|
کودکان امروز در دنیایی رشد می‌کنند که اطلاعات، الگوهای رفتاری و تجربه‌های متنوع را زودتر از همیشه در اختیارشان می‌گذارد؛ اما فاصله میان میزان آگاهی و توانایی تحلیل و مدیریت این اطلاعات، چالش تازه‌ای برای خانواده‌ها ایجاد کرده است؛ چالشی که به گفته کارشناسان، والدین را بیش از گذشته به یادگیری مهارت‌های فرزندپروری و ایفای نقش هدایتگر نیازمند می‌کند.
کودکی دیگر شبیه گذشته نیست؛ کودک امروز پیش از آنکه بسیاری از تجربه‌هایش را در دنیای واقعی به دست آورد، می‌تواند آنها را در صفحه یک تلفن همراه ببیند؛ فضای مجازی، تغییر سبک زندگی، کاهش گفت‌وگوی خانوادگی و کم‌شدن بازی‌های جمعی، فرصت‌های تازه‌ای برای کودکان ساخته اما همزمان مسیر رشد آنان را پیچیده‌تر کرده است؛ در چنین شرایطی، مسأله فقط محافظت از کودک در برابر آسیب‌ها نیست؛ خانواده باید به او بیاموزد چگونه ببیند، انتخاب کند، فکر کند و حتی اشتباه کند.
کودکان، امروز نسبت به نسل‌های گذشته، امکانات و فرصت‌های بیشتری در اختیار دارند اما در کنار این فرصت‌ها، مسائل اجتماعی جدیدی نیز شکل گرفته که دوران کودکی را پیچیده‌تر کرده‌است.
کارشناس ارشد جامعه‌شناسی با بیان این مطلب می‌گوید: تغییر سبک زندگی خانواده‌ها، کاهش زمان گفت و گو والدین با فرزندان، افزایش استفاده از فضای مجازی، کاهش بازی‌های گروهی و تعامل چهره به چهره، فشارهای اقتصادی و گاهی افزایش اضطراب و نگرانی در خانواده‌ها می‌تواند بر کیفیت کودکی اثر بگذارد.
مرتضی قویدل در گفت و گو با ایرنا با اینکه، تنهایی عاطفی کودکان و نیاز آنان به دیده و شنیده شدن یکی از مهمترین موضوعاتی است که کمتر دیده می‌شود می‌افزاید: ممکن است کودک از نظر امکانات مادی از شرایط مناسب برخوردار باشد اما فرصت کافی برای گفت و گو، بازی، دریافت محبت و بیان احساسات نداشته باشد از اینرو والدین باید به این مسائل توجه کنند.
وی با اشاره به نقش مهم پدر و مادر در هدایتگری کودکان ادامه می‌دهد: گاهی والدین تصور می‌کنند که مشکلات کودکان زمانی جدی است که رفتار پرخطر یا مشکل تحصیلی دارند در حالیکه بسیاری از آسیب‌ها از جایی آغاز می‌شود که کودک احساس می‌کند کسی او را نمی‌فهمد.گاهی والدین تصور می‌کنند که مشکلات کودکان فقط زمانی جدی است که رفتار پرخطر یا مشکل تحصیلی داشته باشد.
اقتصاد خانواده
و فرصت‌های رشد کودکان
وی با تأکید بر اینکه در چنین شرایطی حمایت موثر باید چند بعدی باشد عنوان می‌کند: در کنار حمایت معیشتی از خانواده باید دسترسی کودک به آموزش، مشاوره، ورزش، فعالیت‌های فرهنگی، فرصت‌های اجتماعی و خدمات سلامت تضمین شود.
قویدل شناسایی زودهنگام خانواده‌های در معرض آسیب را بسیار مهم می‌داند و می‌گوید: شناسایی بهنگام خانواده‌های دچار آسیب و حمایت از کودکان، هزینه اجتماعی بسیار کمتری خواهد داشت.
این جامعه‌شناس آموزش سواد رسانه‌ای به کودکان و والدین را مهم می‌داند و می‌افزاید: والدین باید بدانند کودک چه محتوایی می‌بیند، با چه کسانی ارتباط دارد و در صورت مواجهه با یک موقعیت نگران‌کننده، چگونه واکنش نشان دهد.
تقویت خانواده و ارتقاء مهارت والدگری، نیاز امروز
قویدل در ادامه تقویت خانواده و ارتقاء مهارت والدگری را نیاز امروز جامعه دانست و اظهار می‌کند: کودک در خانواده به عنوان نخستین محیط، احساس امنیت و محبت کرده و اعتماد را تجربه می‌کند بنابراین با توجه به فناوری‌های روز و فضای مجازی ضروریست تا آموزش والدین به فرهنگ عمومی و مستمر تبدیل شود.
کارشناس ارشد جامعه‌شناسی ادامه می‌دهد: پدر و مادر باید تعیین حد و مرز برای کودک، بدون خشونت و تحقیر، چگونگی برخورد با خشم و اضطراب کودک، نحوه گفت و گو با فرزند درباره فضای مجازی و حمایت بدون کنترل افراطی از کودک را بیاموزند.
قویدل با تأکید بر اینکه حمایت از کودک نباید فقط پس از وقوع آسیب آغاز شود و با اشاره به حرکت از آسیب‌محوری به پیشگیری‌محوری می‌گوید: برای این کار همکاری بین دستگاه‌هایی همچون بهزیستی، آموزش و پرورش، نظام سلامت، دستگاه قضایی، شهرداری‌ها و رسانه‌ها اهمیت بسزایی دارد.
وی احساس امنیت، محبت، شنیده‌شدن، فرصت برای رشد و آینده خوب را خواسته کودکان می‌داند و ادامه می‌دهد: جامعه‌ای که به آینده کودکان اهمیت می‌دهد آنان را هزینه نمی‌داند بلکه کودک را سرمایه اجتماعی برای آینده می‌داند.
قویدل با تبریک فرارسیدن روز جهانی کودک تأکید می‌کند: جشن و شادی حق کودک است و روز جهانی کودک باید فرصتی برای شادی، بازی و ایجاد خاطره‌های خوب برای کودکان باشد اما نباید به برگزاری آیین‌ها و هدیه محدود شود.
این جامعه‌شناس در جمع‌بندی گفت و گو با والدین با تأکید بر اینکه ضمن محبت به کودکان باید برای آنان مرز و قانون قائل شد اظهار می‌کند: لازم نیست پدر و مادر کامل و بدون اشتباه بود باید والدین حاضر، شنوا و قابل اعتماد باشیم.
وی می‌گوید: برای داشتن کودک مهربان باید محبت و برای مسئولیت‌پذیری کودک نیز باید مسئولیت‌پذیری را در عمل به او نشان داد و برای اعتمادبه‌نفس فرزندمان باید به او فرصت تجربه‌کردن و اشتباه کردن را بدهیم.
برای داشتن کودک مهربان باید محبت و برای مسئولیت‌پذیری کودک نیز باید مسئولیت‌پذیری را در عمل به او نشان دهیم.
فاصله میان میزان دسترسی کودکان به اطلاعات و میزان مهارت آنها برای استفاده و مدیریت آگاهی‌ها از جمله مهمترین مشکلات کودکی است از اینرو تغییرات سبک زندگی و تجربه‌های نسل جدید، نیازمند انعطاف بیشتر والدین است، روانشناس کودک، نوجوان و فرزندپروری با بیان این مطلب می‌گوید: در این بین والدین نقش حساس و مهمی برای هدایتگری کودکان دارند.
محبوبه کریم‌پور با بیان اینکه امروز کودکان به دلیل دسترسی گسترده به اینترنت و فضای مجازی با اطلاعات و الگوهای رفتاری مواجه هستند می‌افزاید: اطلاعات کودکان گاهی بسیار فراتر از تجربه‌های متناسب با سن آنهاست و مهارت‌های لازم برای تحلیل، انتخاب و تصمیم‌گیری همزمان با این میزان دسترسی را ندارند.
مشاور کودک و نوجوان مرکز مشاوره اداره بهزیستی رشت ادامه می‌دهد: این موضوع می‌تواند در شکل‌گیری هویت، روابط با همسالان، نحوه ارتباط، ابراز احساسات و انتخاب الگوهای رفتاری، چالش‌هایی را برای کودکان و خانواده‌ها ایجاد کند بر این اساس آموزش یکی از نیازهای مهم امروز کودکان است که باید به صورت ویژه توجه شود.
وی در خصوص تأثیرتکنولوژی بر کودکان می‌گوید: تکنولوژی حتما یک تهدید نیست؛ بلکه می‌تواند به بخشی از نیازها پاسخ دهد، کودک از طریق تکنولوژی می‌تواند دایره ارتباطات خود را گسترده‌تر کند، تحت آموزش قرار گیرد، اطلاعات جدید کسب کند و سرگرم شود؛ البته فناوری و اطلاعات زمانی می‌تواند بیشترین فایده را برای کودک داشته باشد که در کنار تجربه‌های واقعی زندگی، نه به جای آنها قرار گیرد.
وی ادامه می‌دهد: همچنین تکنولوژی امکان ارتباط با افراد زیادی را فراهم می‌کند در حالیکه کودک هنوز به بلوغ و تسلط کافی در مهارت‌هایی مانند خودمراقبتی، خویشتن‌داری و ارزیابی پیامدهای رفتار خود نرسیده‌است؛ والدین باید به این مسائل توجه جدی داشته باشند.
این مشاور کودک می‌افزاید: هنگامی که استفاده از فضای مجازی به خواب، ارتباط با خانواده و دوستان، بازی و سایر فعالیت‌های روزمره کودک لطمه می‌زند و لازم است والدین به الگوی استفاده فرزند از این فضا، دقت داشته باشند.
هنگامی که استفاده از فضای مجازی به خواب، ارتباط با خانواده و دوستان کودک لطمه می‌زند، لازم است والدین به الگوی استفاده از این فضا دقت داشته باشند.کریم‌پور می‌گوید: پدر و مادر به این موضوع توجه کنند حتی یک محتوای آموزشی، اگر جای بازی واقعی، ارتباط با دیگران، فعالیت بدنی و سایر تجربه‌های متناسب با سن کودک را بگیرد، می‌تواند تعادل زندگی کودک را بر هم بزند.
والدین برای نیازهای کودک
در دنیای واقعی جایگزین داشته باشند
والدین به جای گفتن، گوشی را کنار بگذار باید برای نیازهای کودک در دنیای واقعی هم جایگزین داشته باشند، این مشاور کودک با بیان این مطلب ادامه می‌دهد: اگر کودک از فضای مجازی برای تفریح استفاده می‌کند، باید فرصت بازی، فعالیت بدنی و سرگرمی‌های دیگری هم داشته باشد و اگر برای ارتباط با دیگران به فضای مجازی پناه می‌برد باید در دنیای واقعی هم فرصت ارتباط را تجربه کند.
کریم‌پور به والدین توصیه می‌کند تا خودشان را با دنیای مجازی کودکان همراه کنند، بدانند کودک از چه بازی‌ها و برنامه‌هایی استفاده کرده و چه موضوعات در این فضا برایش جذاب بوده و با چه افرادی در ارتباط است؛ این آگاهی کمک می‌کند تا والدین قبل از قضاوت و محدودکردن، دنیای کودک را بشناسد و بتواند با او درباره آن گفت و گو کند.
وی با تأکید بر ضرورت توجه خانواده‌ها به چارچوب و قانون می‌افزاید: قوانین مربوط به استفاده از فضای مجازی باید متناسب با سن کودک، واقع‌بینانه و قابل اجرا باشد، کودک نیز از قبل از این قوانین آگاهی داشته باشد و والدین در اجرای فوانین ثابت قدم باشند.
روانشناس کودک، نوجوان و حوزه فرزندپروری اضافه می‌کند: کودک باید در کنار دنیای مجازی فرصت بازی، ارتباط، یادگیری، تجربه، موفقیت و حضور در دنیای واقعی را داشته باشد و در این ارتباط نقش والدین از محدودکننده به همراه و راهنمای کودک تبدیل می‌شود.
لجبازی و پرخاشگری کودک
نشانه اضطراب است
کریم‌پور درباره اضطراب کودکان بیان می‌کند: اضطراب در کودکان همیشه به شکل دلشوره نیست؛ گاهی کودک به جای اینکه بگوید «من نگرانم»، پرخاشگر و لجباز شده، تمرکزش را از دست می‌دهد، بی‌انگیزه می‌شود یا افت تحصیلی پیدا می‌کند؛ در چنین شرایطی والدین باید از خود سئوال کنند:آیا چیزی وجود دارد که کودک را نگران یا تحت فشار قرار داده؟ و به جای چرا این‌قدر لجبازی می‌کنی؟ از فرزند بپرسند: این روزها چیزی هست که بیشتر از قبل نگرانت کرده‌باشد؟
این روانشناس کودک با تأکید بر اینکه گفت و گو با کودک نباید حالت بازجویی داشته‌باشد توضیح می‌دهد: برای صحبت آزادانه کودک باید فضایی امن و بدون قضاوت ایجاد شود، پدر و مادر نقش مهمی در ایجاد این فضا دارند و باید به این مهم توجه کنند.
گفت و گو با کودک نباید حالت بازجویی داشته باشد، باید فضایی امن و بدون قضاوت ایجاد شود تا کودک آزادانه صحبت کند.وی در ادامه در خصوص خشم و ناامیدی در کودکان می‌گوید: خشم و ناامیدی از هیجانات طبیعی است، کودک باید یاد بگیرد این هیجانات را شناسایی، مدیریت و به روش سالم ابراز کند.
روانشناس کودک، نوجوان و حوزه فرزندپروری با اشاره به نقش مهم خانواده‌ها در کنترل خشم و ناامیدی کودکان می‌افزاید: اگر والدین در موقعیت ناکامی، خشم‌شان را مدیریت و درباره احساس شان صحبت کنند و به جای پرخاشگری به دنبال راه‌حل باشند در عمل به کودک در خصوص چگونگی برخورد با هیجانات را آموزش می‌دهند.
نگرانی والدین، مانع رابطه عمیق
با فرزند
نگرانی والدین درباره آینده فرزند یکی از مهمترین موانع شکل‌گیری رابطه عمیق و صادقانه میان والدین و کودک است؛ روانشناس و مدرس دانشگاه با بیان این مطلب می‌گوید: نبود مدیریت صحیح این نگرانی، ممکن است به فشار و تصمیم‌گیری پدر و مادر به جای کودک، منجر شود و اعتماد میان آنها را تضعیف کند.
محبوبه بیک‌محمدی با بیان اینکه تغییرات سبک زندگی و تجربه‌های نسل جدید، نیازمند انعطاف بیشتر والدین است می‌افزاید: گاهی والدین در برابر تغییرات سبک زندگی و تجربه‌های نسل جدید انعطاف کافی ندارند، والدین می‌توانند ضمن پایبندی به اصول، درباره چرایی آنها ضمن صحبت با کودک، نظر او را بشنود و تفاوت‌ها را بپذیرد.
تغییرات سبک زندگی و تجربه‌های نسل جدید، نیازمند انعطاف بیشتر والدین است.روانشناس و مدرس دانشگاه ادامه می‌دهد: این موضوع به مفهوم کنار گذاشتن ارزش‌های خانواده نیست؛ بلکه خانواده‌ها باید بتوانند بین ارزش‌های بنیادی و شیوه انتقال آنها تفاوت قائل شوند همجنین هدف این نیست که والدین و کودکان در همه موضوعات یکسان فکر کنند بلکه منظور حفظ رابطه و احترام بین کودک و والد حتی در اختلاف نظرهاست.
بیک‌محمدی با بیان اینکه کودکان یکی از ارزشمندترین سرمایه‌های جامعه هستند می‌افزاید: سلامت روان و کیفیت زندگی کودک تا حد زیادی به محیطی رشد آنان بستگی دارد و خانواده نخستین و نزدیک‌ترین محیطی است که کودک در آن رشد کرده و بخش مهمی از پایه‌های سلامت روان، احساس امنیت، اعتماد به نفس، توانایی ارتباط با دیگران و مهارت‌های زندگی در همین محیط شکل می‌گیرد.
|
