|
کمترین آسیبی که نبود آب به جامعه زده، اختلال در برخی مشاغل بوده است که با ادامه کمآبی تعدادی از مشاغل از بین رفت و در صورت ادامه همین روند مشاغل بیشتری از دست خواهند رفت و یا دستکم با چالش جدی مواجه خواهند شد.
نخستین گروهی که احساس خطر کردهاند کشاورزان، باغداران و دامداران هستند.
در بسیاری موارد بدون اینکه انتخاب خودشان باشد ناگزیر به تغییر الگوی کشت و در مواردی هم مجبور به دست کشیدن از کشاورزی شدهاند. مخصوصا باغداران با چالش جدیتری مواجه هستند؛ آنها نه میتوانند درختان را قطع کرده و گونههای کم آببر بکارند و نه میتوانند با میزان آبی که در دسترس دارند به اندازه لازم درختان موجود را آبیاری کنند. بهطوری که در سالجاری بسیاری از محصولات باغی کیفیت و مرغوبیت خود را از دست داده و درختان کمتوان شدهاند. درختان گردو شاید بیشترین آسیب را در 2 ماه گذشته دیدهاند. آنطور که یک باغدار گفت: 2 نوبت آخر مهمترین آبی است که به درختان گردو میدهند. این نوبتها باعث میشوند مغز گردو پر و سفید شوند اما چون سهمیه آب قطع شد گردوها بیآب ماندند که سبب شد رنگ مغز آنها تیره و خالی باشند. سایر میوهها در شهریورماه و میوههای پائیزی نیز با کاهش چشمگیر کیفیت مواجه شدهاند.
کشاورزان نیز در کشت دوم از سوی جامعه و بهدلیل نبود آب با محدودیت مواجه هستند و احتمال دارد از برخی کشتها جلوگیری شود.
اما برخی مشاغل مانند قالیشوییها، گلفروشیها و پرورشدهندگان گل و گیاه و همچنین کارواشها نیز مشاغلی هستند که با قطعیهای طولانیمدت آب و هدایت رودخانهها برای مصرف شرب به مشکل جدی برخورده و بسیاری از کارگران مشغول در این صنفها شغل خود را از دست داده و اقتصاد این مراکز به بحران خورده است.
بهطوری که مدیر یکی از گلخانههای پرورش گل و گیاه گفت: در مدت 2 ماه گذشته از 5 کارگری که در این گلخانه کار میکردند فقط یک نفر مانده و بقیه آنها با داشتن خانواده مجبور به ترک کار شدهاند.
وی ادامه داد: علاوه بر بیکاری، عمده نهالها خشک شدهاند و آنها را به قبرستان درختان خشک این گلخانه انتقال دادهایم. علاوه بر اینها در استخر 12 رأس غاز داشتیم که 9 رأس بهدلیل خشک شدن استخر مردند و 3 تای دیگر فعلا زنده هستند.
کارگر یکی از قالیشوییهای سطح شهر هم گفت: منبع آب قالیشویی از چاه است. اینجا 2 حلقه چاه داریم اما بهدلیل کاهش شدید عمق آن مجبوریم 2 روز کار کنیم و 2 روز تعطیل کنیم تا در این مدت چاهها مجددا پر شوند.
وی افزود: کمآبی در درآمد و تعداد شاغلان قالیشویی تأثیر شدید گذاشته و تعداد قالیهایی که میتوانیم بشوریم و یا حتی تعداد سفارشهای کار بهدلیل نامناسب بودن وضعیت اقتصادی خانوارها کم شده و با سال گذشته قابل مقایسه نیست.
مشکل کمآبی و آلودگی آب آشامیدنی میتواند تأثیرات گستردهای را بر روند افزایش مهاجرت و تغییر مشاغل داشته باشد. کارشناسان و مسئولان معمولا برای نمونه از اصفهان نام میبرند و معتقدند خشکشدن آب زایندهرود طی سالهای گذشته و نبود آب کافی برای کشاورزی در حاشیه رودخانه، سبب از بین رفتن برخی مزارع، تغییر شغل کشاورزان و مهاجرت آنها به شهر اصفهان شده است.
کمآبی دعواها را افزایش میدهد
طبق آمارهای در دسترس، در مناطق کمآب و خشک در سالهای پرباران در مجموع میزان تنش، درگیری و دعاوی قضایی کمتر از سالهای کم باران است.
بررسی پروندههای قضایی درباره درگیری و مناقشات سرآب هم نشان میدهد که در تابستانها که خشکسالی تأثیر بیشتری دارد و منابع آبی محدودتر است پروندههای قضایی بیشتری در اینباره تشکیل میشود.
تنشهای ناشی از کمآبی محدود به داخل استان و یا حتی بین استانهای کشور نمیشود بلکه در خارج از مرزها و با کشورهای همسایه هم میتواند طی سالهای آینده سر حقآب رودخانههای مرزی مشکلات متعددی ايجاد شود. ایران با 5 کشور عراق (کارون)، ترکمنستان (اترک)، آذربایجان (ارس)، ارمنستان (ارس) وافغانستان (هیرمند) رودخانه مشترک دارد و طبق آمارهای وزارت نیرو سالانه حدود 12ميليارد مترمكعب آب از طريق رودخانههاي مرزي وارد كشور ميشود و این میتواند بستری برای تنش و اختلاف باشد، موضوعی که ایران درجریان جنگ تحمیلی با آن رو به رو شد و درحال حاضر سر حقآب رود هیرمند، بین ایران و افغانستان با آن رو به رو است.
افغانستان در سالهای گذشته با تغییر مسیر و زدن سد سهم آب ایران از رودخانه هیرمند را نداده و این موضوع باعث خشک شدن رودخانه هیرمند و دریاچه هامون در ایران و بروزمشکل شدید کمبود آب در منطقه سیستان و بلوچستان شده است و اختلافهایی را بین ایران و افغانستان به وجود آورده است.
اما از طرف دیگر به جز مشکلات احتمالی سر حقابه با همسایگان، ایران در منقطهای از جغرافیا قرار گرفته که بین کشورها اختلافات شدید سر منابع و تقسیمبندی آب وجود دارد. در غرب ایران عراق، سوریه و ترکیه بر سر تقسیمبندی آب رودخانههای دجله و فرات اختلاف دارند، در جنوب شرقی پاکستان و هند سرحقابه رود سند مشکل دارند و در شمال شرقی درآسیای میانه هم بین کشورهای ازبکستان، قرقیزستان و تاجیکستان سر حقابه و زدن چند سد تنش وجود دارد و قرار گرفتن ایران بین این کشورها خود میتواند یک مشکل از نظر جغرافیای سیاسی باشد. «عادل درویش»، روزنامهنگار عرب و نویسنده کتاب «جنگ آب: نبردهای آتی در خاورمیانه» معتقد است جنگ بعدی میان یمن شمالی و جنوبی به احتمال زیاد بر سر آب رقم خواهد خورد و کشورهای دیگری هم در خاورمیانه درگیر جنگ آب خواهند شد. او گفته: «تجربه من از اولین جنگ خلیج فارس میان عراق و کویت این است که منابع طبیعی همواره در بطن درگیریها وجود دارند».
طبق تحقیقات سازمان ملل تا سال 2025 تعداد کشورهایی که از کمبود آب رنج خواهند برد به 30 کشور میرسد که 18 کشور از میان آنها درخاورمیانه و شمال آفریقا جای گرفته و این میتواند حساسیت منطقه خاورمیانه که ایران هم در آن جای گرفته برای بروز «جنگ آب» یا «جنگ پنهان» را در دهههای آینده نشان دهد.
|
