|
خانه اقبالیان (حوائجی) همدان تخریب شد. این خانه مدتها بود که به صورت نیمهویران گوشه خیابان جهان نما در دوسال اخیر رها شده بود. اما بالاخره برخلاف همه اما و اگرها در بقا یا تخریب روزهای اخیر این خانه با لودرها دست به دست داد تا با خاک یکسان شود.
این خانه سال 1400 به همراه ۵۰ اثر دیگر در فهرست آثار ملی کشور ثبت شد. در همان سالهای اخیر خبر تخریب خانه اقبالیان رسانهای و با واکنش دغدغهمندان حوزه میراث فرهنگی، جامعه معماری، اصحاب رسانه و هنرمندان سرشناس مواجه شد که همه نسبت به تخریب بنا ابراز نگرانی میکردند. خانه اقبالیان بنایی بود که توسط مرجع رسمی به ثبت ملی رسیده و این بنا دارای ارزش تاریخی بود اما بدون توجه به این موضوع مردم همدان شاهد تخریب خانه شدند.
ثبت خانه اقبالیان در جلسه شورای ملی دیماه 1400 ثبت آثار تاریخی و فرهنگی غیرمنقول، ۵۱ اثر واجد ثبت در فهرست آثار ملی و فهرست آثار واجد ارزش فرهنگی و تاریخی تشخیص داده شد. در بین این آثار نام خانه «حوائجی» یا «اقبالیان» همدان مشاهده میشد که تعدادی از هنرمندان، از جمله پرویز پرستویی و امیرشهاب رضویان و حدود ۱۱۰ معمار برای نجات این خانه از خطر تخریب، سرنوشتی که دیگر خانههای تاریخی همدان دچارش شده بودند، درخواست ثبت و حفظ آن را مطرح کرده بودند.
با اینکه این خانه تاریخی چه مسیری را پیمود تا از آن سرپا بودن به این با خاک یکسان شدن رسید دیگر کاری نیست، چرا که سقفی است که خراب شده است و به قولی آبی است که ریخته شده است و به جمع کردن نمیآید... اما پرسش اینجاست حفظ خانههای تاریخی اهمیت دارد ؟ یا رو به مدرنیته رفتن و کوبیدن و ساختن ؟؟
خانه اقبالیان در خیابان جهاننما، نبش کوچه قبادِ امروزی و توسط محمود نیامی قرار داشت. اقبالیان یکی از شاگردان هوشنگ سیحون بود و در چند طرح ملی مانند شهرک ذوب آهن اصفهان، شهرک غرب تهران، پارک طالقانی (تپههای عباسآباد و داوودیه تهران) و طرح فلکه دور حرم مطهر امام رضا (ع) نیز شرکت داشت.
نیامی در دهه ۱۳۴۰ به عنوان مدیر کل در اداره مهندسی ذوبآهن اصفهان فعال بود و در دهه ۱۳۵۰ به عنوان سرپرست نظارت در پروژه شهستان در دوره پهلوی حضور داشت. این خانه یکی از باارزشترین خانههای دوره مدرن شهر همدان است که متأثر از سبک «دستیل» ساخته شده است.
ثبت بنا به عنوان میراث فرهنگی یکی از راهکارهای تشخیص ساختمان و سازههایی است که در معرفی شخصیت و هویت منحصر بهفرد هر شهر یا منطقه نقش مهمی بر عهده دارند. اساسا، این بناها راوی قصههای مهمی از گذشته یک شهر یا کشور هستند.
مرور این بناها نشان میدهد که معماری این ساختمانها بهترین پاسخی است که معمار در زمان خود با در نظر گرفتن بستر یا زمینه بنا، به محیط پیرامونی خود داده است.
در کشورهای صنعتی، ساختمانهای ذکر شده میتواند شامل سبکها و مقیاسهای بسیار متنوعی در دورههای زمانی متفاوت باشد. به طور مثال میتواند یک ساختمان مسکونی کوچک تا ساختمانهای عمومی و بزرگ مقیاس را دربرگیرد.
این بناها بر اساس درجه اهمیت و حساسیت میتواند درجهبندی و ارزشهای مختلفی را در حیطه میراث فرهنگی به خود اختصاص دهند.
حفظ بنا تحت نظر سازمان میراث فرهنگی در کشورهای دموکرات، ارزش ملک را هم از نظر مالی و هم به لحاظ مشارکت در استغنای فرهنگی افزایش میدهد و همچنان امکان خرید و فروش را برای مالک بنا میسر میکند.
ثبت بنا به عنوان میراث فرهنگی هرگز به این معنی نیست که ساختار یک بنا مادام العمر به شکل اولیه خود باقی میماند و یا اینکه کاربری بنا نمیتواند تغییر کند؛ بلکه به این معنی است که اهمیت این بنا در مسیر تکامل شهری باید شناخته شود.
با نگاهی به ساختمان اقبالیان و بناهای همدوره با آن پی میبریم که این ساختمانها به خوبی و هوشمندانه در بافت شهری نشستهاند؛ هم به لحاظ تنوع مصالح بومی استفاده شده و هم به دلیل برقراری ارتباط بین معماری مدرن و گذشته شهر.
در بستر معماری، این ساختمانها مهم تلقی میشوند، چراکه به لحاظ اجتماعی و معماری نقطه اتصال و افتخار شهروندان با گذشته هستند.
در کشورهای صنعتی و دموکرات برای شفافسازی در اتخاذ تصمیمات شهری، عموم مردم توسط شهرداریها از طرح و برنامه جدید مطلع میشوند. به مردم این فرصت داده میشود که نظرات موافق یا مخالف خود را در مورد طرح یا برنامه مذکور در طی زمان مشخصی ثبت کنند. نظرات مطرح شده همگی توسط کارشناسان شهری ثبت و در تصمیم گیری لحاظ میشود.
باید توجه داشت که در این کشورها؛ ساختمانهای ثبت شده توسط میراث فرهنگی و سازمانهای حفاظتی بر روی نقشههای تفصیلی و جامع شهری با ذکر مشخصات مشخص شدهاند و به راحتی در دسترس عموم هم به صورت آنلاین و هم نسخه چاپی قرار دارد. با نگاهی به سیر اتفاقات ثبت خانه اقبالیان به نظر میرسد که عزم جمعی برای حفظ آن به نتیجه نرسید.
|
