|
اسدآباد- کبری هنریلطیفپور-خبرنگار همدان پیام: ایجاد تفکر انتقادی که جزو جداییناپذیر هر سیستم آموزشی است را باید از اهداف اساسی تعلیموتربیت در سطح جهانی دانست، پس اتخاذ روشهایی که انگیزه و علاقه دانشآموزان را تقویت کرده و با ایجاد چالشهای فکری، منفعل و محتاط بودن را به تبادلنظر و تفکر فعال تغییر دهد، امری ضروری است.
در مدارس ما فقط تأکید بر حفظ مطالب درسی و انتقال آنها بدون کوچکترین تغییری به معلم است. به نوعی مدارس محیطهایی هستند که فقط به دنبال بازتولید دانش میباشند.
در تعریف تفکر انتقادی باید گفت تفکری است که در آن فرد همواره قضاوتهای خود و دیگران را از اساس مورد تردید و پرسش قرار دهد و از طریق مشاهده، آزمون و سنجش کنترل شده بیطرفانه به حقیقت امور و ارزیابی دست یابد. بسیاری از روانشناسان شناختی در 2 دهه اخیر بهطور ویژه و تخصصی مفهوم اصطلاح تفکر انتقادی را بررسی کردهاند. بر این اساس تفکر انتقادی بهطور موثق به معنای ارزشیابی یا قضاوت کردن درباره درستی یا نادرستی چیزی است و برخلاف مفروضات عامه هرگز به معنای منفینگری یا عیبجویی نیست و غالباً به قضاوتی منتج میشود که مثبت، تصدیقکننده و حتی ستایشآمیز است.
با بررسی نظریات میشل فوکو، هابرماس، کانت، پائولو فررر و دلامبر میتوان نتیجه گرفت که آزاداندیشی، تفکر مستقل، روشنگری و فراهم بودن فضای عمومی آزاد برای ورود به بحث از شرایط الزامی تفکر انتقادی است. در اینجا پرسشی که همواره ذهن من و بسیاری از خوانندگان این سطور را به خود مشغول کرده این است که سیستم آموزشی ما در کجا قرار دارد و تا چه اندازه در راستای تربیت نیروهای مبدع، خلاق و دارای ذهنی باز و پویا موفق عمل میکند. نگاهی به سالهای مدرسه و تجربه چندساله تدریس و حضور در فضای آموزشی این واقعیت تلخ را به من گوشزد میکند که فاصله زیادی بین این کمال مطلوب و وضعیت موجود وجود دارد. در دنیایی که نیروی انسانی کارآمد و برخوردار از ذهنی پویا مهمترین سرمایه جوامع برای حرکت و حضور پر قدرت در عرصههای مختلف علمی، هنری، ورزشی و... است، سهم سیستم آموزشی کشور در این راستا هر روز پر رنگتر دیده میشود. در اینجا، البته اهمیت و نقش خانواده به عنوان نخستین منبع و مکان رشد و تربیت انسان بر کسی پوشیده نیست. کودکان در محیط خانواده از نخستین سالهای زندگی همواره در معرض پیامهای آموزشی، روانی و عاطفی بسیاری قراردارند که بنیان شخصیتی آنها را شکل میدهد. آیا کودکان در محیطی آزاد، آرام و مهیا برای کسب تجربههای سازنده کودکی قرار دارند؟ یا در مقابل در فضایی آکنده از اضطراب و قید وبندهای محصورکننده دنیای بزرگسالان بهسر میبرند؟
رشد در هر کدام از این محیطها کودکان را با ویژگیهای ذهنی و فکری بسیار متفاوتی مواجه میکند. دنیای کودکی فرصتی ناب برای دادن پر پرواز به انسان و پیدا کردن مسیر زندگی است و اما در عینحال هم میتواند تبدیل به بزرگترین سد جهت تحقق خود باشد. پایان این دوران هم ورود به محیط بیرون و قرارگرفتن در معرض آموزشهای سیستم آموزشی است و حالا ادامه راه به چگونگی برنامههای ارائه شده بستگی دارد. آیا طراحی برنامهها و فضای آموزشی عهدهدار تربیت نیروهایی خلاق، مبتکر و با ذهنی پویاست و یا بالعکس. بدون شک لازمه تربیت نیروهایی با قدرت تفکر انتقادی معلمان و نیروهایی با تفکر انتقادی است که بتوانند در روشهای تدریس خود موقعیتهایی را برای پرورش تفکر انتقادی فراهم کنند.
لازم است معلمان از سیستم کهنه و منسوخ شده انتقال صرف دادهها به دانشآموزان و در ادامه دریافت مجدد آنها فاصله گرفته و سعی در پرورش تفکر مستقل دانشآموزان و سازماندهی مهارتهایی در مسیر حل مسدله داشته باشند. بدون شک نیل به چنین هدفی نیازمند طراحی دقیق و اصولی زیرساختهای لازم آموزشی، فرهنگی، محیطی است.
|
