|
بارها پیش آمده در اطراف خود افرادی را میبینیم که دائم در حال چک کردن وسایل یا کارهای خود هستند، یا اینکه مدام در حال شستوشو میباشند، این افراد با شدت و ضعفهای مختلف دچار اختلالی به نام وسواس هستند.
در اختلال وسواس، فکری استرسزا، ناخوشایند و بیربط دائم سراغ فرد میآید و فرد در نتیجه رنج ناشی از این فکر و ناتوانی در بیان این رنج، احساس نیاز میکند که یک رفتار خاص را دائماً تکرار کند. افکار استرسزا، ناخواسته و بیربط که مداوم به ذهن خطور مینماید را «وسواس فکری» و زمانی که فرد احساس نیاز میکند تا یک رفتار خاص را مداوم تکرار نماید «وسواس عملی» میگویند. ممکن است اختلال وسواس، پایه ارثی و ژنتیک داشته باشد. وقایع ناخوشایند یا روابط ناسالم خانوادگی نیز اختلال وسواس را آغاز یا وخیمتر میکند.
اختلال وسواس یا OCD میتواند در کودکی، در اغلب مواقع نزدیک 10سالگی خود را نشان دهد. بعید است پس از سن ۳۰ سالگی اختلال وسواس آغاز شود.
مبتلایان به وسواس به سبب اندیشههای ناخواسته و ناراحتکننده که مدام به ذهنشان خطور میکند، رنج زیادی میکشند و برای کنترل این رنج، بدون این که از آن صحبت کنند رفتارهای تکراری از خود بروز میدهند. برای نمونه، خانمی که وسواس فکری کثیف بودن دستش او را از درون مدام آزرده میسازد، بدون این که رنج خود را بگوید شاید در طول روز دستش را 50 بار بشوید، در اینصورت او به نوعی وسواس عملی مبتلا است.
علائم اختلال وسواس فکری
تاکنون فهمیدیم که اختلال وسواس 2 دسته علامت دارد: علائم ناشی از وسواس فکری و علائمی به دنبال وسواس عملی. این علائم رنجآور هستند، وقت زیادی از فرد تلف میکنند و ممکن است کارکرد او را کم کنند.
موضوع وسواس فکری در افراد بسیار متنوع است و با ترس همراه است. شایعترین انواع آن به قرار زیر هستند:
■ ترس از آلودگی و کثیفی
■ ترس از تصادف و اقدامات خشن دیگران (مثل وسواس قفل بودن در خانه به دلیل ترس از دزدی)
■ ترس از اقدام خشن یا سوءرفتار جنسی خود (مثلاً مادری مهربان که میترسد فرزند خودش را خفه کند)
■ ترس از بینظمی و قرینه نبودن اشیا و وسایل (مثلاً چینش نامنظم غذا در بشقاب)
علائم اختلال وسواس عملی
بیشتر مبتلایان به اختلال وسواس میدانند که این ترس و اضطراب آنها منطقی نیست و سعی میکنند آن را نادیده بگیرند و سرکوب کنند. گاهی هم برای رهایی موقت از آن، یک رفتار تکراری انجام میدهند.
وسواس عملی همین رفتاری است که دائماً تکرار میشود تا اضطراب ناشی از وسواس فکری کاهش پیدا کند. وسواس عملی لزوماً با ریشههای اضطراب ارتباط منطقی ندارد. نمونههایی از وسواس عملی:
■ شستن دست یا حمام زیاد و مداوم
■ پرهیز از دست دادن با دیگران یا دست زدن به دستگیره در
■ چک کردن مداوم قفل یا اجاق گاز
■ شمردن مکرر اجسام و اشیا
■ چینش بیش از حد منظم وسایل در خانه یا محل کار
■ خوردن غذاها با ترتیب بسیار خاص
■ تکرار دعایی خاص بهطور مداوم
«وسواس»، بیماری سمج روانپزشکی
یک روانپزشک با اشاره به اینکه وسواس بیماری سمج روانپزشکی است، گفت: اختلال وسواس برای فرد و اطرافیان بسیار آزاردهنده است، باید برای درمان صبور بود.
سمیه معتضدیان با اشاره به تعریف وسواس اظهار کرد: وسواس مجموعهای از افکار و یا تکانههای ناخواسته، مزاحم و تکراری است.
وی افزود: مبتلایان به وسواس اضطرابهای شدیدی را تجربه میکنند.
این عضو هیأتعلمی دانشگاه علومپزشکی با تأکید بر اینکه در بیشتر بیماریهای مربوط به روان ردپای ژنتیک دیده میشود، خاطرنشان کرد: علامتهای ابتلا به وسواس در نوجوانی و یا اوایل دهه ۲۰ آغاز میشود.
وی شیوع وسواس در بین زنان و مردان را یکسان عنوان کرد و گفت: زمانی که وسواس را ریشهیابی میکنیم در بیشتر موارد حداقل یکی از اعضای خانواده به این بیماری و یا بیماریهای مرتبط مبتلا هستند.
معتضدیان ادامه داد: بدیهی است چنانچه ژن پیشزمینه در خانواده وجود داشته باشد، در اثر محیط و یا عوامل دیگر ممکن است این بیماری بیشتر و یا حادتر بروز پیدا کند.
وی آغاز ابتلا به وسواس در میانسالی را تقریباً منتفی دانست و افزود: بروز رفتارهای وسواسگونه در سنین بالا میتواند متخصصان را به بیماریهای ارگانیک و یا فیزیکی بیمار مشکوک کند.
این روانپزشک یادآوری کرد: تقریباً این انتظار را نداریم که یک زن یا مرد ۵۰ ساله بهطور ناگهانی به وسواس مبتلا شود.
وی با اشاره به شایعترین نشانههای وسواس عنوان کرد: افکار تکراری یا مزاحم مثل چک کردنهای مداوم یا وسواس شستوشو از بارزترین نشانههای رایج ابتلا به وسواس هستند.
این عضو هیأتعلمی دانشگاه ادامه داد: وسواس میتواند با نشانههای مختلفی بروز کند، برخی بیماران ممکن است فقط مبتلا به وسواس فکری مبتلا باشند بهطور مثال فرد مدام با خود کلنجار میرود که مبادا دیگران از رفتار و یا حرفهای من آزرده شده باشند، البته نکته اینجاست که این موارد باید تفکیک شود و مشغلههای روزمره با نشانههای ابتلا به وسواس فکری اشتباه گرفته نشود. اگر استرسهای ناشی از نگاه و قضاوت دیگران از حد متعارف خارج شود و برای فرد اضطراب ایجاد کند میتواند از نشانههای رفتارهای وسواسگونه باشد.
وی یادآوری کرد: شایعترین نشانههای ابتلا به وسواس، وسواس چک کردن و شستوشو است همچنین نگرانی مدام از احتمال ابتلا به صدمه زدن به دیگران و افکار مزاحم، خطرناک و نگرانکننده میتواند از نشانههای ابتلا به وسواس باشد.
معتضدیان گفت: ترس بیش از حد ابتلا به بیماری، چک کردن مداوم وسایل، ترس از آسیب رساندن به خود یا دیگران و وسواس نظم و یا تقارن اشیا از شایعترین نشانههای اختلال وسواس است.
وی با بیان اینکه وسواس علاوه بر اینکه بیماری مربوط به روان است میتواند به جسم فرد مبتلا نیز صدمه وارد کند، ادامه داد: بهطور مثال در مواردی دیده میشود که پوست فرد در اثر شستوشوی زیاد دچار آسیب میشود یا افرادی که به دلیل ابتلا به وسواس نظم و ترتیب و جابهجایی وسایل دچار کمردرد و آسیب به ستون فقرات خود شدهاند.
این استاد دانشگاه، به درمانهای متداول مبتلایان به وسواس اشاره کرد و گفت: درمان مبتلایان به وسواس معمولاً درمانهای توأمان دارویی و رواندرمانی است، ولی باید به این نکته توجه داشت که درمان این بیماری زمانبر و نیاز به صبوری دارد.
وی تأثیر محیط بر اختلال وسواس را مورد توجه قرار داد و گفت: وسواس در خانوادههایی که رفتارهای وسواسگونه به صورت ژنتیکی وجود دارد، میتواند در کودک نیز از طریق یادگیری در محیط تشدید شود، ولی زمینههای ژنتیکی در این بیماری بسیار مهم است چون اگر فقط تأثیرات محیطی مدنظر باشد پس از بهتر شدن شرایط این رفتارها از بین میرود.
معتضدیان در پایان با بیان این موضوع که وسواس بیماری سمج روانپزشکی است، توضیح داد: این بیماری برای فرد و اطرافیان بسیار آزاردهنده است. باید برای درمان صبور بود، ولی بهطورقطع زندگی کردن با وسواس زندگی زجرآوری است، بنابراین باید با مراجعه به پزشک این شرایط را تسهیل کرد.
|
