|
رتبهبندی کشورهای جهان براساس شاخص نوآوری جهانی (GII) در سال ۲۰۲۲ که توسط سازمان جهانی مالکیت معنوی (WIPO) منتشر شد حاکی از ارتقای 7 پلهای رتبه جهانی ایران و کسب رتبه ۵۳ در بین ۱۳۲ کشور دنیا است. بر این اساس، جمهوری اسلامی ایران دارای سریعترین رشد عملکرد نوآوری و دومین کشور نوآور در منطقه آسیای مرکزی و جنوبی شدهاست.
ایران در بین کشورهای مشابه در بازه درآمدی هم جایگاه سوم را به دست آورده است.
ایران در شاخصهایی مانند ثبت علامت تجاری رتبه یک و دانشآموختگان علوم و مهندسی با رتبه ۲ پیشتاز است و از نظر خروجیهای نوآوری، عملکردی مشابه اقتصادهای اروپایی با درآمد بالا مانند لتونی با رتبه ۴۱ و کرواسی با رتبه ۴۲ دارد.
این رتبهبندی از سال ۲۰۰۷ به این طرف توسط سازمان جهانی مالکیت معنوی منتشر میشود. ایران در سال ۲۰۱۴ رتبه ۱۲۰ را به دست آورده بود. به این ترتیب، رتبه کسب شده در سال ۲۰۲۲ بهترین رتبه کشور در همه سالها بوده و نشان میدهد سریعترین رشد را تجربه کرده است.
در سال ۲۰۲۲ کشورهای سوئیس، ایالات متحده آمریکا، سوئد، انگلستان و هلند نوآورترین اقتصادهای جهان هستند و چین در آستانه ورود به جمع ۱۰ کشور نوآور جهان قرار دارد. سایر اقتصادهای نوظهور نیز عملکردی قوی از خود به نمایش گذاشتهاند؛ برای مثال هند و ترکیه برای نخستینبار در میان ۴۰ کشور نوآور برتر جهان قرار گرفتهاند.
کشورهای بروندی، عراق و گینه رتبههای ۱۳۰ تا ۱۳۲ را به خود اختصاص دادند.
از جمله نکات قابل توجه در رتبهبندی امسال، حضور کشورهایی از آسیا در بین ۱۰ کشور نخست جهان است. حداکثر امتیاز قابل کسب در این رتبهبندی ۱۰۰ است. بیشترین امتیاز کسب شده امسال ۶۴٫۶ بوده و از بین ۱۳۲ کشور حاضر در رتبهبندی تنها ۱۸ کشور امتیاز بالاتر از ۵۰ را کسب کردهاند.
حضور ایران در رتبه ۵۳ کلی و ۳۳ بروندادها در حالی است که کشورهایی مانند برزیل، آفریقای جنوبی، آرژانتین، اندونزی، مصر، تونس، مراکش، صربستان و مکزیک از جمله کشورهایی هستند که بعد از ایران قرار گرفتهاند. کشورهایی اروپایی مانند روسیه و رومانی با فاصله بسیار کمی بالاتر از ایران قرار دارند.
گزارش GII ۲۰۲۲ حاکی از آن است که با وجود شیوع کووید ۱۹ در سال ۲۰۲۱، هزینه تحقیق و توسعه و سایر سرمایهگذاریهای انجامشده روی فعالیتهای نوآورانه همچنان فزاینده بوده است، اما چالشهایی در ترجمه این سرمایهگذاریها به آثار اقتصادی مشاهده میشود.
بررسی نتایج این گزارش نشان میدهد رشد بهرهوری، که معمولاً با افزایش نوآوری تحریک میشود، راکد بوده است. همچنین با وجود افزایش هزینههای تحقیق و توسعه و سرمایهگذاری خطرپذیر، نشانههایی از کاهش رشد پیشرفت فناورانه و پذیرش فناوری مشاهده میشود. البته، با پرورش دقیقتر بومسازگانهای نوآوری، دورهای جدید از رشد مبتنی بر نوآوری به رهبری موجهای نوآوری «عصر دیجیتال» و «علوم عمیق» میتواند آغاز شود.
گزارش GII ۲۰۲۲ نشان میدهد همزمان با خروج از همهگیری کووید ۱۹، نوآوری در یک دوراهی قرار دارد. در حالی که سرمایهگذاریهای نوآوری در سالهای ۲۰۲۰ و ۲۰۲۱ افزایش یافت، چشمانداز سال ۲۰۲۲ به دلیل عدم قطعیتهای جهانی و نیز به واسطه ادامه عملکرد ضعیف در بهرهوری مبتنی بر نوآوری، مبهم است. به همین دلیل نه تنها باید به سرمایهگذاری در نوآوری توجه داشته باشیم، بلکه باید به چگونگی ترجمه آن به آثار اقتصادی و اجتماعی نیز بیشتر توجه کنیم.
■ مهمترین یافتههای گزارش شاخص جهانی نوآوری ۲۰۲۲ عبارت است از:
برترین شرکتهای جهانی از نظر هزینه تحقیق و توسعه، هزینههای R&D خود را تقریباً ۱۰ درصد افزایش دادند و به بیش از ۹۰۰ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۱ رساندند که بیشتر از سال ۲۰۱۹ (قبل از همهگیری) است. پیشران این افزایش عمدتاً چهار صنعت بوده است: سختافزار فناوری اطلاعات و ارتباطات و تجهیزات الکتریکی؛ نرمافزار و خدمات فناوری اطلاعات و ارتباطات؛ داروسازی و زیستفناوری؛ و فلزات ساختمانی و صنعتی بهترین عملکرد ایران با رتبه ۳۳ در رسته بروندادهای خلاق بوده است؛ این بدین معنی است که ایران دراین رسته بالاتر از ۱۰۰ کشور رتبه بندی شده جهان قرار گرفته است.
در رسته بروندادهای دانش و فناوری هم، ایران حائز رتبه ۵۰ شده است. 2 شاخص اصلی که در این رسته نیاز به بهبود دارد صادرات محصولاتهای تک (فناوری بالا) و صادرات خدمات فناوری اطلاعات و ارتباطات است که در هر دو حوزه ظرفیت بسیاری بالایی در کشور وجود دارد اما به اندازهای که شایسته است به فعلیت نرسیده است.
محمد حسنزاده، رئیس پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران، پس از بررسی شاخصهای رتبهبندی در این گزارش گفتهاست: پیشبینی میشود دو موج مبتنی بر نوآوری یعنی موج عصر دیجیتال و موج علم عمیق در سالهای آتی مبنای رشد اقتصادی جهان خواهد بود. موج نخست بر فناوری اطلاعات و ارتباطات، هوش مصنوعی و تحول دیجیتال استوار است. موج دوم ریشه در پیشرفتهای علمی در حوزه زیست، فناوری نانو، سلامت، مواد جدید، امنیت غذا، فناوریهای سالم و نظایر آن دارد. در حالیکه جهان در بین سال های ۱۳۰۰ تا ۱۸۰۰ میلادی به صورت میانگین ۰٫۲ درصد رشد را تجربه کرده بود از سالهای ۱۸۰۰ تا ۱۹۵۰ که به انقلاب صنعتی معروف شده است، رشد متوسط 1/1 درصد را پشت سر گذاشته است. از نیمه دوم دهه ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۱ متوسط رشد اقتصادی 9/1 درصد بوده است و انتظار میرود امواج مبتنی بر نوآوری در سالهای بعد از ۲۰۲۲ تعیینکننده آهنگ رشد اقتصادی در جهان باشد. از این منظر سرمایهگذاری و توجه دولتها و نظامهای اقتصادی در نوآوری قابل ارزیابی و توجیه خواهد بود.
مشکلات کارآفرینی در همدان
اما آنچه که مانع توسعه کارآفرینی در استان همدان میشود کمرنگیِ فرهنگ کارآفرینی است. نبود چنین زیرساختی سببشده تا موانع متعددی پیش روی کارآفرینان قراربگیرد.
نبود نقشه راه برای توسعه کارآفرینی، به رسمیت نشناختن کارآفرینان به عنوان مؤثرین در توسعه و تعریف نکردن نقش ویژه در برنامههای توسعه استان، بروکراسی حاکم، نگاه منفی به کارآفرینان و آزردن آنها با عناوین نادرست، فرصت طلب و... در پیگیری امور، نبود فضای همکاری با کارآفرینان در بدنه مدیریتی برخی دستگاهها و بدنه کارشناسی، همکاری نکردن بانکها با کارآفرینان در اجرای طرحها از جمله تأثیراتی است که نشان میدهد این فرهنگ در بین عامه و از کودکی شکلنگرفته است.
الکترونیکینشدن فرایند صدور مجوزها و کندی حرکت به این سمت، نمایندگی نادرست کارآفرینان از سوی اتاق بازرگانی و سختی پذیرش کانون کارآفرینان و انجمنهای مستقل کارآفرینی از سوی مدیران، مشکل زمین در استان برای اجرای طرحهای کارآفرینی، مشکل اینترنت در توسعه و صیانت از کارآفرینیهای ایجاد شده به ویژه در زمینه کارآفرینیهای دانشبنیان، بیتوجهی به شعار سال و یاری نکردن کارآفرینان دانشبنیان و وضعیت نامناسب استان در این حوزه از مشکلات دیگرپیش روی توسعه کارآفرینی است.
اما بهنظر میرسد همراهی بیشتر دستگاههای همکار مانند تأمین اجتماعی، مالیات، آب، برق، گاز و مخابرات در ایجاد و صیانت از کارآفرینی، پذیرش تفاوت بین کارآفرین و سرمایهگذار و نوع رفتار با آنها، پرهیز از نگاه امنیتی به کارآفرینان و حوزه کاری آنها، همراهی بیشتر دستگاه قضا با کارآفرینان در برابر شکایات وقتگیر و بیارزش موردی، توجه جدی مجلس به کارآفرینی و رفع موانع اجرائی نظام کارآفرینی در کشور از ضرورتهایی است که باید موردتوجه برنامهریزان و تصمیمگیران قراربگیرد.
|
