|
يکي از مهمترين دلايلي که دولت يازدهم براي حذف 4 صفر از پول ملي در سال 95 به مجلس ارائه کرد، کاهش نرخ تورم بود. آنزمان بسياري از دولتيها معتقد بودند که حذف صفرها بر کنترل و کاهش تورم اثر مثبت ميگذارد اما پس از طرح موضوع، بسياري از کارشناسان اقتصادي اجراي اين طرح را سرگرم کردن مردم مطرح کردند و معتقد بودند که اجراي آن در شرايط فعلي کشور که با رشد تورم مواجه است، بيهوده و حتي هزينهبردار است. با اينحال دولت آن را تصويب و به مجلس ارائه کرد و بر اجراي آن پافشاري کرد تا اينکه اوايل هفته جاري در مجلس نيز بهتصويب رسيد. اما اينبار رئيس بانک مرکزي در صحن علني اعلام کرد که اجراي اين طرح تأثيري بر کاهش نرخ تورم ندارد اما چون درحالحاضر پول ملي با دلار و يورو اختلاف زيادي دارد حفظ حيثيت ظاهري پول ملي بسيار مهم است.
آنطورکه اعلام شده اجراي اين تصميم 2 تا 3 سال زمان ميبرد. بنابر گفتههاي همتي، اين حذف به طور تدريجي انجام میشود و هر ۲ واحد پولي به موازات هم در جامعه استفاده ميشوند تا بهتر مورد پذيرش مردم قرار بگيرد.
بر اين اساس، هر يک تومان معادل 10 هزار تومان فعلي خواهد بود که اَضعاف آن «قران» خواهد بود. بنابراين هر تومان معادل 100 قران ميشود.
اين درحالياست که اگر تاريخ حذف صفر از پول کشورها را مطالعه کنيم متوجه ميشويم که اگر تورم همچنان افزايشي باشد حذف 4 صفر از پول ملي ايران کاري بيهوده خواهد بود و نهتنها حذف آبروي ريال در برابر دلار و يورو نخواهد بود که هزينه مضاعف روي دست مردم ميگذارد.
طبق نظر کارشناسان، حذف صفرها از پول بايد در زماني اجرا شود که دولت اطمينان دارد، ديگر تورمي وجود نداشت يا دستِکم درصد تورم بسيار ناچيز است. زيرا درصورتيکه تورم چندسال گذشته همچنان ادامه داشته باشد عملاً حذف 4 صفر اقدامي بيهوده خواهد بود.
آنطورکه بسياري از کارشناسان اقتصادي در گفتوگوهاي خود مطرح کردهاند دولت پيش از اينکه اقدام به حذف صفرها صرفا براي حفظ حيثيت ظاهري پول ملي بکند بايد سياستهاي تثبيتي را بهکار بگيرد. در غير اينصورت ممکن است با حذف 4 صفر شاهد شرايط منفي رواني و تورمي باشيم که اجراي اين طرح ارزشي نخواهد داشت.
اگرچه بسیاری از کشورها همچون ترکیه اقدامی مشابه را انجام داده و در اصل آن ایرادی وارد نیست اما کشور اکنون بهلحاظ اقتصادی شرایط مناسبی ندارد و این سؤال مطرح است که حذف 4 صفر از پول ملی به تعدیل فضای روانی نامطلوب اقتصادی کمک میکند یا آن را تشدید خواهد کرد؟
تاریخ عجیب حذف صفر از پول کشورها
نخستین نمونه حذف صفر از پول ملی کشورها به سالهای بحرانی پس از جنگ جهانی اول در برخی کشورهای اروپایی بازمیگردد. آلمان در دوران جمهوری وایمار در سالهای ۱۹۲۱ تا ۱۹۲۳ تورم بسیار شدیدی را از سر گذراند. در سال ۱۹۲۳ میلادی، قیمتها در آلمان، هر ۲ روز دوبرابر میشدند. در نوامبر ۱۹۲۳ میلادی، ارزش هر دلار آمریکا معادل با ۲/۴ هزار میلیارد مارک آلمان بود! تورم که بالا گرفت، «رایشبانک» آلمان بهسرعت بهسراغ چاپ اسکناسهای جدید رفت. اسکناس ۵۰ هزار مارکی در سال ۱۹۲۲ چاپ شد و وقتی دیدند با این سرعت تورم، این اسکناسِ درشت، کفاف معاملات را نمیدهد، اسکناس ۱۰۰ هزار میلیارد مارکی نیز در سال ۱۹۲۳ چاپ شد!
در همین سال ۱۹۲۳ بود که دولت آلمان بهسراغ حذف ۱۲ صفر از پول خود رفت و با معرفی یک واحد پولی جدید به نام «رنتن مارک» یکی از مهمترین نمونههای حذف صفر از پول کشورها رقم خورد. یک کشور اروپایی دیگر به نام اتریش که در سالهای پس از فروپاشی امپراتوری اتریش - مجارستان وضعیت اقتصادی دشوار و تورم شدیدی را تجربه میکرد، در سال ۱۹۲۵، ۴صفر از پول خود حذف کرد. مجارستان هم در سال ۱۹۲۷ به سراغ تغییر واحد پولی و حذف صفر از چهره اسکناسهای خود رفت.
دورانی جدید از حذف صفر از پول کشورها
پس از جنگ جهانی دوم، دوران تازهای از حذف صفر از پول کشورها آغاز شد و کشورهای بیشتری در مقاطع مختلف به سراغ این سیاست رفتند. در موردی بسیار عجیب مجارستان که پس از جنگ جهانی با ابرتورمی کمسابقه روبهرو بود، ۲۹ صفر از پول خود حذف کرد و با حذف این ۲۹ صفر، یک واحد پولی جدید به نام «فورینت»، تبدیل به پول رسمی این کشور شد.
فرانسه هم در سال ۱۹۶۰، ۲ صفر از واحد پولی خود حذف کرد و «فرانک جدید» جای «فرانک» را گرفت. هلند نیز در دهه ۱۹۶۰ میلادی، ۴ صفر از پول خود حذف کرد.
پس از این تجربیات در کشورهای اروپایی، انبوهی از برنامههای حذف صفر در کشورهای مختلف عملیاتی شد. کره جنوبی پس از جنگ ۲ کره در سال ۱۹۵۷، ۲ صفر از پول خود حذف کرد و در سال ۱۹۶۳ که دوباره با تورم روبهرو شد، یک صفر دیگر را نیز حذف کرد.
شیلی در آمریکای لاتین، در سال ۱۹۶۰، ۳ صفر و در سال ۱۹۷۵، ۳ صفر دیگر را در پی یک موج تورمی شدید از پول ملی خود حذف کرد. اقدام شیلی، راه را برای سایر کشورهای آمریکای لاتین باز کرد تا بهسراغ پاک کردن صفرها از پول ملی خود بروند.
آرژانتین و برزیل، ۲ نمونه شکستخورده در سیاست حذف صفر از پولهای ملیاند: آرژانتین در سال ۱۹۷۰، ۲ صفر، در سال ۱۹۸۳، ۴ صفر، در سال ۱۹۸۵، ۳ صفر و در سال ۱۹۹۲، ۴ صفر از پول ملی خود حذف کرد. انبوه صفرهای حذف شده هم آرژانتین را از تورمهای جدید نجات نداد و این کشور درحالحاضر نیز تورم بالایی دارد.
روسیه هم پس از سالهای فروپاشی شوروی تورم شدیدی را تجربه کرد و در سال ۱۹۹۸، ۳ صفر از پول خود حذف کرد.
حذف صفر از پول کشورها در قرن بیستویکم
سیاست حذف صفرهای پول در برخی همسایگان ایران نیز بهکار گرفته شده است که همگی در قرن بیستویکم بوده است. ترکیه در سال ۲۰۰۵، ۶ صفر از پول ملی خود حذف کرد. آذربایجان در سال ۲۰۰۶، در پی یک موج تورمی شدید، واحد پولی خود را به «منات جدید» تغییر داد که هر «منات جدید» معادل 5هزار «منات قدیم» بود. ترکمنستان نیز در سال ۲۰۰۹ عیناً همین کار را کرد.
شکستخوردهترین سیاست حذف صفر از پول در قرن جاری متعلق به زیمبابوه است. این کشور در سال ۲۰۰۶، ۳ صفر از پول خود حذف کرد. در سال ۲۰۰۸ با تورم شدید مجبور به حذف ۱۰ صفر دیگر شد و در سال ۲۰۰۹ نیز ۱۲ صفر دیگر از پول خود حذف کرد.
ونزوئلا که درحالحاضر با تورمی کمرشکن روبهرو است، در سال ۲۰۱۸، ۵ صفر از پول ملی خود حذف کرد و این آخرین تجربه در حذف صفر در کل دنیاست.
در کل، در کشورهایی که تورم شدید داشتهاند، حذف صفر به مهار تورم منجر نشده و تنها زمانی این سیاست مفید بوده که با سایر سیاستهای کارآمدِ پولی و اقتصادی تلفیق شده است. در واقع تازمانیکه کشورهای دارای تورم نتوانستهاند نقدینگی را با انتقال به حوزه تولید، در خدمت توسعه اقتصادی بهکار بگیرند، سیاست حذف صفر از پول ملی، کارساز نبوده و تورم بهشکل شدیدتری بازگشته است. سیاست حذف صفر تنها در مواردی موفق بوده که با سیاستهای توسعهای مناسب و کنترل نقدینگی توأم شده است. باید دید در ایران، چه نتیجهای از حذف ۴ صفر از پول ملی و تبدیل تومان به پول رسمی کشور رقم میخورد.
|
