|
■ جهانی شدن همدان شاید وقتی دیگر
در سال های اخیر مردم به شدت در این خصوص دغدغه مند شده اند و از مسولان توقع دارند آثار فرهنگی کشورشان ثبت ملی و جهانی شود.
هرگاه اثری، ثبت جهانی شود خود به خود به لیست مقاصد گردشگری داخلی و بین المللی نیز افزوده می شود؛ که قطعا به واسطه آن ورود گردشگر به منطقه می تواند فواید مالی بسیاری داشته باشد.
شاید تا دهه های گذشته ، کشورها رغبت زیادی برای ثبت آثارشان نداشتند، اما در سال های اخیر رقابت زیادی میان کشور ها برای ثبت جهانی آثارشان اتفاق افتاده از این رو یونسکو محدودیت هایی را برای این ثبت ها در نظر گرفته است و هر کشور سالانه امکان نامزدی و معرفی یک اثرش را دارد.
ثبت جهانی شدن یک اثر تاریخی قطعا به افزایش احساسات ملی گرایانه و هویتی نیز کمک زیادی می کند؛ همچنین ریشه دار بودن آن تاریخ را اثبات می کند و اینگونه شد که روسای کشورها به این ثبت ها علاقمند شدند .
در سالهای اخیر رقابت شدید و رایزنیهای پیچیدهای برای ثبت آثار تاریخی در فهرست میراث جهانی یونسکو رقم خورد ؛ تا جایی که بسیاری از کشورها با ظرفیت میراث جهانی از قافله عقب میمانند و برخی کشورها حاضرند هزینه سنگینی برای این ثبت بپردازند.
در این کارزار پر رقابت ، با تاریخی غنی و داشته های فراوان تا امروز همدان اما جایی در میان آثار جهانی ندارد . این درحالی است که هگمتانه در همدان مستعد جهانی شدن بود اما چالش های متعدد راه را برایش سد کرده است .
اجلاس راه ابریشم و حضور نمایندگان یونسکو در همدان منجر به گشایش راه شد و مقرر شد همدان با هگمتانه و منظر فرهنگی جهانی شود. وعده ها بر این اساس بود که همدان در سال 2021 با هگمتانه جهانی شود اما راهی شدن پرونده های امسال به یونسکو بیانگر آن است که گویا امسال هم نوبت جهانی شدن به هگمتانه همدان نرسید .
برداشتن موانع از پیش راه هگمتانه
آبانماه 1398 بود که استاندار همدان از بررسي راهکارهاي سريع شدن مراحل ثبت جهاني تپه هگمتانه در نشستي با وزير ميراث فرهنگي، گردشگري و صنايعدستي به رسانهها خبر داد.
در زمان یادشده سيدسعيد شاهرخي در ديدار با وزير گردشگري عنوان کرده بود، «بالاخره برداشتن موانع پيشرو براي جهاني شدن هگمتانه در همدان در رديف برنامههاي مهم قرار گرفت».
در همان سال با دستور وزير میراث فرهنگی قرار شد در اسرع وقت با رفع مشکلاتي که در ثبت جهاني منظر فرهنگی همدان تا هگمتانه وجود دارد، اين محدوده تعیینشده در دستور کار ثبت جهاني در وزارت ميراث فرهنگي قرار گيرد.
از آن روز به بعد تکمیل پرونده ثبت جهانی منظر فرهنگی هگمتانه تا همدان در دستور کار ارگانهای مرتبط در استان با نظارت استاندار همدان قرار گرفت.
براساس تفاهمی که در این نشست مشترک بین وزیر میراث فرهنگی و استانداری همدان که رقم خورد، مقرر شد پرونده ثبت جهانی منظر فرهنگی هگمتانه تا همدان تکمیل و به وزارتخانه ارائه شود.
روال به این ترتیب است که پرونده ثبت جهانی هگمتانه پس از ورود به وزارتخانه و بررسیهای لازم از وزارتخانه میراث فرهنگی در سالجاری به یونسکو ارسال شود.
پرونده بررسی جهانی شدن هگمتانه در پایگاه مطالعاتی هگمتانه درحال تکمیل است و روند مناسبی را برای به نتیجه رسیدن طی میکند.
نقشههای اطلاعات پرونده هگمتانه در دست تکمیل است
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی همدان گفت: نقشههای اطلاعات پیوسته پرونده «از هگمتانه تا همدان» توسط یک گروه کارشناس تخصصی در دست تکمیل است.
علی مالمیر به فرایند تخصصی تکمیل پرونده جهانی شدن هگمتانه اشاره کرد و گفت: بخش پرحجم کار ثبت جهانی هگمتانه انجام شده و حالا تکمیل اطلاعات نهایی د حال انجام است.
وی عنوان کرد: از آنجا که این پرونده اجزای متعددی دارد پهنهها و اثرها در محدوده تعیینشده در دست مطالعه است. مالمیر در این زمینه گفت: روند تکمیل پرونده ثبت جهانی در 3 بخش تعریف شده که حجم اصلی کار از جمله جمعآوری اطلاعات، تدوین بانک اطلاعات و تولید نقشههای مربوطه را شکل میدهند.
وی افزود : «در راستای تکمیل پرونده ثبت جهانی منظر تاریخی شهری «از هگمتانه تا همدان» با همکاری اساتید باستانشناسی، جامعهشناسی و بسیج تمامی امکانات در استان همدان، جمعآوری اطلاعات که یکی از مهمترین بخشهایی که هم هزینهبر و هم زمانبر بود خوشبختانه به پایان رسیده است.»مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان همدان گفت: «یکی از پیچیدگیها در این پرونده دستهبندی و تکمیل اطلاعات بود که خوشبختانه توانستیم در کمترین زمان ممکن این اطلاعات را جمعبندی کنیم و تکمیل پرونده یک اثر جهانی نیاز به زمان زیادی داشت، ولی ما در همدان زمان را محدود کردیم تا با سرعت بیشتری پرونده را به سرانجام برسانیم.»
وی گفت: «طرح جامع هگمتانه، مطالعات حفاظت و مرمت هگمتانه، ساماندهی امامزاده شاهزاده حسین، ضوابط بافت استان همدان، ساماندهی بازار سنتی همدان، محورهای فرهنگی ایجاد شده در این منطقه اطلاعات خوبی را در اختیار ما قرار داد و کار با سرعت بیشتری جلو رفت که امیدواریم تا پایان سالجاری این پرونده به پایان برسد.»
مالمیر گفت: «پرونده منظر تاریخی شهری از هگمتانه تا همدان، بیشترین بخش کار را پشتسر گذاشته است و انتظار میرود شاهد روند تکمیلی پرونده باشیم.
وی گفت: «اطلاعات اولیه کامل و خوب است، سازماندهی و تکمیل پرونده نسبت به منطق کار و مستندنگاری و تعیین عرصه انجام شده و نقشهها وضعیت خوبی دارند و در تکمیل پرونده باید چکشکاری شود و تا آخر سال پیشنویس ثبت جهانی منظر فرهنگی شهری از هگمتانه تا همدان آماده شود.»
هگمتانه بین 5پرونده میراث جهانی نبود
قرار بود همدان با پرونده منظر فرهنگی هگمتانه تا همدان در سال 2021 جهانی شود . حتی استاندار همدان درباره ثبت جهانی هگمتانه اسفند ماه 1399 در جمع رسانه ها اعلام کرد : کار اصلی پرونده ثبت جهانی هگمتانه انجام شده است و موانع جزئی که وجود دارد مربوط به جابه جایی بازار آهنفروشها و تغییراتی است که در طرح جامع شهر وجود دارد.
سیدسعید شاهرخی در آیین بهرهبرداری از هفت پروژه میراث فرهنگی استان همدان که با دستور رئیس جمهور و حضور معاون سازمان میراث فرهنگی به صورت ویدئو کنفرانس انجام شد، اظهار کرد: به موازات تکمیل پرونده ثبت جهانی هگمتانه و ارسال آن به سازمان جهانی یونسکو موانع نامبرده نیز رفع میشود و به عبارت دیگر انجام این کارها مانع روند کار نیست و همزمان با هم پیش میرود و امیدواریم در سال ۱۴۰۰ شاهد ثبت جهانی تپه هگمتانه باشیم.
آنچه حایز اهمیت است این نکته می باشد که تمام بودجه استان همدان طی سالهای گذشته جذب شده است و در سال ۹۹ در حوزه آزادسازی حریم هگمتانه و موزه منطقهای حدود ۶۰ میلیارد اعتبار جذب شد که حدود ۲۱ میلیارد تومان برای تملک و آزاد سازی بخشی از عرصه هگمتانه صرف شد.
با تمام این حرفها اما هگمتانه از رسیدن به یونسکو در سال 2021 جاماند . بر اساس اخباری که رسانه ها منتشر کردند ، ۵ پرونده مهرگان، عود، یلدا، ترکمن دوزی و ابریشم ریسی چند روز پیش برای ثبت در فهرست میراث جهانی راهی یونسکو شدند تا در سال ۲۰۲۲ مورد بررسی قرار گیرند.
پروندههای «جشن مهرگان» بهصورت مشترک با تاجیکستان در اجلاس میراث ناملموس آذرماه سال گذشته ریفر شد. کارشناسان یونسکو درباره این پرونده ابهاماتی داشتند. از جمله اینکه چطور این جشن در کشورهای دیگر برگزار میشود و در جایی مانند تاجیکستان به آن مفصل پرداخته میشود و چه تفاوتهایی بین کشورها در برگزاری آن وجود دارد. ایران امسال به این پرسشها پاسخ داد تا بار دیگر این پرونده برای ثبت جهانی مورد بررسی قرار گیرد.
پرونده مشترک دیگر ایران «هنر ساختن و نواختن عود» بهصورت مشترک با سوریه بود که این پرونده نیز با همین سوالات و دلایل، ریفر شده بود بنابراین با پاسخگویی به این ابهامات دومین پروندهای بود که ایران آن را به یونسکو فرستاد.
پرونده سوم نیز مربوط به آئین یلداست که این پرونده دو سال نتوانست به عنوان سهمیه ملی، جهانی شود به همین دلیل قرار شد به صورت پرونده چند ملیتی و مشترک با کشور افغانستان، به شورای ثبت یونسکو فرستاده شود. پرونده ترکمن دوزی نیز به عنوان پرونده چهارم مشترک با ترکمنستان ارسال شد چرا که ترکمن دوزی در شهرهای شمال شرقی کشور بسیار رایج و دارای اشتراکات زیادی با ترکمنستان است.
اما نوغان داری یا ابریشم ریسی نیز عنوان پرونده پنجمی است که قرار شده مشترک با کشور ترکیه، افغانستان، آذربایجان، ترکمنستان، تاجیکستان، ازبکستان در سال ۲۰۲۲ مورد بررسی قرار گیرد. این پروندهها آذرماه ۱۴۰۰ در شانزدهمین اجلاس کمیته میراث ناملموس که قرار است در سریلانکا برگزار شود، مورد بررسی قرار خواهد گرفت.
اما مزیت ثبت در فهرست میراث جهانی یونسکو چیست؟
وقوع دو جنگ جهانی سبب تخریب و نابودی بسیاری از آثار تاریخی در سراسر جهان بخصوص در کشورهای اروپایی شد؛ برای مقابله با همین مسئله پس از پایان جنگ جهانی دوم، کشور هلند به سازمان ملل پیشنهاد داد که برای حفاظت از میراث فرهنگی و باستانی کشورها قانونی تصویب کند و سازمان ملل نیز دو پروتکل مختلف در این رابطه تصویب کرد. البته با شدت گرفتن جنگ در سال های اخیر سازمان ملل قانون دیگری در این راستا تصویب کرد که براساس آن، هرگونه تخریب آثار عضو فهرست میراث جهانی یونسکو، جنایت جنگی حساب شود.
ایرینا بوکووا، مدیرکل وقت یونسکو در این رابطه، گفته بود: تخریب عمدی میراث یک جرم جنگی است. این کار دیگر به یک تاکتیک جنگی برای نابودی فرهنگی مناطق تبدیل شده. به همین دلیل حفاظت از میراث فرهنگی بیش از یک اقدام فرهنگی، یک اقدام امنیتی جدایی ناپذیر از زندگی انسان است.
مدیرکل دفتر حفظ و احیاء بناها، بافت و محوطههای تاریخی در پاسخ به پرسشی مبنی بر این که ثبت جهانی شدن آثار چه منافعی دارد، گفت: جلوگیری از تخریب و حفاظت از آن، اعطای کمک های مالی، حفاظتی و اطلاعاتی برای حفاظت از اثر ثبت شده از جمله این مواهب است. در زمان وقوع زمین لرزه بم، ایران توانست از یونسکو برای مرمت اثر کمک بگیرد.
سید هادی احمدی برکات اقتصادی ناشی از ثبت های تاریخی را از دیگر نتایج ثبت جهانی دانست و با تاکید بر این که روندی رو به تکامل در جهان و ایران در جریان است و مردم حفظ میراث بشری را مطالبه میکنند، افزود: مردم در بیشتر موارد پیش از مسئولان از تخریب میراث فرهنگی جلوگیری می کنند.
احمدی در ادامه با بیان این که ثبت میراث جهانی نه تنها برای مردم بلکه برای سیاستمداران نیز اهمیت بالایی دارد، گفت: سیاستمداران نیز علاقمند هستند ثابت کنند که کشورشان کشوری ریشه دار است و در تاسیس تاریخ بشریت سهم داشته است.
وی در مورد تاریخچه آثار ثبتی ایران در یونسکو و نخستین موارد ثبت جهانی گفت: ایران در دومین اجلاس یونسکو یعنی در سال ۱۳۵۸موفق به ثبت جهانی شد و برای نخستین بار در سال ۱۳۵۸ شمسی، میدان نقش جهان، پرسپولیس و چغازنبیل را با همت شهریار عدل در فهرست آثار جهانی یونسکو به ثبت رساند.
مدیرکل دفتر حفظ و احیاء بناها، بافت و محوطههای تاریخی با بیان این که پس از آن تا ۲۴ سال هیچ اثری از ایران ثبت جهانی نشد، گفت: به دلیل وقوع جنگ تحمیلی هشت ساله و تبعات آن و نیز نبود دغدغه حفاظت از میراث در آن سال ها تا مدت ها اثری از ایران ثبت جهانی نشد. این روند در دولت اصلاحات تغییر کرد و تخت سلیمان در سال ۸۲ چهارمین اثر ایران شد که در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید.
ایران با ثبت ۲۴ اثر ملموس فرهنگی، تاریخی و طبیعی در فهرست جهانی سازمان علمی، فرهنگیوآموزشی ملل متحد (یونسکو) در رتبه نهم جهان قرار دارد. ایتالیا، چین، اسپانیا، آلمان، فرانسه، هند مکزیک، انگلیس و روسیه دارای بیشترین ثبت آثار میراث جهانی هستند.
|
