههای مسئول، از جمله شهرداری، اتاق اصناف و دیگر نهادهای متولی، دیده شود. شاید ملاحظات اداری و رودربایستیها، اجرای قانون را به حاشیه رانده باشد، اما نتیجه این تعلل، هر روز در ترافیک سنگین بلوار رجایی و میدان مدرس، به هزاران شهروند تحمیل میشود.
حل مشکلات ترافیکی بلوارحاجبابایی با تعریض یک معبر امکانپذیر نیست
البته این وضعیت غیرقابل تغییر نیست. تجربه بلوار حاجبابایی نشان میدهد با اجرای عملیات تعریض و ساماندهی، حل مشکلات ترافیکی تنها با تعریض یک معبر امکانپذیر نیست. به اعتقاد برخی کارشناسان، در شرایطی که همدان از مسیرهایی مانند بلوار امام (شهرک مدنی) برخوردار است، تعریض بلوار حاجبابایی و تبدیل آن به مسیری مناسب برای تردد خودروهای سنگین از داخل شهر، با اصول برنامهریزی ترافیکی همخوانی ندارد. به باور آنان، ریشه اصلی این مسأله، نبود کمربندی همدان در مسیر ارتباطی جاده تهران به ملایر و کرمانشاه است؛ مسیری که در صورت تکمیل، میتواند بخش قابل توجهی از تردد خودروهای عبوری را از داخل شهر خارج کند.
تذکرها؛ مؤثر اما موقت
پیگیریهای خبرنگار همدانپیام از دستگاههای مرتبط نشان میدهد که موضوع سد معبر، مطالبهای جدی از سوی شهروندان است. یک منبع آگاه در گفتوگو با همدانپیام میگوید: تنها در خردادماه، حدود ۲۰۰ گزارش مردمی درباره سد معبر صنوف در نقاط مختلف شهر ثبت شده است.
به گفته این منبع، روند برخورد با متخلفان مشخص است؛ ابتدا تذکر شفاهی داده میشود، در مرحله بعد اخطار کتبی صادر میشود و در صورت بیتوجهی، جمعآوری یا ضبط اجناس و رفع سد معبر در دستور کار قرار میگیرد. با این حال، تجربه نشان داده است که این اقدامات اغلب اثر کوتاهمدت دارند و بسیاری از واحدهای صنفی، چند روز یا حداکثر یک هفته پس از برخورد، دوباره معبر را اشغال میکنند.
او معتقد است تکرار این چرخه، نشان میدهد برخوردهای مقطعی بازدارندگی لازم را ندارد و آنچه بیش از هر چیز مورد نیاز است، نظارت مستمر و اجرای بدون وقفه قانون است.
از همینرو، مشکل دقیقا از جایی آغاز میشود که برخی دستگاههای مسئول، به جای اجرای دقیق ضوابط، گرفتار ملاحظات اداری، رودربایستیها و نگرانی از واکنش برخی گروهها میشوند. در چنین شرایطی، تصمیم کارشناسی جای خود را به مصلحتاندیشی میدهد؛ تصمیمی که شاید در کوتاهمدت از بروز اعتراض چند نفر جلوگیری کند، اما در بلندمدت، هزینه آن را هزاران شهروند با اتلاف وقت، افزایش ترافیک و کاهش ایمنی معابر پرداخت میکنند.
فضای کافی برای پارک خودروهای تعمیری وجود ندارد
در گفتوگوی میدانی با شهروندان و کسبه منطقه، بیشتر افرادی که حاضر به گفتوگو شدند، از شرایط موجود گلایه داشتند و خواستار رسیدگی جدی مسئولان بودند.
یکی از مغازهداران که حدود ۱۵ سال است در این محدوده فعالیت میکند، میگوید: صبح تا شب اینجاییم و مشکلات را از نزدیک میبینیم. چند بار هم مسئولان آمدند، بازدید کردند، اما پس از مدتی همه چیز به روال قبل برگشت. مردم دیگر بیشتر از حرف، عمل میخواهند.
یکی از صاحبان تعمیرگاههای این محدوده نیز با اشاره به تأثیر این وضعیت بر فعالیت صنفی خود میگوید: به نظر من اینجا مکان مناسبی برای استقرار تعمیرگاههاست، اما اینکه فضای کافی برای پارک خودروهای تعمیری وجود ندارد، مشکل ما نیست؛ مشکل از مسئولانی است که فضای مناسب و مشخصی برای این صنف پیشبینی نکردهاند. ما هم مانند سایر کسبه باید هزینههای زندگی و کسبوکارمان را تأمین کنیم. البته گاهی خودمان هم میدانیم که خودروهای متوقفشده سبب سد معبر میشوند، اما وقتی فضای جایگزینی وجود نداشته باشد، عملا چاره دیگری نداریم.
یکی دیگر از ساکنان این محدوده در گفتوگو با خبرنگار همدانپیام اظهار میکند: تقریبا همه اهالی این محله از این وضعیت خبر دارند. بارها دربارهاش صحبت شده، اما هنوز تغییر خاصی ندیدهایم. انتظار داریم مسئولان حرف مردم را از نزدیک بشنوند.
او در ادامه نیز با اشاره به مشکلات روزانه تردد در بلوار رجایی اضافه میکند: ما هر روز با این شرایط زندگی میکنیم. شاید برای کسی که فقط یکبار از این مسیر عبور میکند، این وضعیت عادی به نظر برسد، اما برای ما که ساکن اینجا هستیم، بسیارآزاردهنده است. تقریبا هر ساعتی از روز که از خانه خارج میشویم، با ترافیک سنگین و کلافهکننده مواجه هستیم. البته در این مدت تغییراتی هم انجام شده، اما به نظر من بیشتر جنبه موقتی داشته و تأثیر قابل توجهی در بهبود ترافیک این منطقه نگذاشته است.
قانون چه میگوید؟
و اما قانون در این زمینه صریح و بدون ابهام است. بر اساس تبصره یک ماده ۵۵ قانون شهرداریها، هرگونه سد معبر، اشغال پیادهروها و استفاده اختصاصی از معابر عمومی برای کسب یا هر منظور دیگری ممنوع است و شهرداری مکلف به رفع آن است.
همچنین، تبصره ۶ ماده ۹۶ قانون شهرداریها، معابر را از جمله اموال عمومی میداند و مسئولیت حفظ، صیانت و آزادسازی آنها را بر عهده شهرداری گذاشته است. از سوی دیگر، در مواردی که اشغال معبر موجب ایجاد راهبندان یا اخلال در عبور و مرور شود، پلیس راهور نیز اختیار دارد ضمن اعمال قانون، خودروهای متخلف را به پارکینگ منتقل کند.
با وجود صراحت قانون، آنچه امروز در بلوار رجایی، میدان مدرس و برخی دیگر از معابر پرتردد شهر دیده میشود، نشان میدهد مشکل، کمبود قانون نیست؛ بلکه ضعف در اجرای مستمر، قاطع و بدون تبعیض آن است. تا زمانی که برخوردها مقطعی باشد و نظارت به صورت پیوسته ادامه پیدا نکند، خیابانهایی که متعلق به همه شهروندان هستند، همچنان در اختیار کسانی خواهند بود که منافع شخصی را بر حقوق عمومی ترجیح میدهند.
گره ترافیکی بلوار رجایی
حاصل کاربریهای تجاری غیرمجاز
مدیرکل سابق دفتر فنی استانداری و دبیر پیشین شورای هماهنگی ترافیک استان همدان در این باره استقرار واحدهای تجاری ریزدانه در حاشیه بلوار شهید رجایی را یکی از مهمترین عوامل ایجاد گرههای ترافیکی این محور دانست و گفت: بخش قابل توجهی از این واحدها فاقد مجوز قانونی هستند و فعالیت آنها مدیریت ترافیک را با مشکل مواجه کرده است.
فاطمه صادقی در گفتوگو با خبرنگار همدانپیام اظهار کرد: آزادسازی و تملک این محدوده در برنامه شهرداری قرار دارد، اما به دلیل تجاری بودن جداره بلوار، اجرای این طرح نیازمند اعتبارات سنگینی است.
وی با مقایسه دو سوی بلوار رجایی افزود: سمت منتهی به پل سهسطحی، با وجود حجم بالای تردد، گره ترافیکی کمتری دارد، زیرا واحدهای تجاری ریزدانه، پارکهای حاشیهای و توقفهای مکرر خودروها در آن وجود ندارد.
دبیر پیشین شورای هماهنگی ترافیک استان درباره پیشنهاد ایجاد تقاطع غیرهمسطح نیز گفت: مطالعات شهرداری اجرای این پروژه را پیشنهاد کرده بود، اما به دلیل ابهام درباره تأثیر آن بر بافت ریزدانه منطقه، مسیرهای جایگزین، نحوه تأمین اعتبار و آثار آن بر محلات اطراف، این طرح در شورای هماهنگی ترافیک استان به تصویب نرسید.
صادقی همچنین خیابان ستاره را یکی از عوامل تشدید ترافیک بلوار رجایی دانست و گفت: با وجود ایجاد زیرساختهای مناسب و مسیرهای استاندارد، بسیاری از رانندگان همچنان برای کوتاه کردن مسیر از خیابان ستاره استفاده میکنند که این موضوع موجب افزایش بار ترافیکی منطقه شده است. به گفته وی، محدودسازی برخی دسترسیها و هدایت خودروها به مسیرهای طراحیشده، میتواند در کاهش ترافیک این محدوده مؤثر باشد.
حل گره ترافیکی بلوار رجایی
بدون مسیرهای جایگزین ممکن نیست
در مقابل نیز کارشناس برنامهریزی و مطالعات شهری معتقد است مهمترین عامل تداوم مشکلات ترافیکی بلوار شهید رجایی، نبود مسیرهای جایگزین و تمرکز بیش از حد ترددها بر یک محور است.
صادق حسنی نیز در گفتوگو با همدانپیام اظهار کرد: پیش از اجرای پروژههایی مانند تقاطع یا پل غیرهمسطح، باید دسترسیها و شبکه معابر جایگزین تقویت شود، زیرا در ساعات اوج ترافیک، نبود مسیرهای مکمل موجب قفل شدن کامل این محور میشود.
وی با اشاره به محدودیتهای کالبدی شهر همدان افزود: با وجود این محدودیتها، مدیریت شهری باید توسعه مسیرهای جایگزین را در اولویت قرار دهد، زیرا بدون تکمیل شبکه معابر، مشکلات ترافیکی این محدوده ادامه خواهد داشت.
این کارشناس شهری همچنین بر ضرورت تصمیمگیری براساس طرح جامع و طرح تفصیلی تأکید کرد و گفت: فاصله گرفتن از مطالعات کارشناسی و غلبه ملاحظات اجرایی و اداری بر تصمیمات تخصصی، یکی از عوامل شکلگیری مشکلات فعلی است.
حسنی استفاده از نیروهای متخصص در حوزه حملونقل و ترافیک در ساختار شهرداری را ضروری دانست و افزود: تصمیمهای علمی و مبتنی بر دانش تخصصی، از اقدامات سلیقهای جلوگیری کرده و کیفیت مدیریت ترافیک را افزایش میدهد.
وی همچنین با اشاره به حقوق شهروندی تأکید کرد: معابر عمومی متعلق به همه شهروندان است و هیچ فرد یا واحد صنفی حق تصرف آنها را ندارد. مقابله با این پدیده، علاوه بر اجرای قانون، نیازمند فرهنگسازی و همکاری شهرداری، اتاق اصناف، رسانهها و سایر دستگاههای مسئول است.
حسنی در پایان خواستار تشکیل کمیتهای تخصصی متشکل از کارشناسان حملونقل، ترافیک و برنامهریزی شهری شد و گفت: حل مشکلات ترافیکی زمانی امکانپذیر است که تصمیمات بر پایه مطالعات علمی و با استفاده از ظرفیت متخصصان اتخاذ شود.
اظهارات مسئولان و کارشناسان نشان میدهد گره ترافیکی بلوار شهید رجایی را نمیتوان صرفاً نتیجه حجم بالای تردد خودروها دانست؛ بلکه مجموعهای از عوامل کالبدی، مدیریتی و حتی نظارتی در شکلگیری این وضعیت نقش دارند..
آنچه امروز در بلوار رجایی و میدان مدرس دیده میشود، تنها یک گره ترافیکی نیست؛ مجموعهای از مشکلاتی است که از سد معبر، جانمایی نامناسب برخی کاربریهای تجاری، ضعف شبکه معابر جایگزین و اجرای ناقص برخی قوانین و طرحهای شهری نشأت میگیرد. مسئولان و کارشناسان هر کدام بخشی از مسأله را تشریح کردهاند و راهکارهایی نیز روی میز قرار گرفته است؛ از اصلاح هندسی و ساماندهی دسترسیها گرفته تا آزادسازی معابر و برخورد با سد معبر.
اکنون باید دید شورای هماهنگی ترافیک استان و دستگاههای مسئول، پس از این بررسیها و تأکیدها، چه تصمیمی برای یکی از قدیمیترین گرههای ترافیکی همدان اتخاذ خواهند کرد؛ تصمیمی که شهروندان امیدوارند این بار از مرحله طرح و وعده فراتر رفته و در عمل، به کاهش ترافیک و بازگشت حق استفاده از معابر عمومی منجر شود.نیلوفر بهرمندنژاد
ساعت به ۱۱ ظهر نزدیک میشود. آفتاب بیامان بر آسفالت بلوار رجایی میتابد و گرمای تیرماه از زمین و هوا بالا میزند. راهی بلوار رجایی و میدان مدرس میشوم؛ مسیری که نامش برای بسیاری از شهروندان همدان با ترافیک، توقفهای پیدرپی و کلافگی گره خورده است. هنوز چند دقیقه از ورودم به بلوار نگذشته که صف خودروها، حرکت لاکپشتی آنها و بوقهای گاهوبیگاه، تصویری آشنا از این مسیر را پیش چشمم میگذارد.
کولر خودرو هم به سختی از پس گرمای سوزان ظهر برمیآید. نگاهم را به دو سوی خیابان میدوزم؛ جایی که تقریبا هر چند متر یک تعمیرگاه خودرو دیده میشود. مقابل بیشتر آنها چندین خودرو پارک شده است؛ خودروهایی که بسیاری از آنها با کاپوتهای بالا رها شدهاند، گویی قرار نیست دست تعمیرکاری تا ساعتها به آنها برسد. همین خودروهای متوقف، بخش قابل توجهی از حاشیه خیابان را اشغال کردهاند و عرض معبر را برای عبور خودروهای در حال تردد کاهش دادهاند.
هرچه جلوتر میروم، این صحنه بیشتر تکرار میشود؛ انگار بخشی از خیابان مدتهاست به پارکینگ دائمی تعمیرگاهها تبدیل شده است. خیابانی که باید در اختیار همه شهروندان باشد، حالا در عمل سهمی برای عبور آسان خودروها باقی نگذاشته است. شاید با یک تعریض محدود و تبدیل این بخش به کندرو، بتوان بخشی از بار ترافیکی این مسیر را کاهش داد، اما در وضعیت فعلی، این فضا بیش از آنکه به عبور و مرور اختصاص داشته باشد، محل توقف خودروهای تعمیرگاهی است.
مسیر را ادامه میدهم. نرسیده به خیابان ستاره، وانتهای میوهفروشی یکی پس از دیگری در حاشیه بلوار صف کشیدهاند. هر کدام بخشی از خیابان را اشغال کردهاند؛ در حالی که با کمی فاصله، داخل خیابان ستاره فضای خالی مناسبی برای استقرار آنها وجود دارد. با این حال، حضورشان در حاشیه بلوار، گره ترافیکی دیگری ایجاد کرده است؛ گرهای که شهروندان را ناچار میکند روزانه دقایقی از وقت خود را در صف خودروها از دست بدهند.
در تمام طول مسیر، یک پرسش ذهنم را درگیر میکند؛ چگونه خیابانی که متعلق به همه شهروندان است، به تدریج میان برخی اصناف تقسیم شده و هر کس بخشی از آن را در اختیار گرفته است؟ از تعمیرگاهها گرفته تا وانتهای میوهفروش، هر کدام سهمی از معبر عمومی را اشغال کردهاند؛ وضعیتی که سالها ادامه یافته، بیآنکه برخورد مؤثر و بازدارندهای از سوی دستگاههای مسئول، از جمله شهرداری، اتاق اصناف و دیگر نهادهای متولی، دیده شود. شاید ملاحظات اداری و رودربایستیها، اجرای قانون را به حاشیه رانده باشد، اما نتیجه این تعلل، هر روز در ترافیک سنگین بلوار رجایی و میدان مدرس، به هزاران شهروند تحمیل میشود.
حل مشکلات ترافیکی بلوارحاجبابایی با تعریض یک معبر امکانپذیر نیست
البته این وضعیت غیرقابل تغییر نیست. تجربه بلوار حاجبابایی نشان میدهد با اجرای عملیات تعریض و ساماندهی، حل مشکلات ترافیکی تنها با تعریض یک معبر امکانپذیر نیست. به اعتقاد برخی کارشناسان، در شرایطی که همدان از مسیرهایی مانند بلوار امام (شهرک مدنی) برخوردار است، تعریض بلوار حاجبابایی و تبدیل آن به مسیری مناسب برای تردد خودروهای سنگین از داخل شهر، با اصول برنامهریزی ترافیکی همخوانی ندارد. به باور آنان، ریشه اصلی این مسأله، نبود کمربندی همدان در مسیر ارتباطی جاده تهران به ملایر و کرمانشاه است؛ مسیری که در صورت تکمیل، میتواند بخش قابل توجهی از تردد خودروهای عبوری را از داخل شهر خارج کند.
تذکرها؛ مؤثر اما موقت
پیگیریهای خبرنگار همدانپیام از دستگاههای مرتبط نشان میدهد که موضوع سد معبر، مطالبهای جدی از سوی شهروندان است. یک منبع آگاه در گفتوگو با همدانپیام میگوید: تنها در خردادماه، حدود ۲۰۰ گزارش مردمی درباره سد معبر صنوف در نقاط مختلف شهر ثبت شده است.
به گفته این منبع، روند برخورد با متخلفان مشخص است؛ ابتدا تذکر شفاهی داده میشود، در مرحله بعد اخطار کتبی صادر میشود و در صورت بیتوجهی، جمعآوری یا ضبط اجناس و رفع سد معبر در دستور کار قرار میگیرد. با این حال، تجربه نشان داده است که این اقدامات اغلب اثر کوتاهمدت دارند و بسیاری از واحدهای صنفی، چند روز یا حداکثر یک هفته پس از برخورد، دوباره معبر را اشغال میکنند.
او معتقد است تکرار این چرخه، نشان میدهد برخوردهای مقطعی بازدارندگی لازم را ندارد و آنچه بیش از هر چیز مورد نیاز است، نظارت مستمر و اجرای بدون وقفه قانون است.
از همینرو، مشکل دقیقا از جایی آغاز میشود که برخی دستگاههای مسئول، به جای اجرای دقیق ضوابط، گرفتار ملاحظات اداری، رودربایستیها و نگرانی از واکنش برخی گروهها میشوند. در چنین شرایطی، تصمیم کارشناسی جای خود را به مصلحتاندیشی میدهد؛ تصمیمی که شاید در کوتاهمدت از بروز اعتراض چند نفر جلوگیری کند، اما در بلندمدت، هزینه آن را هزاران شهروند با اتلاف وقت، افزایش ترافیک و کاهش ایمنی معابر پرداخت میکنند.
فضای کافی برای پارک خودروهای تعمیری وجود ندارد
در گفتوگوی میدانی با شهروندان و کسبه منطقه، بیشتر افرادی که حاضر به گفتوگو شدند، از شرایط موجود گلایه داشتند و خواستار رسیدگی جدی مسئولان بودند.
یکی از مغازهداران که حدود ۱۵ سال است در این محدوده فعالیت میکند، میگوید: صبح تا شب اینجاییم و مشکلات را از نزدیک میبینیم. چند بار هم مسئولان آمدند، بازدید کردند، اما پس از مدتی همه چیز به روال قبل برگشت. مردم دیگر بیشتر از حرف، عمل میخواهند.
یکی از صاحبان تعمیرگاههای این محدوده نیز با اشاره به تأثیر این وضعیت بر فعالیت صنفی خود میگوید: به نظر من اینجا مکان مناسبی برای استقرار تعمیرگاههاست، اما اینکه فضای کافی برای پارک خودروهای تعمیری وجود ندارد، مشکل ما نیست؛ مشکل از مسئولانی است که فضای مناسب و مشخصی برای این صنف پیشبینی نکردهاند. ما هم مانند سایر کسبه باید هزینههای زندگی و کسبوکارمان را تأمین کنیم. البته گاهی خودمان هم میدانیم که خودروهای متوقفشده سبب سد معبر میشوند، اما وقتی فضای جایگزینی وجود نداشته باشد، عملا چاره دیگری نداریم.
یکی دیگر از ساکنان این محدوده در گفتوگو با خبرنگار همدانپیام اظهار میکند: تقریبا همه اهالی این محله از این وضعیت خبر دارند. بارها دربارهاش صحبت شده، اما هنوز تغییر خاصی ندیدهایم. انتظار داریم مسئولان حرف مردم را از نزدیک بشنوند.
او در ادامه نیز با اشاره به مشکلات روزانه تردد در بلوار رجایی اضافه میکند: ما هر روز با این شرایط زندگی میکنیم. شاید برای کسی که فقط یکبار از این مسیر عبور میکند، این وضعیت عادی به نظر برسد، اما برای ما که ساکن اینجا هستیم، بسیارآزاردهنده است. تقریبا هر ساعتی از روز که از خانه خارج میشویم، با ترافیک سنگین و کلافهکننده مواجه هستیم. البته در این مدت تغییراتی هم انجام شده، اما به نظر من بیشتر جنبه موقتی داشته و تأثیر قابل توجهی در بهبود ترافیک این منطقه نگذاشته است.
قانون چه میگوید؟
و اما قانون در این زمینه صریح و بدون ابهام است. بر اساس تبصره یک ماده ۵۵ قانون شهرداریها، هرگونه سد معبر، اشغال پیادهروها و استفاده اختصاصی از معابر عمومی برای کسب یا هر منظور دیگری ممنوع است و شهرداری مکلف به رفع آن است.
همچنین، تبصره ۶ ماده ۹۶ قانون شهرداریها، معابر را از جمله اموال عمومی میداند و مسئولیت حفظ، صیانت و آزادسازی آنها را بر عهده شهرداری گذاشته است. از سوی دیگر، در مواردی که اشغال معبر موجب ایجاد راهبندان یا اخلال در عبور و مرور شود، پلیس راهور نیز اختیار دارد ضمن اعمال قانون، خودروهای متخلف را به پارکینگ منتقل کند.
با وجود صراحت قانون، آنچه امروز در بلوار رجایی، میدان مدرس و برخی دیگر از معابر پرتردد شهر دیده میشود، نشان میدهد مشکل، کمبود قانون نیست؛ بلکه ضعف در اجرای مستمر، قاطع و بدون تبعیض آن است. تا زمانی که برخوردها مقطعی باشد و نظارت به صورت پیوسته ادامه پیدا نکند، خیابانهایی که متعلق به همه شهروندان هستند، همچنان در اختیار کسانی خواهند بود که منافع شخصی را بر حقوق عمومی ترجیح میدهند.
گره ترافیکی بلوار رجایی
حاصل کاربریهای تجاری غیرمجاز
مدیرکل سابق دفتر فنی استانداری و دبیر پیشین شورای هماهنگی ترافیک استان همدان در این باره استقرار واحدهای تجاری ریزدانه در حاشیه بلوار شهید رجایی را یکی از مهمترین عوامل ایجاد گرههای ترافیکی این محور دانست و گفت: بخش قابل توجهی از این واحدها فاقد مجوز قانونی هستند و فعالیت آنها مدیریت ترافیک را با مشکل مواجه کرده است.
فاطمه صادقی در گفتوگو با خبرنگار همدانپیام اظهار کرد: آزادسازی و تملک این محدوده در برنامه شهرداری قرار دارد، اما به دلیل تجاری بودن جداره بلوار، اجرای این طرح نیازمند اعتبارات سنگینی است.
وی با مقایسه دو سوی بلوار رجایی افزود: سمت منتهی به پل سهسطحی، با وجود حجم بالای تردد، گره ترافیکی کمتری دارد، زیرا واحدهای تجاری ریزدانه، پارکهای حاشیهای و توقفهای مکرر خودروها در آن وجود ندارد.
دبیر پیشین شورای هماهنگی ترافیک استان درباره پیشنهاد ایجاد تقاطع غیرهمسطح نیز گفت: مطالعات شهرداری اجرای این پروژه را پیشنهاد کرده بود، اما به دلیل ابهام درباره تأثیر آن بر بافت ریزدانه منطقه، مسیرهای جایگزین، نحوه تأمین اعتبار و آثار آن بر محلات اطراف، این طرح در شورای هماهنگی ترافیک استان به تصویب نرسید.
صادقی همچنین خیابان ستاره را یکی از عوامل تشدید ترافیک بلوار رجایی دانست و گفت: با وجود ایجاد زیرساختهای مناسب و مسیرهای استاندارد، بسیاری از رانندگان همچنان برای کوتاه کردن مسیر از خیابان ستاره استفاده میکنند که این موضوع موجب افزایش بار ترافیکی منطقه شده است. به گفته وی، محدودسازی برخی دسترسیها و هدایت خودروها به مسیرهای طراحیشده، میتواند در کاهش ترافیک این محدوده مؤثر باشد.
حل گره ترافیکی بلوار رجایی
بدون مسیرهای جایگزین ممکن نیست
در مقابل نیز کارشناس برنامهریزی و مطالعات شهری معتقد است مهمترین عامل تداوم مشکلات ترافیکی بلوار شهید رجایی، نبود مسیرهای جایگزین و تمرکز بیش از حد ترددها بر یک محور است.
صادق حسنی نیز در گفتوگو با همدانپیام اظهار کرد: پیش از اجرای پروژههایی مانند تقاطع یا پل غیرهمسطح، باید دسترسیها و شبکه معابر جایگزین تقویت شود، زیرا در ساعات اوج ترافیک، نبود مسیرهای مکمل موجب قفل شدن کامل این محور میشود.
وی با اشاره به محدودیتهای کالبدی شهر همدان افزود: با وجود این محدودیتها، مدیریت شهری باید توسعه مسیرهای جایگزین را در اولویت قرار دهد، زیرا بدون تکمیل شبکه معابر، مشکلات ترافیکی این محدوده ادامه خواهد داشت.
این کارشناس شهری همچنین بر ضرورت تصمیمگیری براساس طرح جامع و طرح تفصیلی تأکید کرد و گفت: فاصله گرفتن از مطالعات کارشناسی و غلبه ملاحظات اجرایی و اداری بر تصمیمات تخصصی، یکی از عوامل شکلگیری مشکلات فعلی است.
حسنی استفاده از نیروهای متخصص در حوزه حملونقل و ترافیک در ساختار شهرداری را ضروری دانست و افزود: تصمیمهای علمی و مبتنی بر دانش تخصصی، از اقدامات سلیقهای جلوگیری کرده و کیفیت مدیریت ترافیک را افزایش میدهد.
وی همچنین با اشاره به حقوق شهروندی تأکید کرد: معابر عمومی متعلق به همه شهروندان است و هیچ فرد یا واحد صنفی حق تصرف آنها را ندارد. مقابله با این پدیده، علاوه بر اجرای قانون، نیازمند فرهنگسازی و همکاری شهرداری، اتاق اصناف، رسانهها و سایر دستگاههای مسئول است.
حسنی در پایان خواستار تشکیل کمیتهای تخصصی متشکل از کارشناسان حملونقل، ترافیک و برنامهریزی شهری شد و گفت: حل مشکلات ترافیکی زمانی امکانپذیر است که تصمیمات بر پایه مطالعات علمی و با استفاده از ظرفیت متخصصان اتخاذ شود.
اظهارات مسئولان و کارشناسان نشان میدهد گره ترافیکی بلوار شهید رجایی را نمیتوان صرفاً نتیجه حجم بالای تردد خودروها دانست؛ بلکه مجموعهای از عوامل کالبدی، مدیریتی و حتی نظارتی در شکلگیری این وضعیت نقش دارند..
آنچه امروز در بلوار رجایی و میدان مدرس دیده میشود، تنها یک گره ترافیکی نیست؛ مجموعهای از مشکلاتی است که از سد معبر، جانمایی نامناسب برخی کاربریهای تجاری، ضعف شبکه معابر جایگزین و اجرای ناقص برخی قوانین و طرحهای شهری نشأت میگیرد. مسئولان و کارشناسان هر کدام بخشی از مسأله را تشریح کردهاند و راهکارهایی نیز روی میز قرار گرفته است؛ از اصلاح هندسی و ساماندهی دسترسیها گرفته تا آزادسازی معابر و برخورد با سد معبر.
اکنون باید دید شورای هماهنگی ترافیک استان و دستگاههای مسئول، پس از این بررسیها و تأکیدها، چه تصمیمی برای یکی از قدیمیترین گرههای ترافیکی همدان اتخاذ خواهند کرد؛ تصمیمی که شهروندان امیدوارند این بار از مرحله طرح و وعده فراتر رفته و در عمل، به کاهش ترافیک و بازگشت حق استفاده از معابر عمومی منجر شود.
|
