|
در بافت مرکزی همدان، جایی که خاطرهی هزارساله این شهر در دل کوچهها و خیابانها جریان دارد، پروژهای کلید خورد که قرار بود نمادی از پیوند تاریخ با زندگی امروز باشد. اما آنچه اکنون در خیابان باباطاهر میبینیم، نه نماد توسعهیافتگی شهری است، نه الگویی از مدیریت میراث. بلکه تصویری است از بلاتکلیفی، بیبرنامگی و ناتوانی دستگاههای مسئول در تبدیل یک فرصت طلایی به خروجی مطلوب.
پروژهی خیابان باباطاهر با هدف پیادهراهسازی و افزایش جذابیت گردشگری آغاز شد. ایدهای قابل دفاع که میتوانست با مدیریت درست، به تقویت پیوند فرهنگی مردم با تاریخ شهر کمک کند. اما از همان گامهای نخست، با کشف آثار تاریخی ارزشمند در بستر خاک، مسیر پروژه تغییر کرد. پروژهای ساده با ابزار شهرداری، به پروژهای پیچیده درگیر با ضوابط میراث فرهنگی بدل شد. از این لحظه، عملا ماشین توسعه از حرکت ایستاد و سکان پروژه به دست تصمیماتی افتاد که گویا نه با زمان آشنایی دارند، نه با ضربآهنگ زندگی شهری.
شاید تا امروز بارها شنیده باشیم که پروژه ۸۰ درصد پیشرفت داشته یا کاوشهای باستانشناسی به پایان رسیده است. اما در عمل، آنچه از دل خاک بالا آمده، نه موزه است، نه خدمات شهری؛ بلکه حصارهای آهنی، کفسازیهای رهاشده، خاکهای تلنبار شده و دیوارهایی نیمهکار مانده که تنها نتیجهاش قفلشدن یک شریان اصلی در دل بازار همدان است.
بازار همدان که خود از آثار تاریخی و ثبت ملیشده کشور است، اکنون تحت تأثیر مستقیم همین پروژه نیمهتمام قرار دارد. کاسبان در این محدوده، هر روز درگیر تردد سخت مشتریان، گردوغبار همیشگی، افت فروش و نااطمینانی نسبت به آیندهاند. مسیرهای جایگزین تعریف نشده، خدمات شهری مختل شده و نه افقی برای پایان پروژه ترسیم شده و نه حتی اطلاعرسانی مناسبی انجام میشود.
در چنین شرایطی، پرسشهای مهمی پیش روی افکار عمومی قرار دارد: چرا پروژهای که قرار بود ظرف چند ماه اجرا شود، بیش از یک سال است که متوقف مانده؟ چرا تعامل بین شهرداری و میراث فرهنگی به جای همافزایی، به یک کشمکش فرسایشی تبدیل شده است؟ آیا حفظ میراث تاریخی الزاماً باید با تعطیلی زندگی مردم همراه باشد؟ آیا نمیتوانستیم الگویی از «توسعه همزمان» طراحی کنیم که هم کاوشهای علمی به نتیجه برسد و هم شهروندان در انتظار نباشند؟
مدیریت شهری در این پروژه، بیش از آنکه با مشکل منابع یا حتی مخالفت مردم روبهرو باشد، با مشکل «نبود تفکر راهبردی» مواجه است. مدیریت پروژهای در چنین منطقه حساسی نیازمند برنامهریزی دقیق، زمانبندی شفاف، تعامل پویا با رسانهها و طراحی مسیرهای جایگزین و موقتی برای زندگی روزمره شهروندان است. اینها اصول بدیهی مدیریت پروژههای شهری در جهان امروز است، اما در همدان گویی همچنان با نگاه پروژهمحور دهههای گذشته به این موضوعات نگاه میشود.
از سوی دیگر، سکوت نهادهای مسئول در برابر نارضایتی عمومی، آسیبزنندهتر از تأخیر پروژه است. نبود شفافیت، تبدیل به یک بحران اعتماد شده است. این شرایط نهتنها چهره شهر را مخدوش کرده، بلکه بهطور جدی سرمایه اجتماعی مدیریت شهری را تهدید میکند.
نکتهای که نباید از آن غافل شد، این است که پروژه باباطاهر، بخشی از مسیر ثبت جهانی هگمتانه نیز هست. وقتی در همین مسیر ابتدایی نمیتوان پروژهای را با کمترین تنش و بیشترین کارایی پیش برد، چگونه میتوان به تحقق استانداردهای یونسکو برای ثبت جهانی دل بست؟ وقتی هنوز شهر درگیر اختلافنظرهای بیندستگاهی و بلاتکلیفی اجرایی است، آیا پیام روشنی به جامعه بینالمللی درباره توان ما در حفظ میراث میرسد؟
پروژه باباطاهر، هم میتواند نماد شکست باشد و هم الگوی پیروزی. اگر اکنون، با شهامت، مسئولان شهری و میراث فرهنگی پای میز گفتوگو بنشینند، تعهد زمانی مشخص کنند، مردم را در جریان بگذارند و همزمان، بهرهبرداری موقت یا مرحلهای را در دستور کار قرار دهند، هنوز امیدی به بازسازی اعتماد عمومی وجود دارد. اما اگر قرار باشد این پروژه نیز به سرنوشت دیگر پروژههای معطلمانده شهری دچار شود، بیتردید همدان فرصت مهمی برای احیای قلب تاریخیاش را از دست خواهد داد.
گفتنی است، حدود یکسال از کشف آثار تاریخی در خیابان باباطاهر همدان گذشته و وضعیت آثار کشف شده و ساخت سایتموزه وعده داده شده توسط میراث فرهنگی و شهرداری بلاتکلیف است.
۱۶ اردیبهشت سال گذشته، حین عملیات پیادهراهسازی خیابان «باباطاهر» یک دیواره تاریخی کشف و با نمایان شدن شواهدی از آثار تاریخی در این منطقه، پیادهراهسازی متوقف و به دلیل وضعیت اضطراری، مجوز کاوش ۲۲ اردیبهشت از سوی پژوهشگاه میراث فرهنگی کشور صادر شد. مرداد سال گذشته، عملیات کاوشهای باستانشناسی در این محدوده پایان یافت و همانند دیگر پروژههای شهر وارد بازی تکراری مدیران و کشمکشهای اداری شد.
حال پس از گذشت ماهها از عملیات کاوش و آسیبی که در فصل زمستان به محوطه وارد شد، زمزمههایی از مخالفت برخی از اعضای شورای شهر همدان با طرح سایت موزه و اختلافات میان میراث فرهنگی و شهرداری به گوش میرسد.
در رابطه با جدیدترین وضعیت موزه باباطاهر، متولیان امور به رسانهها عنوان کردهاند چند روز قبل جلسهای میان برخی از اعضای شورای شهر، میراث فرهنگی و شهرداری برگزار تا ساخت موزه سریعتر تعیین تکلیف شود.
گویا در این جلسه مقرر شد طرح موزه در کمیته فنی شورای شهر مطرح و جزئیات بررسی و مصوب شود و در نهایت شهرداری عملیات اجرایی را آغاز کند. حالا گفته میشود پس از تصویب نهایی شورا و تعیین بودجه موزه توسط شهرداری، عملیات اجرایی سایت موزه خیابان باباطاهر شروع خواهد شد و امید آنکه این اتفاق هر چه سریعتر عملیاتی شود.
|
