|
کارشناسان معتقدند تداوم حیات صنایعدستی در دنیای امروز تنها با حفظ مهارتهای سنتی امکانپذیر نیست و این حوزه برای بقا و توسعه نیازمند نوآوری، طراحی معاصر، شناخت بازار و بهرهگیری از ظرفیتهای اقتصاد خلاق است.
مؤسس و مدیر خانه خلاق و نوآوری سفال همدان، از جمله فعالانی است که در سالهای اخیر تلاش کرده با نگاهی نو، مسیر تازهای را پیش روی سفال همدان ترسیم کند.
مهدی عربعلی که دانشآموخته کارشناسی صنایعدستی و کارشناسی ارشد سفال است، معتقد است آینده سفال ایران در پیوند میان سنت، نوآوری و هویت فرهنگی شکل خواهد گرفت.
سفال؛ فراتر از یک محصول
مدیر خانه خلاق و نوآوری سفال همدان در ابتدای این گفتوگو با اشاره به تغییر نگاه جهانی به صنایعدستی میگوید: امروزه در بسیاری از کشورها، صنایعدستی صرفاً بهعنوان تولید اشیای سنتی شناخته نمیشود. این حوزه بخشی از صنایع فرهنگی و خلاق به شمار میرود و ظرفیت بالایی برای ایجاد ارزش اقتصادی، اشتغال و توسعه فرهنگی دارد.
وی با بیان اینکه در سالهای اخیر تمرکز خود را بر توسعه اکوسیستم خلاق سفال قرار داده است، میافزاید: ما برای نخستینبار در کشور تلاش کردیم مفهوم اکوسیستم خلاق سفال را بهصورت عملیاتی دنبال کنیم. در این نگاه، سفال تنها یک شیء مصرفی یا تزئینی نیست، بلکه رسانهای فرهنگی است که میتواند حامل هویت، روایت و فرهنگ یک سرزمین باشد.
به گفته عربعلی، توجه به طراحی، نوآوری فرهنگی و نیازهای مخاطب، حلقه مفقودهای است که در بسیاری از فعالیتهای سنتی حوزه سفال دیده نمیشود.
شکلگیری نخستین خانه خلاق سفال
عربعلی درباره شکلگیری خانه خلاق و نوآوری سفال همدان توضیح میدهد: این مجموعه در سال ۱۴۰۱ با مجوز معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاست جمهوری، تحت نظارت پارک علم و فناوری و با همکاری ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان همدان راهاندازی شد.
وی هدف اصلی این مجموعه را ایجاد بستری برای پرورش ایدههای نو در حوزه سفال و صنایع فرهنگی عنوان میکند و میگوید: خانه خلاق سفال صرفاً یک مرکز آموزشی یا کارگاه تولیدی نیست. ما تلاش کردهایم فضایی ایجاد کنیم که در آن آموزش، پژوهش، طراحی محصول، نوآوری فرهنگی، توسعه بازار و کارآفرینی در کنار یکدیگر قرار گیرند.»به اعتقاد وی، هنرمند امروز باید علاوه بر مهارت فنی، با مفاهیمی همچون تفکر طراحی، شناخت مخاطب، برندینگ و اقتصاد فرهنگ نیز آشنا باشد.
صنایع خلاق؛ حلقه اتصال میراث و زندگی معاصر
یکی از مهمترین مباحث مطرحشده در این گفتوگو، مفهوم صنایع خلاق و نسبت آن با صنایعدستی است، عربعلی در اینباره میگوید: بر اساس تعاریف یونسکو، صنایعدستی بخشی از میراث فرهنگی ناملموس جوامع محسوب میشوند. اما در رویکرد صنایع خلاق، علاوه بر حفظ این میراث، بر بازآفرینی و نوآوری نیز تأکید میشود.
وی ادامه میدهد: در گذشته شاید حفظ یک مهارت سنتی بهتنهایی کافی بود، اما امروز مخاطبان جدید نیازها و سلیقههای متفاوتی دارند. اگر صنایعدستی نتوانند با زندگی معاصر ارتباط برقرار کنند، بهتدریج از چرخه مصرف و اقتصاد حذف خواهند شد.
به گفته عربعلی، صنایع خلاق در واقع پلی میان میراث فرهنگی و زندگی امروز هستند؛ پلی که میتواند گذشته را به آینده متصل کند.
ظرفیتهای نهفته سفال همدان
مدیر خانه خلاق و نوآوری سفال همدان معتقد است استان همدان از ظرفیتهای کمنظیری برای تبدیل شدن به یکی از قطبهای صنایع خلاق کشور برخوردار است.
وی میگوید: وجود شهر جهانی لالجین، سابقه تاریخی سفالگری، حضور استادکاران باتجربه، دانشگاهها و مراکز آموزشی مرتبط و همچنین نسل جوان علاقهمند به هنر سفال، مجموعهای از ظرفیتهای ارزشمند را در اختیار استان قرار داده است .
عربعلی معتقد است مهمترین سرمایه آینده سفال همدان نیروی انسانی خلاق و آموزشدیده است. به همین دلیل بخش مهمی از فعالیتهای خانه خلاق سفال بر آموزش آکادمیک، ارتقای مهارتهای طراحی و آشنایی هنرجویان با مفاهیم صنایع خلاق متمرکز شده است.
وی میافزاید: چشمانداز ما شکلگیری اکوسیستمی است که در آن هنرمند، پژوهشگر، طراح، کارآفرین و فعال بازار در کنار هم فعالیت کنند. چنین شبکهای میتواند زمینه خلق محصولات جدید و حضور مؤثرتر سفال همدان در بازارهای داخلی و خارجی را فراهم کند.
خانههای خلاق و توسعه کسبوکارهای فرهنگی
در سالهای اخیر ایجاد خانههای خلاق به یکی از سیاستهای مهم در حوزه اقتصاد فرهنگ تبدیل شده است.
عربعلی معتقد است این مراکز میتوانند نقش مؤثری در توانمندسازی هنرمندان ایفا کنند.وی میگوید: بسیاری از هنرمندان ما از نظر فنی توانمند هستند، اما در زمینه توسعه کسبوکار، طراحی محصول، بازاریابی و برندسازی با چالش مواجهاند. خانههای خلاق میتوانند این خلأ را جبران کنند. وی بر ضرورت ایجاد ارتباط میان هنرمندان، دانشگاهها، صنعت گردشگری و بازار تأکید میکند و میافزاید: «اگر این حلقهها به یکدیگر متصل شوند، صنایعدستی از یک فعالیت محدود کارگاهی فراتر رفته و به بخشی از اقتصاد فرهنگی و توسعه منطقهای تبدیل خواهند شد.
آینده سفال؛ تعادل میان سنت و نوآوری
عربعلی در بخش پایانی این گفتوگو بر اهمیت حفظ هویت تاریخی در کنار نوآوری تأکید میکند و میگوید: نوآوری به معنای کنار گذاشتن سنت نیست. اتفاقاً هرچه ریشههای فرهنگی عمیقتر باشند، امکان خلق آثار متمایز و ارزشمند بیشتر خواهد بود.
وی معتقد است بازتولید صرف گذشته نمیتواند پاسخگوی نیازهای نسل جدید باشد و صنایعدستی برای بقا ناگزیر از بازآفرینی هستند.او میگوید: باید بتوانیم میان اصالت تاریخی و نگاه آیندهمحور تعادل برقرار کنیم. آینده سفال در تلفیق مهارت سنتی، طراحی معاصر، خلاقیت و نوآوری فرهنگی شکل میگیرد.
آنچه از سخنان مدیر خانه خلاق و نوآوری سفال همدان برمیآید، نشان میدهد مسیر توسعه سفال همدان تنها از کارگاههای تولیدی عبور نمیکند؛ بلکه نیازمند شکلگیری زیستبومی خلاق است که در آن هنر، هویت فرهنگی، آموزش، پژوهش، بازار و فناوری در کنار یکدیگر قرار گیرند. مسیری که اگر بهدرستی طی شود، میتواند سفال همدان را از یک محصول سنتی به یک برند فرهنگی و خلاق در سطح ملی و حتی بینالمللی تبدیل کند.
|
